Klasyfikacja podstawowych szkół (kierunków) w naukach zarządzania obejmuje:

1). Szkołę organizacji produkcji (nurt inżynierski);

2). Szkołę uniwersalistyczną (klasyczna teoria organizacji);

3). Szkołę zachowań ludzkich (behawioralną);

4). Kierunek systemowo - ilościowy.

SZKOŁA ORGANIZACJI PRODUKCJI

Powstała ona częściowo w wyniku potrzeby zwiększenia wydajności pracy, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych Ameryki, gdzie w początkach XX w. brakowało wykwalifikowanej siły roboczej. Stąd konieczne było znalezienie sposobów podwyższenia sprawności robotników.

Do najważniejszych przedstawicieli tego kierunku należeli:

F. W. TAYLOR - wprowadził system organizacji produkcji oparty na pomiarach i analizie czasu pracy przy linii produkcyjnej. Każde zadanie zostało rozłożone na elementy, dla których określono czas oraz metody (sposoby) realizacji. Osiągnięciem Taylora było również normowanie pracy, wprowadzenie systemu akordowego, elementów ergonomii, relacji czasu pracy i odpoczynku oraz dobór odpowiedniej pracy dla robotnika. Wprowadził on cztery zasady:

1). Opracowanie prawdziwej nauki zarządzania, tak, aby można było ustalić najlepszą metodę wykonania każdego zadania;

2). Naukowy dobór pracowników, tak aby każdemu z nich można było przydzielić pracę, do której się on najlepiej nadaje;

3). Naukowe wyszkolenie i doskonalenie pracownika;

4). Bezpośrednia, przyjazna współpraca miedzy kierownictwem a pracownikami.

Zwiększenie produkcji leży we wspólnym interesie kierowników i robotników.

H. L. GANTT - zmodyfikował on system akordowy Taylora wprowadzając premie; postulował jawną ocenę pracy każdego pracownika (wykresy słupkowe), opracował specjalne wykresy programowania produkcji (tzw. wykresy Gantta).

F. i L. GILBRETHOWIE - Frank - zajmował się studium ruchów, oszczędności wysiłku, odkrył, iż wyeliminowanie każdego zbędnego ruchu zmniejsza zmęczenie. Lilian - pracowała nad opracowaniem tezy, zakładającej że ułatwienie robotnikom zrealizowania w pełni ich potencjału jako istoty ludzkiej przyczyni się do zwiększenia ich wydajności. Trójpozycyjny plan awansów: każdy pracownik wykonuje swoją pracę, przygotowuje się do awansu o jeden szczebel i jednocześnie szkoli swojego następcę. każdy pracownik jest wykonawcą, uczniem i nauczycielem oraz wypatruje swoich możliwości awansu.

K. ADAMIECKI - jemu zawdzięczamy metodę harmonizacji pracy dzięki odpowiednim wykresom, zwanym harmonogramami, łatwymi do zrealizowania i przejrzystymi w odczytywaniu, możliwe stało się uwidocznienie wszystkich strat czasu i ich powodów. Zwrócił uwagę, ze głównym źródłem strat

w produkcji jest brak dokładnego uzgodnienia czasu poszczególnych operacji, a więc owej harmonizacji.

Zasada I - harmonia doboru, zasada II - harmonia działania, zasada III - harmonia ducha.

Osiągnięcia naukowej organizacji pracy:

1). rozwój i upowszechnienie technik sprawnościowych; 2). racjonalizacji i usprawnienie narzędzi i czynności związanych z wykonywaniem określonego zadania; 3). wprowadzenie metod naukowego doboru i szkolenia pracowników; 4). uwypuklenie znaczenia uzdolnień oraz szkolenia na rzecz zwiększenia wydajności pracowników; 5). poszukiwanie najlepszego sposobu wykonywania zadania.

Ograniczenia:

1). wyższe płace i lepsze warunki pracy robotników nie były wynikiem dobrowolnej redystrybucji zysków przez kierownictwo, a wynikiem walki społecznej; 2). zakładano, ze robotnicy postępują :"racjonalnie" i będą kierowali się wyłącznie motywacją materialną, nie brano pod uwagę ich potrzeb społecznych.

SZKOŁA UNIWERSALISTYCZNA

Wg tego nurtu traktuje się zarządzanie jako działalność występującą w wielu dziedzinach życia gospodarczego

i społecznego obejmującą m. in. praktyczną umiejętność z zakresu wszystkich funkcji zarządzania. takie podejście uzasadnia nazwę: szkoła uniwersalistyczna. Wielu określa ją mianem klasycznej, głównie z tego powodu że jest ona jednym z podstawowych nurtów inicjujących nauki zarządzania.

