Rozdział 1

Kula jest to system wymiany, który panuje wśród plemion mieszkających we wschodnim fragmencie Nowej Gwinei i wyspach, które należą do jej archipelagu. Mieszkańców tych terenów nazywa się Massimami, inaczej wschodnimi Papuasami lub Melanezyjczykami. Kultura Kula jest kulturą Massimów.

Massimowie dzielą się na północnych i południowych. Massimowie północni to odłam ludności homogenicznej, jednorodnej pod względem kultury i języka, w przeciwieństwie do Massimów południowych. U Massimów północnych nie praktykowano nigdy kanibalizmu, w przeciwieństwie do południowych, gdzie został zwalczony przez rząd. Północni uznają przywódców o szerokich prerogatywach i silnej władzy skupionej w jednej ręce, południowi nie posiadają instytucji wodza, władzę dzierży starszyzna. Północni prowadzą otwartą, rycerską walkę w czasie wojny, południowi organizują niespodziewane zajazdy na nieprzyjazne im plemiona, brakuje tutaj walki honorowej. Północni budują wioski z postaci dużych, położonych obok siebie bloków, u południowych domostwa są w obrębie wioski silnie rozproszone, przy tym domy wyglądają nędznie, są budowane bezpośrednio na ziemi, ponieważ u północnych są stawiane na balach i pięknie ozdabiane. Massimowie północni to atrakcyjni, wysocy ludzie - południowi są niscy i nie grzeszą urodą.

Malinowski opisuje zwyczaj Kula z perspektywy wysp Trobrianda, gdzie żyją północno-zachodni Massimowie, tymczasem Kula jest obrzędem międzyplemiennym, i przedstawiciele jednego plemienia wiedzą, jak wygląda ten obyczaj u innego, poza granicami. Malinowski miał okazję poznać Kula w innych okręgach, gdzie przypatrywał się przygotowaniom do wyprawy z wyspy Boyowa (jest to najważniejsza wyspa w archipelagu Trobriandów), a także obserwował wizyty tubylców z innych plemion na wyspę Boyowa.

Innym opisanym okręgiem jest wyspa Dobu, którą zalicza się do najistotniejszych ogniw łańcucha wymiany Kula, ponieważ jest położona w centrum państwowości Massimów i z tego powodu jest centrum ich przemysłu oraz handlu. O jej "międzynarodowej pozycji" w ramach archipelagu świadczy fakt, że mieszkańcy wszystkich wysp znają język mieszkańców Dobu.

Mieszkańcy Dobu:

Wyglądają zupełnie inaczej, niż pozostali mieszkańcy archipelagu, ponieważ mają ciemną skórę, są bardzo niskiego wzrostu, mają duże głowy, chodzą przygarbieni jak karzełki. Ich wioski są porozmieszczane na rozległych obszarach, w jednej znajduje się z reguły około 12 domów, każdy dom jest ukryty w ogrodzie z drzewami owocowymi, a domy nie są w żaden sposób ozdobione. Ustrój przedstawia się ciekawie z perspektywy człowieka "Zachodu", ponieważ kobiety są umieszczone wysoko na drabinie społecznej, a linia żeńska jest ważniejsza od męskiej, panuje tam zasada matrylineażu (majątek i pokrewieństwo jest przekazywane w linii kobiecej). Kobiety opiekują się ogrodami, znają i uprawiają magię ogrodową, cięższe prace fizyczne w ogrodach należą do obowiązków męskich. Najważniejszym aparatem ucisku jest czarna magia, która również znajduje się w rękach kobiecych, które na wyspie posiadają swoje bractwo wiedźm latających. Władza jest sprawowana przez starszyznę rodową. Dobu jest wyjątkową wyspą w archipelagu pod względem seksualnym, ponieważ tutaj nie ma żadnej swobody w tym względzie. Dziewczęta muszą zachować czystość do chwili zamążpójścia, a po ślubie nie wolno im ich zdradzać. Mieszkańcy wierzą w duchy i podwójną duszę w postaci duszy bezosobowej (cienia) oraz ducha rzeczywistego.

Rozdział 2

Massimowie północno-zachodni, czyli mieszkańcy wysp Triobrianda

Ze względu na wygląd zewnętrzny, mieszkańcy prezentują duże zróżnicowanie, jedni są wysocy i przystojni, inni wręcz przeciwnie, cechuje ich niski wzrost i wygląd prostaków.

