Rozwój religijny wyraża się u każdego człowieka inaczej. Nie ma czegoś takiego, jak określenie, że ktoś posiada pewien model religijności, który nagle może się przekształcić w zupełnie inny styl. Rozwój religijny jest procesem stopniowym.

W rozwoju religijnym ważne miejsce ma etap, w którym człowiek dojrzewa oraz usamodzielnia się poprzez kształtowanie swojego światopoglądu na świat.

Cały proces związany z wychowaniem religijnym związany jest ściśle z atmosferą, jaka panuje w środowisku wychowawczym dziecka. Wychowanie, które dokonuje się w atmosferze domowej związane jest z utożsamieniem się dziecka oraz rodziców. Powinno ono mieć wymiar wzajemnej miłości i prawdy, którą dziecko powinno mieć przekazywaną od chwili jego przyjścia na świat. Dziecko doskonale odwzorowuje zachowania swoich rodziców, a także i te prawdy i wzorce, które związane są z postawą religijną dorosłych członków rodziny. Rodzina stanowi mały domowy Kościół, tutaj dziecko uczy się modlić i tutaj również zostaje wprowadzone w bogaty świat liturgii świętej. To wprowadzenie dokonuje się przez chrzest święty oraz wspólnie odmawianą modlitwę.

Charakterystyka podokresów:

  • religijność małego dziecka do trzech lat

Jest okres, w którym dziecko podejmuje pierwsze kroki w modlitwie. Tematami tej modlitwy najczęściej są sprawy związane z grzecznością oraz pójście do nieba. W modlitwie bardzo często występuje element zabawy.

W pierwszym roku życia dziecka nie występują przejawy jakiegokolwiek życia religijnego. Kiedy mija rok dziecko uczy się zginać rączki, a także skłaniać głowę. Zbiegiem czasu dziecko może naśladować ruch oraz słowa rodziców wykazywanych podczas modlitwy. Potrafi powtórzyć niektóre wyrazy.

W drugim roku dziecko jest w stanie powtórzyć za swoją mamą bardzo krótkie modlitwy. Jednak nie rozumienie ich sensu. Potrafi ująć atmosferę samego aktu modlitwy. W trakcie tej fazy dziecko powinno wykonywać znak krzyża świętego. Przeżegnanie się dziecka jest związane z kontynuacją gestu podczas składania rąk i połączenie go ze słowem amen. Na tym etapie dziecko zabierane jest do Kościoła, gdzie "po swojemu" uczestniczy w ceremoniach.

Sumienie dojrzewa wtedy, gdy dziecko ze stanu nieświadomego przechodzi do stanu związanego ze świadomością. Na tym etapie kształtuje się zdolność pozytywnego oraz negatywnego dokonywania spraw.

  • religijność od 4 do 6 roku życia; jest to tak zwany etap religijności magicznej

Dziecko na tym etapie posiada obraz Boga, który jest czarodziejem, kimś magicznym. Nie ma wykształconego jeszcze w sumieniu pojęcia grzechu.

Wiedza dziecka na temat Boga ma swoje dwa źródła:

  • wiedza zasłyszana, która pochodzi z otoczenia, ją dziecko powtarza. Nie stanowi ona o źródle zachowania się dziecka
  • wiedza zasymilowana

Jak dzieci wypowiadają się o Bogu:

  • jest nieśmiertelny, wypowiedź tą uzasadniają tym, że nie umiera, ponieważ wszyscy go lubią
  • wszystko widzi oraz wszystko wie
  • nie jest On człowiekiem, jest On niewidzialnym duchem, który zamieszkał w samym niebie, są i takie dzieci, które Boga utożsamiają poprzez symbole z nim związane, uważają również, że Boga można zobaczyć jednak przed tym należy pokonać barierę
  • Bóg to czarodziej, nie jest On królem
  • Bóg posiada potrzeby podobne do ludzkich

Dzieci w trakcie tego etapu posiadają bardzo różne teorie związane z samym pochodzeniem Boga. Chrystus kojarzy im się bardziej z człowiekiem aniżeli z Bogiem. Zdają sobie sprawę z tego, że jest On synem samego Boga, ale także wiedzą, że to dobry człowieka, który przyszedł, aby uratować na ziemi człowieka.

Modlitwa w tym wieku oparta jest głównie na prośbach dotyczących ich własnych potrzeb. Chcą być również miłymi wobec Boga.

Dlaczego dzieci się modlą?

65,5 % dzieci modli się, ponieważ z racji konieczności spraw duchowych oraz materialnych

14,5% dzieci w modlitwie kieruje się motywami bezinteresownymi

11% dzieci uważa modlitwę za obowiązek

Połowa badanych dzieci wierzy w skuteczność swojej modlitwy. Ich wiedza o życiu pozagrobowym ogranicza się do wiedzy, że ludzie dobrzy po śmierci trafiają do nieba

Msza święta kojarzy się dzieciom z odwiedzeniem kościoła. Jednak duża część dzieci podczas mszy świętej nudzi się.