H. FAYOL - jako jeden z pierwszych sformułował funkcje zarządzania; wyeksponował zasadę jednoosobowego kierownictwa; wskazał iż kierownictwo nie jest tylko sprawą osobistego talentu, ale jest umiejętnością jak każda inna. Zarządzania można się nauczyć, jeśli znane są jego podstawowe zasady i sformułowana zostanie ogólna teoria. Jest autorem 14 zasad zarządzania, np.: podział pracy, autorytet, dyscyplina, jedność, rozkazodawstwo, jednolitość kierownictwa, wynagrodzenie, ład, hierarchia.

M. P. FOLLET - robotnicy i kierownicy mają wspólne cele, koncepcja partnerstwa w zarządzaniu, przywództwo powinno być skutkiem większej wiedzy i specjalizacji kierownika.

CH. BARANARD - główna teza: przedsiębiorstwo może funkcjonować sprawnie i utrzymać się jedynie wtedy, gdy zarówno cele organizacji jak i cele i potrzeby pracującej dla niej osoby będą w stanie równowagi.

Osiągnięcia i ograniczenia nurtu klasycznego:

Nadano znaczenie umiejętnościom kierowniczym w różnych obszarach zarządzania. U podstaw działania kierowniczego legły zasady, które można określić i których można się nauczyć. Głównym ograniczeniem jest tutaj nadmierna ogólność formułowanych zasad i sądów.

SZKOŁA BEHAWIORALNA

Istota ujęcia behawioralnego polega na tym, że zachowanie ludzi analizuje się w kategoriach bezpośrednich reakcji na bodźce zewnętrzne.

H. MUNSTERBERG - wydajność można podnieść poprzez wyszukanie najodpowiedniejszej osoby do wykonania zadania, stworzenie idealnych warunków pracy i wywieranie wpływu psychologicznego na motywacje pracowników.

M. WEBER- teoria władzy, koncepcja organizacji biurokratycznej, zainteresowanie organizacją formalną.

E. MAYO - eksperyment Hawthorne: pracownicy będą usilniej pracować, jeśli uznają iż kierownictwo troszczy się o ich dobrobyt i będzie poświęcać im szczególną uwagę (human relations).

D. M. MC GREGOR - teorie X i Y. Teoria X zakłada, iż człowiek jest z natury niechętny do pracy, poddaje się lenistwu, boi odpowiedzialności, ma małe ambicje, należy więc ciągle zmuszać go do pracy i ciągle kontrolować, aby uzyskać jakikolwiek efekt. Natomiast teoria Y przewiduje, że człowiek jest wprost stworzony do ciągłego wysiłku umysłowego i fizycznego, ludzie chcą pracować, uczą się odpowiedzialności, nie trzeba przymuszać ich kontrolą i karami, ale wystarczy samo uznanie przez nich celów przedsiębiorstwa za swoje, aby podnieść ich motywację i zadowolenie.

Osiągnięcia: przedstawiciele nurtu human relations wprowadzili do badań nad organizacjami i zarządzaniem wiele nowych zmiennych, takich jak indywidualne motywacje pozaekonomiczne, potrzeba współżycia z grupą czy sieć stosunków międzyosobowych. Doceniono pozaorganizacyjne społeczne sankcje oddziaływujące na zachowania pracownicze.

Ograniczenia: ocena, ze modele i teorie proponowane przez nauki behawiorystyczne są zbyt skomplikowane lub abstrakcyjne; zróżnicowanie zaleceń dotyczących rozwiązania określonego problemu.

KIERUNEK SYSTEMOWO - ILOŚCIOWY

Zwolennicy tej szkoły tworzą mieszane zespoły specjalistyczne z różnych dziedzin, które analizują sytuację

i przedstawiają proponowany program działań. Decyzje podejmowane są na podstawie modeli matematycznych.

Podejście systemowe kładzie nacisk na związki między organizacjami. Organizacja traktowana jest jako jednorodny system, który składa się z wewnętrznie połączonych części.

Jest to również podejście do zarządzania, w którym stosuje się techniki matematyczno - ilościowe, wykorzystując obliczenia i modele komputerowe. Występują 2 modele: ilościowa teoria zarządzania oraz zarządzanie operacyjne. Główni przedstawiciele to: J. von Neuman, O. Morgenstern, P. M. Blacket, W. Kantorowicz czy R. Kulikowski.