Tutaj również mamy do czynienia z wysoką pozycją społeczną kobiet, chociaż nie biorą czynnego udziału w naradach swych mężów i ojców, to pilnują nadzoru nad innymi procedurami, jak choćby podział pożywienia. Mają też wyłączność na uprawianie niektórych form magii, jak magia piękności czy nad dziećmi, co ma wiele wspólnego z czarną magią. Występuje tutaj matrylineaż, czyli przechodzenie i dziedziczenie związane jest z żeńską linią. Massimowie są zdania, że ojciec nie ma znaczenia w akcie poczęcia, sadzą, że tylko matka tworzy ciało dziecka, a bierze się to z przekonania, że akt seksualny i poczęcie dziecka są traktowane jako osobne zdarzenia, które nie mają ze sobą związku. Samo poczęcie dziecka jest skutkiem działania duchów, które to wszczepiają w łono matki nowe życie - Trobriandczycy nie znają pojęcia ojca z tego powodu, ani pokrewieństwa z jego rodziną. Nie występuje czystość seksualna, małżeństwo nie jest żadnym obrzędem, ceremonią czy rytuałem, kobieta po prostu zmienia miejsce zamieszkania i wprowadza się pod dach swojego wybranka. Po tym wydarzeniu, rodzinę żony czeka wiele wydatków, ponieważ musi utrzymywać gospodarstwo młodych i oddawać wiele usług dla męża. W plemieniu panuje zasada, że żona musi zachować wierność, ale zasada ta jest nagminnie łamana. Jeśli mąż nie traktuje dobrze swojej żony, nie otacza jej względami, żona może go opuścić - ale wtedy ma jeszcze szansę, musi ją przekonać do powrotu podarkami. Ponieważ kobiety zajmują się pielęgnacją ogrodów i pielą je z chwastów, mężczyźni w tym czasie nie mogą do nich wchodzić.

Wioska jest budowana z dokładnością niemal geometryczną. Na okręgu znajduje się początkowo pierścień złożony z domów mieszkalnych, następnie ulica, która dzieli domy od kolejnego pierścienia, tym razem ze spichlerzami z pożywieniem. Pośrodku wioski, w centralnym miejscu wytworzonego okręgu znajduje się plac centralny, zwany Baku. Spichlerze są stawiane na balach i zdobione w wyszukany sposób, najwięcej uwagi przykłada się do spichlerzy wodza, te, które należą do niego są najwyższe i najstaranniej wykonane. Domy mieszkalne są niższej wysokości, niż spichlerze, nie są wzniesione na palach, ale bezpośrednio na ziemi. Wewnątrz panuje duchota i ciemność, ponieważ jedynym otworem dającym powietrze są drzwi. Swoje domostwo ma każda rodzina, rodzina w rozumieniu rodzice z małymi dziećmi, ponieważ młodzież mieszka w osobnych domach. Na ulicach w ciągu dnia trwa życie, tutaj przygotowuje się posiłki, potem się je spożywa, rozmawia z sąsiadami. Baku jest najbarwniejszą częścią wioski. Z okazji święta zmarłych odbywają się tutaj doroczne tańce, które trwają nieraz i kilka tygodni, ponieważ w tym czasie duchy wracają z zaświatów do wiosek, uroczystość tę kończy olbrzymie przedstawienie, a w czasie obchodów następuje podział żywności.

Ogrody otaczają całą wioskę, tubylcy poświęcają im mnóstwo uwagi, ponieważ więcej, niż połowa ich pracy przypada na zajęcia związane z ogrodami. W nich jest wytwarzana żywność na potrzeby tubylcze oraz eksport na Zachów. Wiele energii jest poświęcone na dbałość o estetykę ogrodów i zachowania w nich ładu i porządku.

Do najważniejszych osób w wiosce należy wódz, osoba, która praktykuje i zna się na czarnej magii, czarownik ogrodowy, którego stanowisko jest dziedziczone w linii żeńskiej. Czarownica święci ogród przez rozpoczęciem sezonu na prace ogrodowe, rozpoczyna etapy prac ogrodowych (sadzenie roślin, pielenie, wypalanie zarośli), ułatwia roślinom rozwijać się, wywiera wpływ nie tylko na pracę człowieka, ale również stara się zmieniać siły przyrody.

Praca jest nie tylko środkiem, który ma umożliwić osiągnięcie celu, ale jest też celem dla siebie. Im więcej się pracuje, tym większy prestiż u mieszkańców wioski. W trakcie pracy ma miejsce męska rywalizacja w tempie i staranności zadań, jakie mają do wykonania. Mężczyzna plonów nie może zatrzymać dla siebie, ale przekazuje je rodzinie żony, zanim to jednak nastąpi, są wystawiane na pokaz i demonstrowane dla publicznej oceny.

Instytucja wodzostwa jest zarysowana w sposób wyraźny, szacunek jest mu okazywany w sposób wyraźny, ponieważ w jego obecności każdy klęczy lub przynajmniej pochyla głowę, a nikt nie może znajdować się wyżej, niż stoi wódz. Każdy okręg ma jednego głównego wodza, poza nim, wódz znajduje się w każdej wiosce, tzw. naczelnika, który jest podległy wodzowi głównemu. Wódz główny wybiera sobie żonę z każdej wioski, za każdym razem jest ona w jakiś sposób skoligacona z naczelnikiem wioski, jej rodzina musi oddać w posagu część swoich zbiorów, w ten sposób wódz buduje swą potęgę i bogactwo. Wódz może karać i nagradzać, co czyni dzięki czarnej magii, ponieważ wódz ma do pomocy wszystkich czarowników z podległego mu obszaru.

