Katarynka - geneza i gatunek literacki
Rodzaj literacki: epika
Gatunek: nowela
Nowela to krótki utwór epicki pisany prozą, oparty na jednym wątku fabularnym, który prowadzi do wyraźnie zaznaczonego punktu kulminacyjnego i zaskakującej, znaczącej puenty. Za twórcę noweli klasycznej uznaje się włoskiego pisarza Giovanni Boccaccio, autora zbioru nowel "Dekameron".
Na podstawie jednej z nowel Boccaccia sformułowano tzw. teorię sokoła. Zgodnie z nią klasyczna nowela koncentruje się wokół jednego, pozornie nieistotnego przedmiotu, zdarzenia lub motywu, który stopniowo nabiera znaczenia i prowadzi do przełomu w losach bohatera. Ten element – nazywany motywem sokoła – spaja całą fabułę i staje się kluczem do jej sensu.
Do najważniejszych cech noweli należą:
-
jednowątkowa, zwarta kompozycja,
-
realistyczny sposób przedstawienia świata,
-
narrator obiektywny,
-
wyraźny punkt kulminacyjny,
-
puenta niosąca istotne przesłanie moralne lub psychologiczne.
W "Katarynce" Bolesław Prus, realizuje klasyczny model gatunku, jednak świadomie modyfikuje jego strukturę. Prus łamie zasadę jedności czasu, wprowadzając retrospekcje, dzięki którym czytelnik poznaje przeszłość pana Tomasza i lepiej rozumie jego postawę oraz późniejszą przemianę. Zabieg ten nie osłabia konstrukcji noweli, lecz pogłębia jej psychologiczny wymiar.
W „Katarynce” rolę motywu sokoła pełni tytułowy instrument. Katarynka, początkowo znienawidzona przez bohatera, staje się elementem prowadzącym do jego moralnego przebudzenia i zmiany sposobu postrzegania świata. To właśnie wokół niej skupia się sens całego utworu.
