ETYKA (ethics) - traktuje się ją jako swoistą naukę o moralności, aczkolwiek pojęć tych nie należy traktować synonimicznie. Ma na celu sprecyzowanie określonych sposobów zachowania się, ustalenie wskaźników oceny postępowania oraz wyznaczenie pewnych jednakowych dla wszystkich powinności, które

z moralnego punktu widzenia mogą okazać się dobre lub złe.

Każdy pracodawca zobowiązany jest do przestrzegania ogólnie przyjętego kanonu uniwersalnych norm i zasad, nazywanego zwyczajowo - etyką. Z tego specyficznego zestawu generalnych i powszechnie stosowanych norm etycznych wypływają zasadnicze wartości, zarówno o charakterze moralnym, jak i etycznym. Zgodnie z najważniejszymi wytycznymi wynikającymi z istniejących norm etycznych, pracodawca ma obowiązek bezwarunkowego przestrzegania praw człowieka

i obywatela, jak również zmuszony jest do pielęgnowania godności określonego zawodu.

Pracodawca musi mieć pełną świadomość tego, że dla pracownika praca powinna być nie tylko koniecznością i obowiązkiem, ale też, a może przede wszystkim - powinna się kojarzyć z możliwością samorealizacji, osiągania satysfakcji zawodowej oraz posiadaniem określonych praw i przywilejów. Prawa pracownicze stanowią

w dość szerokim ujęciu podgrupę praw o bardziej ogólnym charakterze, którymi są prawa człowieka. Wśród najważniejszych uprawnień pracownika wymienić można przede wszystkim:

  • prawo do stosownego, odpowiednio wysokiego ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za wykonaną pracę,
  • prawo do zatrudnienia w warunkach bezpiecznych, higienicznych i godnych,
  • możliwość swobodnego wyboru miejsca pracy,
  • prawo do płatnego urlopu, do ustawowo wolnych od pracy dni oraz do innych, określonych odrębnymi przepisami, możliwości wzięcia dnia wolnego.

Podstawowym źródłem wytycznych i wskazówek, jakimi bezwzględnie powinien się kierować pracodawca w kontaktach z pracownikiem i w stosunku do niego, jest niewątpliwie Kodeks pracy. Określa on zarówno etyczne, jak i moralne obowiązki każdego pracodawcy względem wszystkich pracowników, jakich zatrudnia on w swoim przedsiębiorstwie. Według Kodeksu pracy, pierwszą i najważniejszą powinnością pracodawcy w stosunku do każdego nowego pracownika, który dopiero podejmuje pracę w danej firmie, jest zapoznanie go z zakresem jego obowiązków. Pracownik musi mieć pełną świadomość, co do niego należy i jakie czynności powinien wykonać w ramach godzin pracy. Ponadto, pracodawca ma obowiązek pokazać pracownikowi, w jaki sposób powinien on wykonywać zlecone mu zadania na wyznaczonym stanowisku pracy. Pracodawca musi również poinformować pracownika o przysługujących mu prawach i uprawnieniach oraz zorganizować pracę w taki sposób, aby wykorzystując umiejętności, kwalifikacje i wiedzę pracowników, uczynić ją w efekcie wysoce wydajną, skuteczną i produktywną. Innym zaleceniem dla pracodawcy, przedstawianym w Kodeksie pracy, jest konieczność szanowania wszystkich dóbr osobistych pracownika oraz jego godności. Kodeks zakazuje stosowania jakichkolwiek metod dyskryminacji. Wyklucza on możliwość dyskryminowania pracownika z wszelkich możliwych powodów, takich jak chociażby:

  • rasa,
  • płeć,
  • wiek,
  • orientacja seksualna,
  • kalectwo lub niepełnosprawność,
  • narodowość,
  • wyznanie,
  • przekonania, np. polityczne.

Kolejną istotną kwestią w zakresie etycznego postępowania pracodawcy względem pracownika, jest zapewnienie całej kadrze pracowniczej bezpiecznych oraz higienicznych warunków pracy. Pracodawca jest zobowiązany organizować,

w miarę aktualnych potrzeb, stosowne szkolenia z zakresu znajomości przepisów bhp, a także kursy obsługi maszyn i urządzeń czy też prowadzić bądź inicjować szkolenia mające na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników.

Ważnym obowiązkiem pracodawcy wobec każdej zatrudnionej przez niego osoby, jest konieczność wypłacania wynagrodzenia za wykonywaną pracę. Pracownik ma prawo otrzymać wypracowany przez siebie ekwiwalent pieniężny w ustalonej wcześniej wysokości, w określonym umową, regulaminem pracy lub odpowiednimi przepisami terminie i miejscu. Kwota wynagrodzenia oraz sposób jego wypłacenia powinny być dokładnie sprecyzowane w umowie o pracę lub innym typie zawartej między pracodawcą a pracownikiem umowy. Dodatkowo, pracownik powinien mieć, na własne żądanie, prawo swobodnego wglądu w dokumenty, na podstawie których ustalono wysokość jego pensji.