  • religijność dziecka od 7 do 15 roku życia, wyróżnić można tutaj następujące podokresy:

--- etap religijności, który opiera się na autorytecie

--- etap religijności związanej z autonomią

Przełom lat 7/9 do 12 jest czasem, gdzie występuje religijność autorytarna oraz moralna. Wszelkie przejawy związane z religijnością oparte są na autorytecie, wzorcu, którymi żyją ludzie mający znaczenie w życiu samego dziecka. Tutaj należy całe jego środowisko: rodzice, wychowawcy oraz Kościół. Wszelka powinność religijna odbierana jest jako obowiązek oraz posłuszeństwo względem osób dorosłych. Obraz Boga na tym etapie nie ma wymiaru magicznego. Dziecko przypisuje następujące właściwości Bogu, które związane są z: mądrością, dobrocią, świętością oraz sprawiedliwością. W tym etapie dziecko chce być kierowanym w swojej religijności.

  • rozwój religijny u osób będących w wieku od 12 do 16 - 17 lat

To etap autonomicznej religijności. Relacje z Bogiem są tutaj bardziej bezpośrednie, z kolei jego wyobrażenie związane jest z wizerunkiem Boga jako ducha. W tym okresie znacznie rozwija się samo sumienie, które ma skrupulatne odniesienie do wszelkich przepisów oraz podejmuje się większej odpowiedzialności. W szesnastym roku życia osoba odrzuca światopogląd swoich rodziców, próbuje budować własny. Tutaj mogą wystąpić szybkie nawrócenia.

  • religijność człowieka od około 17/ 18 do 25 roku życia

Na tym etapie kształtuje się dojrzała oraz autentyczna religijność. Tutaj też następuje rozwój skokowy, niekiedy bardzo gwałtowny. Ten okres decyduje o tym czy rozwój religijny będzie miała jakieś znaczenie w przyszłych latach jednostki. Wizerunek Boga jest coraz bardziej uduchowiony. Rozwojowi ulega sfera związana z młodzieńczymi ideałami. Młody człowiek, który poważnie traktuje Boga, to ze wszystkich sił pragnie Jego naukę wcielić we własne życie. Nawiązuje osobistą relację z Bogiem. Natomiast praktyki religijne związane są z pobudkami wywodzącymi się z prywatnego przekonania.

Bunt na tym etapie posiada różnorodne formy. Może ujawnić się poprzez zmianę grupy wyznaniowej. Do przyczyn buntów należą również trudności, które nastręcza rozum, związane są również z poczuciem winy oraz wstydu, który wynikać może z natury seksualnej człowieka.

Sumienie, które jest fundamentem duchowym człowieka ulega ciągłym zmianom na tym etapie. Zmiany te mogą mieć również charakter radykalny.

Badania przeprowadzone przez M. Rossa w Ameryce wynika, że religijność na etapie dojrzałej młodości względem innych okresów jest najniższa. O takich wynikach decyduje ogólne ukierunkowanie się na cele, które wynikają z potrzeb życiowych na tym etapie. Adaptacja związana z pracą, dążenie do sukcesu zawodowego, małżeństwo oraz dzieci to niekiedy czynniki, które spychają Boga na dalszy plan. Posiadanie zdrowia, dużo sił i wielu możliwości związane jest ze stawianiem sobie odległych celów. Takie myślenie nie skłania, aby szukać oparcia w samej religii. Nawyki związane z religią są wypierane przez życie, które może stać się bardzo aktywne. Etap, na którym formuje się podmiotowa religijność kończy się około dwudziestego czwartego roku życia. Kolejne lata przynoszą pewną stabilizację.

Zakończenie oraz podsumowanie:

Różnica, która zarysowuje się między poszczególnymi stopniami staje się bardzo widoczna. Religijny rozwój przebiegający poprzez wszystkie etapy rozwojowe pokazuje jednolitość pogłębiania wiary oraz wewnętrznego wzbogacenia. Rozwój religijny człowieka jest procesem, w którym dojrzewają oraz budzą się siły w duszy każdego człowieka.

Może zdarzyć się również, że rozwój religijny człowieka zatrzyma się na jakimś etapie. Stąd występuje zjawisko, które ukazuje, że osoba mające kilkadziesiąt lat posiada wyobrażenie Boga jeszcze z etapu religijnego mającego miejsce w wieku ośmiu lat. Procesy wychowania religijnego mogą zostać zaburzone przez niewłaściwe kierowanie nimi.