Każda życiowa działalność ma swoją magię. Nie każdy może zostać czarownikiem, do tego trzeba znać zaklęcia, a poznać je można tylko w specjalnych okolicznościach, ewentualnie po uiszczeniu wysokiej zapłaty, opłaty można uniknąć, gdy to ojciec uczy syna. Pierwszą osobą, którą nowy czarownik zamorduje, musi być członkiem jego rodziny, do tego z linii matki, a często musi to być sama matka. Dopiero po akcie matkobójstwa czarownik staje się prawdziwym czarodziejem - bwaga'u. Magią parają się również latające wiedźmy, taura'u, czyli istoty pozaczłowiecze, które mają zdolność do przeistoczenia się w człowieka albo gada, ale z reguły nie mają postaci i są niewidzialne. Nie wolno ich mordować, wręcz przeciwnie, okazywać taki sam szacunek, jak wodzowi, ułożyć na wysokiej platformie i złożyć ofiarę. Taura'u mają czasami przelotne kontakty seksualne z kobietami, które po takim zdarzeniu stają się czarownicami. Trzeba jeszcze pamiętać o Tokway, czyli chochliku leśnym, który co prawda, ludzi nie morduje, za to zabiera im część zbiorów.

Rozdział 3

Kula jest to forma wymiany o charakterze ponad plemiennym, rozległym, praktykują ją plemiona zajmujące wyspy położone na wschód od Nowej Gwinei. Wymianie podlegają tylko dwa przedmioty. Pierwszym z nich jest soulava, czyli naszyjnik wykonany z czerwonej muszli, który "podróżuje" po szlaku Kula w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara. Mwali to bransoletka z białej muszli, która wędruje przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Wszelkie transakcje są regulowane i ustalane przez tradycję, są one oparte o formę kredytu, co jest niejako wymuszone przez zaufanie i honor handlowy. Pewne akty Kula są wzbogacone w skomplikowane systemy magiczne. Wymiana na szlaku Kula odbywa się w ściśle określonych odstępach czasu. Udział w Kula biorą mieszkańcy wszystkich wysepek - dostają przedmiot, przechowują przez chwilę i przekazują kolejnym osobom. W tym samym czasie, kiedy mieszkańcy przekazują sobie soulavę i mwali, prowadzą też zwykłą działalność handlową.

Kula jest to wielopoziomowa instytucja gospodarcza, która jest spoiwem łączącym dużą ilość plemion. Wymiana w Kula jest dokonywana tylko pomiędzy partnerami. Ich ilość jest ograniczona, a zależy ona od miejsca w hierarchii społecznej. Związek między partnerami jest zawiązywany według pewnych procedur, trwa to przez całe życie i oznacza nie tylko przywileje, ale również obowiązki. Partnerzy Kula dokonują między sobą wymiany Kula, ale mogą wymieniać również inne podarki. Partner Kula nie musi być z bliskich okolic, może pochodzić z dalekich okręgów, dlatego wymiana Kula tworzy wymianę międzyplemienną na szeroką skalę. Istnienie partnerów z odległych okręgów ułatwia przenikanie i wędrówkę kultury, obyczajów czy wzorów artystycznych do rozmaitych wiosek. Po upłynięciu ściśle określonego czasu dary muszą być odwzajemnione darami o równej, jeśli nie wyższej wartości. Wartość przeciwdaru jest ustalana przez odwzajemniającego się, ale osoba ta nie może być zmuszona do działań rewanżowych, nie jest też dobrze widziane, by domagać się rekompensaty. Panuje niepisana zasada hojności i szczodrości, aż do rywalizowania, kto da okazalszy podarunek.

Kosztowności Kula to vaygu'a. Dwa zasadnicze przedmioty w Kula to soulava i mwali, ozdoby noszone podczas wielkich świąt i uroczystości, do imponujących strojów tanecznych, dlatego nie wolno zakładać ich na co dzień. Innymi kosztownościami w Kula są przedmioty codziennego użytku, które nie pełnią już tej roli, a w dalszym ciągu zalicza się je do przedmiotów obrzędowych. Symbolizują bogactwo, niektóre z nich mają charakter pamiątkowy, cechują je wartości historyczne, romantyczne, nawet sentymentalne.

Dwie główne zasady Kula to złożenie podarunku, za który po pewnym czasie należy złożyć podarunek w rewanżu, ale nie jest to prosta wymiana towarów, ponieważ określenie daru rewanżowego pozostawia się osobie, która ów przeciwdar składa, i nie wolno w żaden sposób wpływać na jego decyzję, tym bardziej nie jest przewidziane targowanie się lub wycofanie z transakcji.

Istnieje też instytucja darów wywoławczych, kiedy człowiek chce uzyskać wartościowy towar, ofiaruje osobie go posiadającej coś, co ma ją zachęcić, takimi wartościowymi towarami mogą być łyżki z kości wieloryba lub ostrza wielkich toporów.

