Surdopedagogikajest działem pedagogiki specjalnej dotyczącym nauczania i wychowania osób z wadą słuchu i zaburzeniami mowy, które wynikają z wad słuchu. Głuchotę określamy całkowitym zniesieniem czynności narządu słuchu albo jego głębokim uszkodzeniem, które mimo korekcji za pomocą aparatów słuchowych (wzmacniających) utrudnia i ogranicza lub w ogóle uniemożliwia orientowanie się w otoczeniu oraz porozumiewanie ze słyszącymi osobami. Natomiast niedosłuch, to uszkodzenie słuchu, które może być korygowane za pomocą aparatu słuchowego (wzmacniającego) i które nie powoduje większych trudności lub ograniczeń w orientowaniu się w otoczeniu oraz w porozumiewaniu ze słyszącymi osobami (jest to lekkie i umiarkowane uszkodzenie). Słuchem określamy zdolność do odbierania, kodowania oraz przesyłania i integracji informacji słuchowej; ucho Ucho narząd zmysłu słuchu i równowagi występujący u kręgowców. U ssaków składa się z trzech części: ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego. Ucho zewnętrzne zbudowane jest z ... Czytaj dalej Słownik biologiczny ludzkie jest wrażliwe na dźwięki o częstotliwościach:

  • od 16 Hz do 20 000 Hz → najlepiej odbierane: 1000 - 3000 Hz
  • od 0,016 dB do 20 dB → najlepiej odbierane od 1 - 3 dB

Zaburzeniami narządu słuchu zajmowały się takie osoby jak:

  • Baran
  • Benni
  • Geppert
  • Góralówna
  • Grzegorzewska
  • Kirejczyk
  • Krakowiak

Klasyfikacja zaburzeń w słuchu według BIAP (Międzynarodowego Biura Audiofonologii) - ubytek słuchu zapisuje się w decybelach, natomiast uszkodzenie w stopniach:

  • ubytek słuchu od 20 dB do 40 dB - uszkodzenie słuchu w lekkim stopniu
  • ubytek słuchu od 40 dB do 70 dB - uszkodzenie słuchu w umiarkowanym stopniu
  • ubytek słuchu od 70 dB do 90 dB - uszkodzenie słuchu w znacznym stopniu
  • ubytek słuchu od 90 dB wzwyż - uszkodzenie słuchu w głębokim stopniu

Według kryterium przyczyn wady słuchu, wyróżnia się zaburzenia słuchu:

  1. dziedziczne (czyli przekazywane w genach) - występuje, gdy w danej rodzinie odnotowuje się przypadki głuchoty
  2. wrodzone - jest wynikiem zaburzeń mających miejsce w życiu płodowym dziecka, takich jak różyczka czy kiła, zażywanie przez matkę leków toksycznych, niedożywienie, grypa Grypa choroba wirusowa o dużej zakaźności. Pojawia się okresowo i często ma charakter lokalnej epidemii. Wirus grypy cechuje się dużą zmiennością antygenową, więc przebycie grypy nie uodparnia ... Czytaj dalej Słownik biologiczny i inne
  3. okołoporodowe - są one nabywane w życiu osobniczym; wyróżnić tu można takie przyczyny jak: długi poród, niedotlenienie, zamartwica, pobyt w inkubatorze, zapalenie opon mózgowych, przedawkowanie antybiotyków, zapalenie ucha środkowego, choroby wieku dziecięcego i inne

Według kryterium miejsca uszkodzenia słuchu wyróżnia się:

  1. głuchotę przewodzeniową - niedosłuch; występują tutaj takie zaburzenia jak uszkodzenie ucha środkowego lub zewnętrznego, niewykształcona małżowina uszna, uszkodzenie błony lub zrośnięte kosteczki ( jest to typ lżejszej formy głuchoty); w sytuacji, gdy przewodnictwo kostne nie jest uszkodzone, słyszeć można własny głos przewodzony przez kości czaszki; osoby takie nie korzystają z aparatów słuchowych a w ich głosie nie występują zmiany natężenia i jest on miły; niedosłuch może zarówno dotyczyć wszystkich częstotliwości słyszalnych przez ludzi lub tylko niektórych ich zakresów, stanowić on może cenną wskazówkę, ułatwiając lokalizację uszkodzenia słuchu
  2. głuchotę odbiorczą - jest to uszkodzenie zakończeń nerwu słuchowego znajdujących się w uchu wewnętrznym albo w pniu nerwu
  3. głuchotę nabytą - jest wynikiem działania czynników działających w okresie pozapłodowym, uszkadzających narząd słuchu

oprócz tego, mogą mieć miejsce uszkodzenia słuchu:

  • percepcyjne - jest to uszkodzenie ucha wewnętrznego przy słabym przewodnictwie kostnym; osoba taka słyszy jedynie niskie dźwięki a jej głos ma niemiły tembr, jej  mowa Mowa przemówienie; tradycyjny gatunek retoryczny, obejmujący utwory przeznaczone do bezpośredniego wygłoszenia. Występuje w różnych odmianach w zależności od celu i okoliczności wystąpienia ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich jest niezrozumiała, występują liczne zmiany w natężeniu głosu
  • centralne - jest to uszkodzenie centralnego ośrodka słuchu oznaczające głuchotę głęboką; występuje tutaj uszkodzenie narządu odbiorczego, szlaków oraz ośrodków słuchowych znajdujących się w mózgu
  • mieszane - jest to uszkodzenie centralnego ośrodka, wewnętrznego lub środkowego; następuje uszkodzenie aparatu przewodzącego oraz odbierającego dźwięki

Według kryterium czasu utraty słuchu wyróżnia się:

    • uszkodzenia od urodzenia lub pierwszych miesięcy życia - występuje brak rozwoju narządu mowy
    • pierwsze lata do 5 roku życia - zanik mowy
    • po 5 roku życia - ogłuchnięcie

Zaburzenia słuchu mogą stanowić:

  • upośledzenie ostrości słuchu - średni stopień obejmuje częstotliwości do około 60 dB; może tutaj występować utrudnione przewodzenie dźwięku, które jest rezultatem niedrożności przewodu słuchowego lub uszkodzeniem błony bębenkowej, uszkodzeniem ciągłości albo ruchomości łańcucha kosteczek słuchowych znajdujących się w uchu zewnętrznym i środkowym
  • upośledzenie ostrości znacznego stopnia (również do zupełnej głuchoty) - jest to uszkodzenie narządu odbiorczego, czyli ucha wewnętrznego
  • głuchotę psychiczną - wyróżnia się tutaj choroby i wady ośrodkowego układu nerwowego takie jak brak możliwości interpretacji wrażeń słuchowych, brak możliwości wiązania ich w odpowiedni sposób ze świadomością
  • szumy uszne - są to szmery oraz wrażenia dźwiękowe, które są odczuwalne bez namacalnego źródła dźwięku (czasami źródło dźwięku znajdować się może w samym organizmie ludzkim); szumy mogą stanowić objaw chorób uszu, chorób układu krążenia lub układu nerwowego, chorób w których występuje gorączka; szumy są bardzo przykro odczuwalne, stanowią one często przeszkodę w pracy oraz odpoczynku; w przypadku stwierdzenia stosuje się leczenie przyczynowe i objawowe, jak również operacyjne (czasami psychoterapię)
  • zboczenia słuchowe - są to pewne zjawiska paradoksalne, takie jak:
    • otoskleroza - rozmowa jest łatwiejsza, gdy odbywa się np. w autobusie lub na hałaśliwej ulicy
    • podwójne słyszenie (są to choroby aparatu przewodzącego) - objawia się dwukrotnym słyszeniem takich samych dźwięków w określonym odstępie czasu
    • rak zdolności określania miejsc pochodzenia danych dźwięków
  • nadmierna ostrość - jest to nadwrażliwość na dźwięki; może objawiać się w początkach zapalenia ucha środkowego lub u osób, przez dłuższy okres czasu przebywających w zupełnej ciszy, może się również zdarzyć w przypadku usunięcia czopów woskowinowych