Każdy pracodawca jest zobowiązany, w miarę możliwości finansowych, lokalowych i innych, do zaspokajania potrzeb socjalnych swoich pracowników. Oprócz tego, powinien on stworzyć pracownikom odpowiednie warunki, aby mogli się oni zrzeszać w związki, organizacje, stowarzyszenia i inne formy pracownicze.

Z etycznego punktu widzenia, niezwykle ważne uprawnienie, a zarazem obowiązek pracodawcy, stanowi odpowiedni sposób i właściwa forma oceniania pracownika oraz efektów wykonywanej przez niego pracy. W swej ocenie pracodawca musi być przede wszystkim sprawiedliwy i obiektywny. Głównym wyznacznikiem jego oceny powinno być kierowanie się realnymi i widocznymi efektami pracy osoby zatrudnionej, a nie własnymi uprzedzeniami czy sympatiami.

Pracodawca jest także zobowiązany zapewnić wszystkim pracownikom możliwość dostępu do treści oraz tekstów obowiązujących w danym miejscu pracy regulaminów, instrukcji czy też wglądu do własnych akt osobowych pracownika. Osoba zatrudniona powinna mieć również swobodny dostęp do treści ogólnie przyjętych i zatwierdzonych przepisów prawa pracy oraz ustaw regulujących stosunki między pracownikiem a pracodawcą, a także określających prawa i obowiązki wynikające z podjęcia pracy na określonym stanowisku.

Jeszcze jedną koniecznością pracodawcy względem pracowników, jest obowiązek skutecznego przeciwdziałania i zwalczania mobbingu w miejscu pracy. Pracodawca nie powinien dopuścić do szerzenia się wśród kadry pracowniczej działań mających na celu zastraszenie, szantażowanie czy też nękanie

w jakikolwiek inny sposób któregokolwiek z pracowników. Zachowania tego typu, mające często charakter długotrwały i uciążliwy, mogą w efekcie doprowadzić do kompromitacji pracownika czy też do jego wyeliminowania z kadry pracowniczej, a to z kolei może być przyczyną ewentualnego nieszczęścia lub tragedii, jeśli doznane przeżycia wywołają w nim zaniżoną samoocenę bądź - co gorsze - poczynią negatywne zmiany w psychice takiego pracownika.

Określone powinności ma pracodawca również względem pracownika,

z którym chce rozwiązań umowę o wzajemnej współpracy. Jeśli umowa o pracę została zawarta na czas nieokreślony bądź też, gdy umowa nie przewiduje okresu wypowiedzenia, pracodawca ma obowiązek wyraźnie sprecyzować powód, dla którego postanawia on wręczyć wypowiedzenie pracownikowi lub odstąpić od umowy z dana osobą. W przypadku, gdy pracownik zrzeszony jest w jakiejś organizacji zawodowej, obowiązkiem pracodawcy jest dostarczenie tej jednostce w formie pisemnej zawiadomienia o planowanym rozwiązaniu umowy z pracownikiem poprzedzonym stosownym wypowiedzeniem w określonej odpowiednimi przepisami długości. Pracodawca nie ma jednak możliwości zerwania umowy z pracownikiem, któremu do uzyskania wieku emerytalnego pozostały jeszcze maksymalnie dwa lata, jeżeli umowa o pracę z tym pracownikiem przewiduje dłuższy okres jego zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Ponadto, pracodawca nie może także zwolnić pracownika

w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności lub jeśli przebywa on akurat na zwolnieniu lekarskim czy urlopie wypoczynkowym, macierzyńskim itp.

Jeżeli zwolnienie pracownika nastąpiło z przyczyn niezależnych od niego, czyli np. z winy zakładu pracy, pracownik taki ma prawo domagać się otrzymania stosownej odprawy finansowej. Oprócz tego, ekwiwalenty pieniężne należą się także pracownikom z tytułu m.in. odszkodowania za doznane szkody czy uszczerbek na zdrowiu, przejścia na rentę bądź emeryturę, a także odpraw pośmiertnych za wybranych członków rodziny.

Ponadto, poza przedstawionymi w powyższym wywodzie wskazówkami, obowiązkami, wartościami i zasadami moralnymi o charakterze ogólnym, uniwersalnym - w stosunkach interpersonalnych występują również pewne określone normy i wartościowania szczegółowe, czyli tzw. etyki zawodowe. Są to charakterystyczne sposoby zachowania się i postępowania, które wynikają ze swoistości niektórych zawodów. Każda etyka zawodowa dokładniej i bardziej dogłębnie charakteryzuje, a zarazem i warunkuje relacje w stosunkach pracodawca-pracownik.