Wyprawę Kula poprzedza sporo czynności pomocniczych oraz ubocznych, ale również mających znaczenie dla wymiany. Jest to zbudowanie czółna, wyposażenie go w przedmioty konieczne dla żeglugi, zaopatruje się je w pożywienia, ustala daty wypłynięcia oraz organizuje społeczność, by każdy znał swoje zadanie. Wymianie Kula towarzyszy dodatkowa wymiana, z dalekich miejsc przywozi się przedmioty i towary, których nikt nie zna na rodzinnej wyspie, dlatego zabiera się wiele rzeczy, by można było się wymieniać. Na samym końcu wyprawy ma miejsce wielka zabawa i uczta, która ma otaksować, ile udało się zdobyć (ale tylko artykuły Kula). Cała wyprawa jest otoczona magią, poczynając od budowy czółna, kończąc na przedmiotach.

Podsumowując, Kula to zarówno wymiana śródlądowa między partnerami, ale także wielkie wyprawy całej wioski za morze.

Rozdział 4

Dla Trobriandczyków czółno jest częścią kultury materialnej, podziwiają je i obdarzają kultem. Czółno jest niesamowicie lekkie, co umożliwia jego głębokie zanurzenie, jest łodzią wodoszczelną, ponieważ buduje się je w wydrążonym pniu drzewa. Czółno jest przechowywane w szopie, tylko na białym piasku, każde jest nazywane w sposób wyjątkowy i niepowtarzalny. Czółno posiada pewną niedoskonałość, ponieważ nie posiada stateczności bocznej, która umożliwia zachowanie równowagi. Równowaga jest możliwa tylko poprzez symetryczne rozłożenie ciężaru osób, które się w nim znajdują, a także odpowiednie rozmieszczenie przedmiotów wiezionych na wymianę. Stateczność można jednak zwiększyć, jeśli przymocujemy drugą kłodę, ale mniejszego rozmiaru. Wtedy zanurzenie czółna w wodzie z jednej strony sprawi, że kłoda wynurzy się ze strony przeciwnej i jej ciężar stanie się przeciwwagą dla przechyłu i czółno wróci do stanu równowagi.

 Przekrój czółna

 Przekrój czółna, do którego dołączono kłodę

Na stateczność czółna ma wpływ kilka czynników. Ważna jest jego pojemność, czyli głębokość wydrążonego kadłuba. Głębokość może być powiększona, jeśli z obu stron kadłuba nadbudujemy deski. Istotna jest również odległość kadłuba od rozmiarów kłody, czyli burty wydrążonego pnia od dołączonej kłody (odległości B-C na rysunku powyżej). Stateczność czółna rośnie wraz ze zwiększającymi się tymi trzema wielkościami.

Czółno ma trzy zasadnicze zastosowania: małe i lekkie czółna są wymagane dla potrzeb transportu przybrzeżnego. Czółna większe i pozwalające żeglować po morzu są wykorzystywane dla połowów ryb i innych morskich żyjątek. Największe czółna są niezbędne dla dalekomorskich rejsów.

Organizacja pracy przy budowaniu czółna

Trzeba mieć na względzie, że budowa czółna to decyzja ekonomiczna na ogromną skalę, dlatego wymagana jest tutaj praca w grupie, ponieważ poszczególne stadium budowy wymaga koordynowania wysiłków - potrzeba osoby, która weźmie na siebie inicjatywę działania i wydawania decyzji, niezbędny jest również ktoś, kto posiada kwalifikacje techniczne i pokieruje budową. Chociaż łódź służy ogółowi, każdy dostaje wynagrodzenie, nie mówiąc o specjalistach, których wkład jest szczególnie cenny.

Podział pracy przy budowie jest oparty o dwa zasadnicze fakty. Pierwszym z nim jest socjologiczne zróżnicowanie funkcji - każdy zna swoje miejsce w szeregu. Mamy właściciela czółna, czyli wodza wioski, on wypłaca pobory za pracę, trudni się szukaniem specjalistów, budowniczych, w jego gestii leży wydawanie rozkazów i zarządzanie pracą zbiorową - zawsze to tylko jedna osoba. Mamy również specjalistę, który zna tajniki budowy od podszewki, potrafi wykonywać ozdobne rzeźbienia i potrafi odprawiać czynności magiczne - tych osób może być już kilka. Na końcu są robotnicy, wśród których znajduje się rodzina i krewni właściciela czółna. Oni pracują cały czas, do tego jest jeszcze grupa osób zamieszkujących wioskę, która w budowaniu uczestniczy periodycznie. Drugi fakt ważny przy organizowaniu pracy to jej regulacja przez działania magiczne. Trzeba pamiętać, że mamy do czynienia z magią budowania czółna, a na koniec odprawia się magię, by żegluga była pomyślna. Nie wolno czółna budować bez magii, ponieważ taka łódź jest niezdatna do żeglugi, nie jest w stanie osiągnąć dużej prędkości i jest nieszczęśliwe w trakcie wypraw Kula. Niestety, nawet magia nie jest w stanie cofnąć czasu i naprawić błędów zaistniałych przy budowie, ponieważ to umiejętności budowniczego oraz jego wiedza sprawia, że łódź jest szybka i stateczna, a magia tylko zwiększa te właściwości. Magia decyduje o kolejności działań w czasie budowy i zapewnia porządek. Magia jest najważniejszym środkiem, który sprawia, że społeczność współpracuje ze sobą i organizuje jej pracę zespołową. Dzięki magii zaufanie ludzi do ich własnej pracy zwiększa się, ma ona wpływ psychologiczny, ponieważ zapewnia ludziom wiarę w osiągnięcie sukcesu, przez to, że jest ich niewymuszonym przewodnikiem.