Decbel (dB) - jest to jednostka natężenia dźwięku, a więc ilości energii akustycznej, która przepływa przez jednostkę powierzchni prostopadłej w kierunku rozchodzenia się fal; decybel stanowi jednostkę względną w stosunku do dźwięku o natężeniu odpowiadającym dolnej granicy słyszalności tonu o częstotliwości 1000 Hz.

Głuchy - terminem tym określamy osobę pozbawioną słuchu, czyli także wszelkich treści słuchowych pochodzących ze świata, przez co w swojej pracy poznawczej oraz w przygotowaniu do funkcjonowania w życiu społecznym, jest ona w znacznie gorszej sytuacji od osób normalnych; uszkodzenie narządu słuchu powoduje, iż rozumienie mowy ludzkiej tą drogą jest niemożliwe, czego konsekwencją jest ograniczone poznawanie rzeczywistości, gdyż wszelkie wrażenia, doświadczenia i informacje zdobywane są dzięki pozostałym zmysłom.

Im mniejsza ilość bodźców dociera do kory mózgowej, tym wolniejsze jest jej działanie, więc głuche dziecko, odbierając dane bodźce, nie jest w stanie połączyć ich z nazwą, zrozumieć ich znaczenia czy związku. Zatem brak słuchu wpływa również na upośledzenie procesów myślenia, klasyfikowania i uogólniania. Poznawanie i myślenie są procesami konkretno - obrazowymi, a nie logiczno - pojęciowymi, dlatego też głuche dziecko ma opóźniony rozwój myślenia logicznego, jak również trudności oraz zaburzenia uczuć wyższych, cechuje je myślenie prymitywne oraz brak wyrażania i rozpoznawania uczuć, niezrozumiałość pojęć abstrakcyjnych. Natomiast wyostrzają się zmysły wzroku, smaku, dotyku, wibracji, jak również pamięć motoryczna i pamięć ruchu. W przypadki głuchych, słowa zrastają się z ich pierwszym znaczeniem, co owocuje problemami związanymi z rozumieniem przysłów czy idiomów, jak również brakiem realizmu myślenia i kierowaniem się popędami, uczuciami (osoby te są zazwyczaj bardzo ruchliwe).

Głuche dzieci Dzieci M. Dąbrowska Pies, bohaterowie pierwszoplanowi; jest ich gromadka (może czworo), narrator wymienia najstarszą dziewczynkę i brata oraz maluchy, nowi właściciele psa.
Wygląd: brak ...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
cechuje również:

synkretyzm Synkretyzm próba połączenia w jedną całość różnych, nieraz całkowicie sprzecznych, poglądów religijnych, filozoficznych i społecznych. Zjawisko to było bardzo charakterystyczne dla życia ... Czytaj dalej Słownik historyczny (czyli wybiórcze traktowanie treści oraz bezkrytyczne asymilowanie)

→ dziecięcy egocentryzm (własny, swoisty obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich świata)

