Rząd polski określił dzień 31 grudnia 2002 roku jako datę graniczną, do której to daty nasz kraj spełni wymogi członkostwa w Unii Europejskiej. Do końca roku 2002 Polska zobowiązała się między innymi do wdrożenia norm europejskich dotyczących obszaru swobodnego przepływu usług do prawa krajowego. Unia Europejska zobligowała władze naszego kraju do transponowania zapisów artykułów 52 oraz 59 Traktatu z Maastricht dotyczące zakazu dyskryminacji w świadczeniu usług na obszarze unijnym. Strona polska podjęła negocjacje, aby w zakres instytucji definiowanych jako podmioty świadczące usługi na terenie Unii Europejskiej włączyć dodatkowo dwie polskie instytucje finansowe, a mianowicie: Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), a także Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo - Kredytowe (SKOK) działające na podstawie polskiego prawa spółdzielczego. Ze względu na wymóg unijny dotyczący obligatoryjnego posiadania minimalnego poziomu kapitału własnego przez instytucje kredytowe. Polskim problemem była zbyt niska określona granica funduszy własnych gromadzonych przez instytucje finansowe działające na podstawie prawa spółdzielczego. Polscy negocjatorzy wystąpili do władz unijnych o możliwość dostosowania prawa krajowego do wymogów UE do końca roku 2007.

Polska, wyznaczając datę 31 grudnia 2002 jako finalną granicę implementacji prawa unijnego jednocześnie zaznaczyła, iż podejmie wszelkie czynności, które mogłyby skrócić czas implementacji i zakończyć wszelkie prace z tym związane przed wyznaczoną datą.

Obszary tematyczne związane ze swobodą świadczenia usług na terytorium Unii Europejskiej.

Prace prowadzone przez Komisję Europejską zaowocowały wyodrębnieniem obszarów tematycznych wchodzących w zakres ogólnej zasady swobody świadczenia usług na terytorium Unii Europejskiej. Podział wygląda następująco:

  • obszar tematyczny dotyczący realizacji artykułów 52 i 59 Traktatu z Maastricht
  • obszar tematyczny dotyczący zasad bankowości
  • obszar tematyczny dotyczący działalności instytucji ubezpieczeniowych
  • obszar tematyczny dotyczący świadczenia usług inwestycyjnych oraz regulujący zasady rynku papierów wartościowych
  • obszar tematyczny dotyczący sfery ochrony danych osobowych
  • obszar tematyczny dotyczący praw i obowiązków związanych z rozpoczęciem działalności gospodarczej oraz regulujący zasady świadczenia usług przez rzemieślników, handlowców oraz podmiotów zajmujących się rolnictwem
  • obszar tematyczny dotyczący prowadzenia działalności w charakterze agenta handlowego
  • obszar tematyczny dotyczący świadczenia usług informacyjnych

Obszar tematyczny dotyczący realizacji artykułów 52 i 59 Traktatu z Maastricht.

Artykuły 52 oraz 59 Traktatu ustanawiającego Unię Europejską regulują zasady zakazu dyskryminacji w zakresie swobody przepływu usług na terytorium unijnym. Przepisy prawa krajowe w tym zakresie stanowią, iż nie jest wymagany:

  • wymóg posiadania obywatelstwa naszego kraju
  • wymóg zamieszkiwania na terytorium Polski
  • wymóg przynależności do organizacji zawodowych wymienionych w przepisach artykułów 52 i 59 Traktatu z Maastricht

Istnieją jednak w polskim prawie wyjątki nakładające na podmioty określone obowiązki. Wymóg legitymowania się polskim obywatelstwem znajduje zastosowanie w następujących sytuacjach:

  • w przypadku świadczenia usług z zakresu bankowości
  • w sytuacji prowadzenia działalności dotyczącej ochrony mienia oraz osób
  • w przypadku czerpania zysków z każdego rodzaju zakładów wzajemnych oraz gier
  • w sytuacji prowadzenia działalności w charakterze tłumacza przysięgłego

Obowiązek posiadania miejsca stałego zamieszkania na terytorium państwa polskiego jest wymagany w przypadkach:

  • świadczenia usług w zakresie transportu wodociągowego
  • prowadzenia działalności w charakterze pośrednika ubezpieczeniowego

Prawo polskie zawierało także wymóg prowadzenia działalności gospodarczej przez podmioty zagraniczne wyłącznie w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością bądź też w formie spółki akcyjnej. Rok 2000 przyniósł wejście w życie ustawy - Prawo działalności gospodarczej, która zlikwidowała ograniczenia dotyczące wymogu posiadania określonej formy prawnej przez inwestorów zagranicznych.