Socjologia własności czółna:

Własność to skomplikowany stosunek, jaki ma miejsce między rzeczą a społeczeństwem, w której się znajduje. Na Trobriandach mamy do czynienia z panem ogrodu, panem magii, panem czółna. Kilka osób może wysuwać roszczenia co do posiadania jednego przedmiotu. Osoby, które mają prawo do posługiwania się jakimś przedmiotem, mają też przywilej do nazywania się toli (pan tego przedmiotu), ale toli-waga, czyli pan czółna, może występować tylko jeden. Za powodzenie i dobre sprawowanie się czółna w czasie żeglugi odpowiadają magiczne moce, jakie posiada właściciel łodzi. Jednym z przywilejów naczelnika wioski lub wodza jest prawo własności czółna.

Funkcje nakładane przez społeczność na właściciela czółna (toli-waga):

Towi-waga ma przywilej, by prezentować się jako mówca i przedstawiciel własnej społeczności w kwestiach dotyczących budowy czółna lub żeglowania, ma prawo zwołać naradę, na której rozstrzyga się o terminie wyprawy. Zyski i korzyść, jaka płynie z posiadania czółna, nie jest tylko jego korzyścią, ale to toli-waga dostaje największą ilość kosztowności i podarunków z wymiany Kula, może też zarobić na wynajmowaniu czółna innym osobom. Ma prawo do wybierania osób na wyprawę Kula, które zabiorą się z nim jego łodzią, ale nie wolno mu odmówić zabrania osób o wysokiej randze społecznej oraz tych, które mają duże doświadczenie w żegludze, ponieważ oni mają niekwestionowane prawo do udziału w wyprawie. Toli-waga dba o odczynianie magicznych obrzędów, które odpowiadają za pomyślną i szczęśliwą żeglugę oraz korzystną wymianę Kula.

Podział funkcji między członkami załogi:

Określona liczba mężczyzn ma wyznaczone i ściśle określone zadania, których nie wolno im porzucać. Na czółnie jest obsadzona funkcja sternika oraz kapitana, kapitanem jest zawsze toli-waga, który może tę rolę przekazać najlepszemu w jego oczach żeglarzowi z jego załogi. Uvalaku to olbrzymie rejsy o charakterze obrzędowym, w ich czasie cała flotylla jest kierowana i prowadzona przez wodza całego okręgu.

Rozdział 5

Zanim mieszkańcy wypłyną na wyprawę Kula, muszą dokonać przeglądu swych łodzi, a każda zniszczona choćby w niskim stopniu, musi być zastąpiona przez nową sztukę. Jak zostało wspomniane, budowanie czółna to pierwszy etap w łańcuchu Kula. Budowa czółna przebiega w 2 zasadniczych etapach, które różni nie tylko charakter i metoda pracy, ale również obrzędy magiczne.

Etap nr 1:

W jego czasie szuka się odpowiedniego drzewa. Zanim zostanie ścięte, toli-waga wraz z budowniczym muszą wygonić z drzewa chochlika leśnego, Tokwaya, a wypędzają go przez złożenie w pniu żywotności i wypowiedzenia zaklęcia. Po tym ścinają drzewo, które następnie jest transportowane na Baku do wioski. By drzewo było łatwiej transportować, tubylcy ułatwiają to zadanie przez podkładanie małych kawałków drewna pod pień, a na kawałeczki drewna kładą liście bananowe i odprawiają zaklęcie, co ma dać poślizg pniu. Potem pień zostaje wydrążony i w ten sposób tworzy się kadłub czółna. Poza kadłubem trzeba też różnego rozmiaru desek i drążków, w ozdobny sposób jest rzeźbiony dziób, a przed każdą z tych czynności trzeba odprawić czynność magiczną. Faza trwa stosunkowo długo, od 2 miesięcy do pół roku.

Etap nr 2:

Ta faza polega na bardzo intensywnej pracy, trwa w porównaniu z częścią pierwszą krótko, bo zaledwie tydzień lub dwa. Budowniczy łączą w całość boczne deski, a także deski budujące dziób i rufę. Po tym składają i wiążą pływak z kadłubem czółna, a także uszczelniają je przed ingerencją wody oraz ozdabiają je za pomocą wyszukanych malowideł, robią żagiel. Na tym etapie ma miejsce obrzęd magiczny, jest to magia związana z Kula, a poza nią odprawia się na samym czółnie szereg egzorcyzmów, które mają wypędzić złe duchy. Tak przygotowane czółno jest gotowe do wodowania, co jest bardzo uroczystą i doniosłą dla wioski uroczystością.

Rozdział 6

Wodowanie nie jest zwyczajną formalnością, jest to doniosłe zdarzenie, przebiegające z wielką pompą, ponieważ cała społeczność interesuje się nowym czółnem i z tego powodu musi mieć ono należytą oprawę. Podczas wodowania zbierają się tłumy, by w ten sposób wyrazić ciepłe uczucia dla nowo powstałego czółna, zresztą, Trobriandczycy zawsze demonstrują swe nowo wytworzone przedmioty związane z rybołówstwem, ogrodnictwem czy właśnie szkutnictwem.