→ ubogie słownictwo

→ niewyraźna artykulacja i mowa

→ słabe odbieranie bodźców

Osoby głuche stanowią jednak jedne z najbardziej tajemniczych i nieprzeniknionych osób;

ich zmysł wibracyjny umożliwia rozumienie przez nich pewnych elementów muzyki, a dotyk - wyczuwanie kroków czy samochodów. Niezwykle ważna u głuchych jest ich sprawność dotycząca innych zmysłów oraz związane z nią procesy kompensacji, od których to zależy adekwatność odbieranych wrażeń, spostrzeżeń i wyobrażeń, stanowiących podstawę dla myśli, wydawanych sądów, przyjmowanych wartości oraz zasad postępowania. Osoby głuche są bezkrytyczne w stosunku do siebie samych, gdyż pojęcie dobra i zła, na których bazuje rozwój moralny, jest dla nich mało komunikatywne. Są oni z kolei wrażliwi na wszelkie przykrości czy lekceważenie, jak i niezaspokajanie ich potrzeb. Głuchota może również powodować niestałość uczuć, nieprzystosowanie oraz częste wybuchy złego nastroju.

Jedną z najbardziej bolesnych konsekwencji głuchoty stanowi izolacja Izolacja uniemożliwienie krzyżowania się osobników populacji, co powoduje brak przepływu genów między nimi. Z czasem prowadzi to do różnicowania się puli genowej dwóch grup pierwotnie należących ... Czytaj dalej Słownik biologiczny i osamotnienie w społeczeństwie; brak możliwości komunikowania się stanowi blokadę dla zaspokajania potrzeb społecznych tych osób. Rewalidacja głuchych obejmuje wprowadzanie ich do środowiska osób słyszących poprzez uczenie mówienia, czytania i pisania oraz czytaniu mowy z ust. Pierwszy układ sygnałów nie zapewnia osobom głuchym kontaktu z rzeczywistością oraz nie stanowi warunków dla funkcjonowania układu drugiego, obejmującego podkorę i korę mózgową. Z uwagi na ograniczenie bodźców z zewnętrz, ulega rozszerzeniu zakres odbioru bodźców z wewnątrz, co powoduje silne pobudzenie w ośrodkach podkorowych, których konsekwencją są zmiany charakterologiczne takie jak podniecenie, agresywność, wybuchowość, niecierpliwość itp. Ponieważ kora jest ciągle pobudzona, głuchy posiada stały odruch Odruch automatyczna reakcja organizmu na bodźce przy udziale układu nerwowego. Jest podstawową jednostką czynnościową ukł. nerwowego, która umożliwia połączenie za pośrednictwem neuronów ... Czytaj dalej Słownik biologiczny poznawczy, jednak nie dochodzi tutaj do systematyzacji poprzez włączanie pojęć w trwałe zespoły poznawcze. Zatem stan Stan w okresie feudalizmu była to zamknięta grupa społeczna posiadająca jednakową pozycję prawną w państwie (duchowieństwo, szlachta, mieszczaństwo, chłopi). Przynależność do stanu ... Czytaj dalej Słownik historyczny upośledzenia osób głuchych stanowi wynik znaczącego ograniczenia wrażeń zmysłowych, jednak mają oni pewne warunki rozwojowe, umożliwiające pokonywanie tych trudności; rehabilitacja tych osób ma dwa kierunki:

  • podstawowy, który obejmuje komunikację z otoczeniem, orientację przestrzenna, poruszanie się i samoobsługę
  • zawodowy, obejmujący przygotowanie do pracy

Wśród metod komunikowania się wyróżnia się:

  • metody uniwersalne
  • doręczny alfabet dla głuchoniemych (polegający na pisaniu liter na dłoni)
  • tabliczki z wypukłym alfabetem
  • rękawiczki z alfabetem
  • deseczki z brajlowskim alfabetem
  • czytanie z ust albo z krtani (dotykowe)
  • maszynę do pisania
  • metody specjalne
  • palcowy alfabet dla osób głuchych
  • dotykanie lub pociąganie (litery i znaki na dłoni)
  • alfabet morsa

W Bydgoszczy został utworzony ośrodek dla głuchoniewidomych, gdzie korzystają oni z zajęć indywidualnych, kontaktu fizycznego z nauczycielami, rehabilitacji przeznaczonej dla niewidomych. Wśród osób głuchych występuje wiele wybitnych jednostek, na przykład:

  • Krysia Krysia M. Dąbrowska Marcin Kozera, bohaterka drugoplanowa; przyjaciółka Marcina.
    Wygląd: brak informacji w utworze.
    Życiorys: Niewiele informacji w utworze. W odróżnieniu od Marcina, ...
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
    Hryszkiewicz (rehabilitowana przez Emanuelę Jezierską, siostrę)
  • Olga Olga T. Różewicz Kartoteka, bohaterka epizodyczna; kobieta w średnim wieku, wspomnienie z przeszłości Bohatera. Wiązała z nim nadzieje, a on ją opuścił. Wizyta Olgi nie wzbudziła w Bohaterze ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Skorochodowa (autorka książki pt. "Jak postrzegam świat")
  • Maria Maria Z. Krasiński Nie-boska komedia, bohaterka epizodyczna; żona Henryka, kobieta wierna, kochająca. Jest to osoba przeciętna, najważniejsza dla niej jest rodzina i miłość. Nie rozumie męża, jej ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Marta Marta M. Wańkowicz Ziele na kraterze, bohaterka główna, autentyczna; Tili, młodsza siostra Krystyny. Była kochana tak jak Krystyna, ale żyła ze świadomością, że nie jest tak doskonała jak ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum Heurlin
  • Laura Laura F. Karpiński Laura i Filon, bohaterka główna i tytułowa; ukochana Filona.
    Wygląd: Jest wystrojona, bo idzie na spotkanie z ukochanym, na głowie ma wianek, w ręku trzyma koszyk z ...
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
    Bridgemen
  • Oliver Caswell
  • Helen Keller (1880-1968) - była amerykańską pisarką, pedagogiem oraz działaczką społeczną, była ona niewidoma i głuchoniema, prowadziła działalność naukową oraz społeczną wśród osób nieuleczalnie chorych, autorka książki "Historia mego życia"

Podstawowym celem szkół dla głuchym jest nauczanie mowy; głuche dziecko uczy się nie dzięki percepcji słuchowej i wzrokowej, lecz poprzez odczytywanie mowy z ust oraz korzystanie z odbioru wrażeń dotykowych i kinestetycznych. Owa zdolność do odczytywania mowy z ust stanowi rezultat długotrwałej i bardzo żmudnej pracy na podstawie specjalnie dobranego zestawu ćwiczeń. Wielkie znaczenie dla obcowania z otoczeniem jak i dla nauki mowy, rozwoju wyobrażeń czy praktycznej działalności ma postrzeganie wzrokowe, które powinno mieć miejsce równocześnie z postrzeganiem o charakterze kompensacyjnym. Wyrazistość optyczną posiada jednak tylko pewna część ruchów narządu mowy; percepcja fonetyczna, czyli pewna wrażliwość wibracyjna - może zastępować słuch. Wychowanie słuchowe jest to pewna wrażliwość na dźwięki muzyczne; jej brak może powodować monotonię głosu prowadzącą do niemożliwości odróżniania form pytających od twierdzących.

Mowa przez osoby głuche jest opanowywana na drodze słuchowo - wzrokowej, wzrokowo - słuchowej lub tylko wzrokowej. Głównym warunkiem nauki mowy czynnej jest tutaj opanowanie (choć w pewnym stopniu) mowy biernej, a więc zanim dziecko zacznie mówić, musi najpierw rozumieć mowę osób innych. W pierwszym okresie nauki niezwykle ważna jest spontaniczność (bardziej niż sama poprawność), a rehabilitacja obejmująca odpowiednie ćwiczenia głosowe oraz oddechowe, których celem jest doprowadzenie do maksymalnego korzystania z narządu głosu poprzez właściwe oddychanie Oddychanie respiracja - proces wymiany gazowej pomiędzy żywym organizmem a środowiskiem. Większość zwierząt posiada specjalnie wykształcone powierzchnie wymiany gazowej, które są silnie rozbudowane, ... Czytaj dalej Słownik biologiczny (ćwiczenia foniatryczne) - powinna być podjęta jak najwcześniej. Podstawowym problemem jest to, iż dziecko musi chcieć mówić, musi mieć do kogo mówić oraz musi mieć o czym mówić. Poszczególne etapy rozwoju mowy u dzieci głuchych są podobne jak u słyszących:

    • najpierw nauka mowy biernej potem czynnej
    • mowa mimiczno - gestykulacyjna stanowi niezbędną podstawę dla mowy ustnej oraz pisemnej

Ważnym czynnikiem integrującym jest język dźwiękowy, którego głuche dzieci uczą się w sposób sztuczny poprzez wykonywanie specjalnych ćwiczeń oddechowych, usprawniających narządy mowy (czyli język, wargi, dolną szczękę i podniebienie miękkie), odpowiednie ćwiczenia głosowe oraz artykulacyjne (nauka wyraźnej wymowy). Podstawową rolą pedagoga w tym procesie jest kontrolowanie oraz korygowaniu wyrazistości mowy tak, by osiągnąć automatyzację ruchów narządów mowy. Bardzo ważne jest tutaj jak najszybsze rozpoczęcie pracy rehabilitacyjnej oraz wczesne używanie aparatu słuchowego. Wprowadzenie aparatu słuchowego ma ogromne znaczenie dla procesu komunikacji przy nadawaniu oraz odbiorze informacji przez głuchego (w sposób wzrokowo - słuchowy i słuchowo-wzrokowy). Celem wychowania słuchowego (oprócz wcześniej wymienionych) jest również eliminacja głośnych zachowań.

Język migowy- to pewne znaki gestykulacyjne, które określają całe słowa. Osoby głuche, posługujące się jedynie językiem migowym, nie osiągają w swoim rozwoju myślenia fazy abstrakcyjnej, gdyż myślenie ich jest uzależnione od spostrzeżeń. Jednak język migowy utrudnia naukę języka dźwiękowego oraz rozumienie sensu werbalnie wypowiadanych zdań. Osoby głuche, słowną mowę ujmują tylko w sposób globalny, tłumacząc sens zdań na podstawie znanych im tylko słów lub domysłów, przez co rozumienie przez nich mowy dźwiękowej tak często jest przez nich zafałszowywane (głusi używający mowy migową starają się sens mowy dźwiękowej interpretować za pomocą struktury zupełnie innego języka migowego). Język migowy charakteryzuje się:

  • ubogą liczbą znaków (określeń stosunków oraz zależności)
  • brakiem zróżnicowania wyobrażeń
  • powierzchownością wyobrażeń pośrednich

Powoduje on pogorszenie się określonych rodzajów pamięci, częściową lub też całkowitą niezdolność do abstrakcji, jak również ociężałość myślenia, rozumowania, wnioskowania i tworzenia ogólnych pojęć.

Daktylografia (alfabet palcowy) - może stanowić czynnik przyśpieszający rozwój mowy u głuchego dziecka. Według Zykowa, stanowi ona szczególną wartość pierwszym okresie nauki języka, przyśpieszając opanowywanie jego fonetycznej struktury, utrwalenie obrazów i słów w pamięci, powiększanie słownictwa oraz sprawniejsze przechodzenie do procesów analizy i syntezy. Daktylografia pomaga również w nauce dokładnej, wyraźnej artykulacji i poprawnego pisania. Wraz z rozwojem mowy dźwiękowej, rola daktylografii zmniejsza się. W Polsce daktylografia nie jest zalecana, jak również zabraniania.

Fonogestystanowią pewne umowne ruchy ręki, które są zsynchronizowane z głośnym oraz wyraźnym mówieniem; nie zastępują one mowy, gdyż bez niej nic nie znaczą; istnieje 9 układów palców wynosi przy 5 miejscach znajdujących się blisko twarzy