Tuż po pomalowaniu i ozdobieniu rozmaitymi rzeźbieniami zostaje wyznaczona data ceremonialnego i uroczystego spuszczenia na wodę czółna oraz próbnego rejsu. Wiadomość o tym zdarzeniu jest przekazywana z ust do ust mieszkańcom sąsiednich wiosek, którzy mają obowiązek stawić się na uroczystość swoimi łodziami, by wziąć udział w "regatach" z nowo zwodowaną łodzią. Zanim czółno zostanie zwodowane, jest odprawiana magia Kula - liść palmy kokosowej, który zabezpieczał przed słońcem, zostaje zdjęty, a toli-waga maluje na czerwono rufę i dziób czółna, wypowiadając przy tym zaklęcie. Tak przygotowane czółno zostaje spuszczone na wodę, mieszkańcy spychają je po specjalnie ułożonych fragmentach drewna. Pod wieczór ma miejsce ceremoniale dzielenie żywności, w podzięce i jako zapłata za budowanie łodzi, co jest przygotowywane przez kobiety z wioski. Wszyscy mieszkańcy ubierają się odświętnie - kobiety wdziewają nowe spódniczki z trawy, zaś mężczyźni zupełnie nowe opaski z liści palmowych. Rodzina wodza wraz z wodzem udają się w osłonięte przed wzrokiem ludzi miejsce i tam malują się w barwy rytualne: na biało, czerwono i czarno. Po tym nowa łódź bierze udział w czymś na kształt regat, a ponieważ jest nowa, jest jasne, że by dobrze służyła musi wygrać, dlatego reszta łodzi daje jej fory i pozwala odnieść zwycięstwo.

Innym zwyczajem, który zalicza się do obrzędów Kula, jest demonstrowanie nowej łodzi wszystkich przyjaciołom i znajomym oraz krewnym. Ma to równie uroczysty przebieg, jak wodowanie i odbywa się w czasie trwania próbnego rejsu. Czółno musi najpierw dobić do brzegu swej rodzinnej wioski, po tym jeden z członków załogi dmie w olbrzymią muszlę, by wszyscy wiedzieli, że czółno już przybyło. Z czółna na brzeg schodzi tylko toli-waga, który zabiera z łodzi jedno wiosło, po czym kieruje swe kroki do domostwa naczelnika wioski, który ofiaruje mu dar podczas odczyniania zabiegu magicznego.

Praca w trakcie budowy czółna to praca zbiorowa. By tubylcy pracowali w sposób wydajny, muszą być odpowiednio zmotywowani do pracy - czy to wiszący nad głową obowiązek czy ambicjonalne traktowanie sprawy, ale nigdy nie jest to chęć łatwego zysku. Każda jednostka ma nałożone na siebie obowiązki, które wynikają z jej miejsca w strukturze społecznej wioski oraz wynikają z tradycji. Praca nie staje się chaotyczna ze względu na ciągłą obecność norm, nakazów i zakazów oraz praw mających swe podłoże w tradycji. Waga i istotność społecznego podziału obowiązków jest silniejsza ze względu na ceremonializm, jaki towarzyszy budowie czółna, ceremonializm ten jest obecny w zwyczajach, magicznych zaklęciach i formułach. Budowanie łodzi jest uzależnione od zbiorowej i dobrze zorganizowanej pracy. Szybkość osiągnięcia celu jest zależna od wzajemnej pomocy, skutecznej wymiany usług oraz solidarności społecznej. Praca zbiorowa występuje nie tylko przy budowaniu czółna, także przy wznoszeniu domów, spichlerzy, w trakcie transportowania czy połowu ryb - najważniejszy jej przejaw ma miejsce podczas wspólnej pracy w ogrodach, co jest w ogóle podstawą wszelkich obowiązków, jakie są nakładane na Trobriandczyków. Każdorazowo po zakończeniu zbiorowej pracy dokonuje się podziału żywności. Występuje aż 5 form tego typu pracy, każda jest nazwana w osobny sposób.

Inne formy płatności, wymiany, handlu - poza Kula:

Może to być dar w czystej postaci, ofiarujemy komuś jakąś rzecz, ale robimy to z pobudek sympatii, nie oczekując niczego w zamian, przykładem tego są prezenty dla rodziny i najbliższych. Odwzajemnienia oczekuje się płatności zwyczajowe, są to chociażby świadczenia, jakie co roku otrzymuje mąż z rąk braci swojej żony, co zmusza rodziny do pracy, w przeciwnym razie nie będą w stanie wywiązać się z zobowiązań. Za pewne wyświadczone usługi płaci się według taryfikatora, cena jest znana i ustalona z góry, są to np. usługi czarownika czy specjalistów. Są też dary odwzajemnione w formie ekonomicznie zróżnicowanej, są to dary, które wymagają odwzajemnienia dokładnie co do wartości, a by uniknąć kłopotów, najlepiej zrewanżować się tym samym przedmiotem. Dobra materialne wymienia się na przywileje i za tytuły. Mamy też do czynienia z ceremonialną wymianą z odroczoną płatnością, jest to zapłata dokonywana w sposób rytualny, ale może być sfinalizowana w późniejszym, bardziej dogodnym terminie. Na końcu jest zwykły handel, który cechuje korzyść obopólna, ponieważ każda strona dostaje to, na co liczyła na początku wymiany.

Podstawowe typy więzi społecznej w życiu plemiennych Trobriandczyków:

  1. pokrewieństwo dziedziczne w linii matrylinearnej
  2. małżeństwo (istotne są stosunki matka-dzieci)
  3. powinowactwo (rodzina żony obdarowuje męża)
  4. więź klanowa (odznacza się podczas dzielenia żywności)
  5. więź osobistej przyjaźni (umożliwiają wymianę Kula)
  6. więź, która wynika z zamieszkania w ramach tej samej społeczności wioskowej
  7. stosunki wynikające z zależności wódz a zwykli plemieńcy - podwładni składają przed wodzem daniny i ofiarują mu swe usługi, za co wódz odwdzięcza się drobnymi podarkami
  8. stosunki pomiędzy dwoma obojętnie jakimi plemieńcami, które cechuje stosunek ekonomiczny (płatności, handel) oraz prezenty

Rozdział 14

Kula na Dobu

Każdy przybysz zjawiający się na wyspie Dobu w zwyczajnym czasie zostaje powitany serdecznie i uroczyście, wyjątkiem od tej reguły jest czas żałoby panujący na wyspie. Nowemu przybyszowi niesie się naszyjniki, ważny jest ceremoniał tego niesienia, z reguły przed wymianą Kula w jej właściwym sensie ma miejsce wymiana drobnych podarków (małe przedmioty, z rzadka jedzenie). Wymiana Kula zawsze przebiega według zasady dar-przeciwdar, i nigdy nie jest to ani handel, ani wymiana przedmiotów o tej samej wartości, niedopuszczalne jest targowanie się. Wymiana jest otwarta przez dar wstępny (vaga), a zamyka ją dar końcowy, czyli odwzajemniający (yotile). Mamy do czynienia z rozbudowaną obrzędowością, ponieważ wszystko odbywa się na oczach plemieńców, a w tle rozbrzmiewa muzyka. Ponieważ nie chce się dopuścić do tego, by jedna ze stron była niezadowolona, dlatego też każdy wychwala swój dar, a nigdy nikt nie wspomina o wartości tego, co otrzymał. Plemieńcy czasami posuwają się do symulowania rozmaitych uczuć, jak choćby rozgniewanie, by w ten sposób lepiej wyjść w wymianie. Proces wymiany jest rozwleczony w czasie, niekiedy cała wymiana zajmuje aż rok czasu.

Dar kaributu również musi być odwzajemniony, ale nie jest w żaden sposób powiązany z Kula, plemieniec odwzajemnia się za niego w postaci ekwiwalentu.

Dar pokala to dar pod postacią pożywienia.

Dary basi są to dary pośrednie.

Soulavie i mwali mogą towarzyszyć inne dary, takie jak kieł (dogu), łyżka (bosu), ostrza toporów (beku).

Skąpstwo jest piętnowane i potępiane, plemieńcy rozumieją skąpstwo jako zbyt długie zwlekanie z przedmiotami wymiany i ich bardzo wolna wymiana. W trakcie imponujących podróży można też zauważyć wymianę handlową połączoną z targowaniem się, czyli gimwali. Uczestnicy lokalnej społeczności Kula stają się pośrednikami we wszystkich kontaktach pomiędzy przybyszami. Przybysze mogą wchodzić w następujące stosunki z mieszkańcami Dobu:

  1. prowadzenie z tubylcem gimwali
  2. przybysz ma obcego, z którym prowadzi wymianę na bazie trójkąta za pośrednictwem miejscowych
  3. przybysz ma partnera w określonej miejscowości, z którym wymienia podarunki w myśl zasady wzajemności (do ut des, czyli daj, żebyś dostał), co przebiega równolegle do wymiany Kula.

Rozdział 15

W drodze do domu. Łowienie i obróbka muszli Kaloma

Kaloma to krążki, małe, perforowane, które są wyrabiane z muszli spondylus. Służą one do wyrabiania naszyjników do wymiany Kula, a także do wytwarzania wszelkich przedmiotów o dużej wartości. Stanowisko czarownika kaloma jest przekazywane z ojca na syna. Zanim wszyscy wypłyną na rafę koralową na połów muszelek, czarodziej odprawia swoje rytuały, a następnego ranka ma miejsce wypłynięcie. Czarodziej odprawia też obrzędy w ramach czarnej magii, by zlikwidować skutki ewentualnej nieprzychylnej połowowi magii. Po połowie cała wioska zajmuje się obrabianiem muszelek, co świadczy o roli, jaką odgrywa każdy mieszkaniec. Wykonywanie naszyjnika na zamówienie to intratne zajęcie, ponieważ osoba, która zajmuje się takim zamówieniem, dostaje dwukrotnie więcej, niż za jakiekolwiek inne zamówienie. Zapłatą nie są pieniądze, jak mogłoby się wydawać, ale coś, co ma rzeczywiste znaczenie dla mieszkańców Trobriandów, czyli zapełnienie spichlerzy jedzeniem. Zdarza się, że plemiona chwalą się tym, co udało im się zdobyć w trakcie wypraw Kula. Dobrym przykładem są mieszkańcy wyspy Lewara, którzy organizują tanarere, czyli demonstrację rzeczy, które udało im się zdobyć podczas zamorskiej wyprawy.

Rozdział 17

Magia a Kula

Magia odgrywa decydującą rolę w życiu człowieka, decyduje o jego życiu i o losie, może bronić i chronić przed rozmaitymi niebezpieczeństwami, człowiek nie jest w stanie zapanować nad działaniem czarnej magii, jest tylko lalką w jej ramionach. Ludzie żywią strach przed Tokway'em (leśnym chochlikiem), latającymi wiedźmami i czarownikami, którzy wyglądają jak ludzie. Każde zdarzenie z życia człowieka występuje razem z magią. Czynności magiczne towarzyszą każdej dziedzinie życia, ludzie zawsze wypowiadają jakieś zaklęcia, odczyniają rytuały lub przeklinają.

Magia jest odpowiedzialna za działanie sił przyrody, a szczególnie deszcz, co sprawia, że rosną plony. Mamy do czynienia z następującymi rodzajami magii:

  • ogrodową
  • wojny
  • połowów
  • ochronną
  • czarną
  • Kaloma
  • Kula
  • Itd., ponieważ plemieńcy wierzą, że magia dotyczyć może każdego aspektu życia.

Magia nie jest czymś, co wynalazł człowiek, ona mu towarzyszy od zarania dziejów, ponieważ wraz z początkiem świata, była i magia. Obrzędy i rytuały, którymi zajmuje się czarodziej, współżyją razem z nim, ponieważ zaklęcie i jego przedmiot istnieje nierozdzielnie i pojawiło się w tej samej chwili.

Pewne rodzaje magii (jak magia miłości) czasami są wyjaśniane z jakiś sposób (bywa, że przez mitologię), ale nigdy nie mówi się, że była wynaleziona, raczej tłumaczy się ją wydarzeniami, które kiedyś już miały miejsce i miały w przeszłości świadków.

Magia stanowi wyraz przewagi, jaką człowiek ma nad przyrodą, jest zupełnie ludzkim zjawiskiem, ponieważ jest dla człowieka i jemu służy. Dzięki magii mamy łączność z przodkami, ponieważ jest ona fragmentem stałości i ciągłości tradycji.

3 części składowe magii:

  • Zaklęcie jest najistotniejszą częścią składową magii. Nie jest znane wszystkim, jest dostępne tylko wtajemniczonemu kręgowi ludzi. Można je wymienić za atrakcyjny towar, nauczyć się go lub przekazać w jeszcze inny sposób. Nauczyć się zaklęcia można w sposób stopniowy, podobnie wynagrodzenie za tę naukę jest przekazywane nie od razu, tylko etapami. Można je wygłaszać bezpośrednio, pomijając obrzędy towarzyszące lub włączając je do elementu zaklęcia, są to obrzędy takie, jak chociażby przeniesienia, nasycenia, może im towarzyszyć ofiara i inwokacje).

Nie każdy może parać się magią, trzeba posiadać w tym celu odpowiedni status społeczny, i co za tym idzie automatycznie, pewną ilość zasobów pieniężnych, bywa, że należy mieć na uwadze rozmaite rodzaje tabu, co może być trudne, ponieważ czasami jest wymagana abstynencja seksualna. Trzeba pamiętać, że czarownik jest częścią składową lokalnego klanu, a jego przodkiem musiała być osoba mityczna, w której istnienie wierzą wszyscy.

Na magię systemową składają się następujące po sobie obrzędy i zaklęcia, żadna część nie ma prawa zostać oderwana i dokonana osobno, bez powiązania z częściami wcześniejszymi. Właściwie każda część życia i każdy jego aspekt jest powiązany z magią systemową jak chociażby budowanie czółna czy wyprawa Kula. Każda magia systemowa zawiera w sobie różne rodzaje magii systemowej. Lokalny charakter magii wpływa na rodowód mitologiczny systemu magicznego. Określona ilość zaklęć, a także formuł, tworzy pojedynczą serię, serie budują cały system magiczny, a z kolei części składowe są podzielone w należytej kolejności.

Wszelkim formom magicznym sekunduje znak magiczny lub inny tego typu element, zwany kariyala. Kiedy wypowiada się formułę magiczną, przyroda może funkcjonować w sposób odmienny od tego, do którego ludzie są przyzwyczajeni. Czasami podczas odprawiania magii pojawiają się duchy, które mogą stać się złe i złośliwe, jeśli magia jest odprawiana w zły sposób. Rzadko jednak do tego dochodzi, ponieważ duchy z reguły są pomocne i pełne dobrej woli, stoją na straży tradycji. Czarownik musi zostać wynagrodzony za swoje magiczne działania.