Rząd polski prowadząc prace dotyczące akcesji całkowicie zaakceptował regulacje unijne dotyczące zasady swobodnego świadczenia usług na terytorium Unii Europejskiej, zobowiązał się do implementacji postanowień unijnych w tym zakresie i przestrzegania w przyszłości zasady niedyskryminacji w zakresie jednej z podstawowych swobód UE. 

Obszar tematyczny dotyczący zasad bankowości.

Prawo naszego kraju nie przewiduje wymogów posiadania polskiego obywatelstwa, miejsca zamieszkania na terytorium naszego kraju lub też obowiązku lewitowania się przynależnością do określonych związków wymienionych w artykułach 52 i 59 Traktatu z Maastricht. Wyjątkowa była sytuacja, gdy dany podmiot prowadził działalność w charakterze powiernika bądź też zastępcy powiernika na podstawie przepisu artykułu 27 zawartego w ustawie o listach zastawnych i bankach hipotecznych. Obowiązek posiadania przez taki podmiot polskiego obywatelstwa utracił moc prawną z dniem 31 grudnia 2002 roku.

Przepisy prawa unijnego regulują świadczenie usług w zakresie bankowości. Regulacje owe dotyczą między innymi:

  • procedur związanych z rozpoczęciem oraz prowadzeniem działalności w zakresie usług bankowych
  • obligatoryjnego, minimalnego poziomu kapitałów własnych gromadzonych przez instytucje kredytowe
  • wartości współczynnika wypłacalności określonego dla instytucji prowadzących działalność kredytową
  • kwestii adekwatności kapitałowej przedsiębiorstw prowadzących działalność kredytową
  • kwestii koncentracji bankowych kredytów oraz innego typu wierzytelności
  • spraw związanych z saldowaniem należności oraz zobowiązań
  • zasad rachunkowości prowadzonych przez instytucje finansowe
  • kwestii nadzoru bankowego, który ma działać w sposób scentralizowany
  • gwarancji dotyczących bankowych depozytów

Obszar tematyczny dotyczący działalności instytucji ubezpieczeniowych.

Prawo polskie nie przewiduje obligatoryjnego posiadania polskiego obywatelstwa, miejsca zamieszkania bądź też wymogu przynależności do określonego związku wymienionego w artykułach 52 i 59 Traktatu ustanawiającego Unię Europejską co do podmiotów prowadzących działalność w zakresie ubezpieczeń.

Zapisy prawa unijnego dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług ubezpieczeniowych.

Zapisy artykułów 55, 56 oraz 66 Traktatu z Maastricht przewidują określone wymogi dla podmiotów, które w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wykonują władzę publiczną bądź też świadczą usługi w zakresie ochrony zdrowia, a także publicznego porządku i bezpieczeństwa. Zgodnie z zapisami ustawy regulującej świadczenie usług ubezpieczeniowych istniała możliwość, w razie zagrożenia interesu państwowego, udzielenia negatywnej odpowiedzi ze strony Ministra Finansów na wniosek o możliwość świadczenia usług z zakresu ubezpieczeń. Przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2002 roku w związku z nowelizacją ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Zgodnie z zapisami dyrektywy unijnej 78/473/EWG ujednolicono i zharmonizowano zasady wydawania ustaw oraz aktów wykonawczych regulujących kwestie dotyczące świadczenia usług na rynku koasekuracji. Dyrektywa ta przewiduje możliwość udzielania ubezpieczeń od ryzyka przez instytucje ubezpieczeniowe pochodzące z państwa członkowskiego, nawet w sytuacji, gdy nie posiadają one filii w państwie na terytorium którego istnieje możliwość wystąpienia ryzyka. W przypadku polskiego prawa zapisy regulujące świadczenie usług na rynku koasekuracji znalazły miejsce dopiero w znowelizowanej ustawie o działalności ubezpieczeniowej. Dyrektywą 91/674/EWG uregulowano kwestie dotyczące zasad rachunkowości oraz sprawozdawczości instytucji prowadzących działalność ubezpieczeniową. Dyrektywa owa wprowadziła ogólny zakaz dyskontowania odnośnie techniczno - ubezpieczeniowych rezerw. Zakaz ten znajduje zastosowanie w przypadku ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie. Instytucje ubezpieczeniowe w naszym kraju, działając na podstawie znowelizowanej ustawy o działalności ubezpieczeniowej, dokonują dyskontowania rezerw stosując zasadę powszechnej praktyki.

Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej na jej terytorium znajduje zastosowanie zasada swobodnej działalności w zakresie usług ubezpieczeniowych. Polska ustawa o działalności ubezpieczeniowej wprowadza zasadę wzajemności w przypadku świadczenia usług ubezpieczeniowych przez instytucje zagraniczne. W przypadku komunikacyjnych ubezpieczeń OC przepisy unijne stanowią, iż ubezpieczenia te obowiązują na całym terytorium Unii Europejskiej. Wprowadzono także zasadę, w myśl której wykluczono możliwość kontroli ubezpieczeń komunikacyjnych OC na granicach wewnątrz Wspólnoty. Przepisy unijne w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w znowelizowanej ustawie regulującej kwestie ubezpieczeń.

Prawo wspólnotowe zawiera ponadto przepisy dotyczące działalności ubezpieczeniowej w zakresie:

  • pośrednictwa w ubezpieczeniach
  • działalności nadzorczej
  • świadczenia transgranicznych usług ubezpieczeniowych
  • świadczenia usług ubezpieczeniowych komunikacyjnych

Obszar tematyczny dotyczący świadczenia usług inwestycyjnych oraz regulujący zasady rynku papierów wartościowych.

Prawo naszego kraju regulujące rynek ubezpieczeń nie zawiera wymogów dotyczących posiadania obywatelstwa polskiego, miejsca zamieszkania na terytorium państwa polskiego w przypadku prowadzenia działalności na rynku papierów wartościowych oraz świadczenia usług inwestycyjnych. Nie zawiera także obowiązku przynależności do związków wymienionych w artykułach 52 i 59 Traktatu z Maastricht. Przepisy prawa polskiego regulują kwestie dotyczące (w zakresie prowadzenia działalności na rynku papierów wartościowych):

  • wprowadzania papierów wartościowych do obrotu publicznego oraz dopuszczenie papierów wartościowych dudo notowań giełdowych
  • obowiązku udzielania informacji przez spółki, których papiery wartościowe notowane są na giełdzie
  • kupna oraz sprzedaży papierów wartościowych w znaczących ilościach
  • nabycia bądź zbycia papierów wartościowych przy zastosowaniu informacji niejawnych

Prawo krajowe zawiera także następujące regulacje (w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych):

  • dotyczące prowadzenia działalności przez fundusze inwestycyjne
  • dotyczące zasad prowadzenia działalności w ramach domów maklerskich
  • dotyczące działania funduszu gwarancyjnego

Obszar tematyczny dotyczący sfery ochrony danych osobowych.

Żadne z ograniczeń odnośnie obowiązku posiadania polskiego obywatelstwa, miejsca zamieszkania na polskim terytorium bądź też bycia członkiem związków wymienionych w artykułach 52 i 59 Traktatu z Maastricht nie mają zastosowania do podmiotów prowadzących działalność w obszarze ochrony danych osobowych. Kwestie rozbieżne między przepisami prawa unijnego a zapisami polskiej ustawy o ochronie danych osobowych uchwalonej w dniu 29 sierpnia 1997 roku dotyczą:

  • zdefiniowania "danych osobowych"
  • kontroli wstępnej odnośnie przetwarzania danych osobowych

Polskie prawo nie zawiera także zasad dotyczących automatyzacji indywidualnych decyzji

Nowelizacja ustawy o ochronie danych osobowych ma gwarantować wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych.

Obszar tematyczny dotyczący praw i obowiązków związanych z rozpoczęciem działalności gospodarczej oraz regulujący zasady świadczenia usług przez rzemieślników, handlowców oraz podmiotów zajmujących się rolnictwem.

Dostosowując przepisy prawa polskiego do norm Unii Europejskiej ustawodawca polski dokonał zmian dotyczących kwestii:

  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności w charakterze pośrednika handlowego, handlowego także działalności w zakresie drobnego rzemieślnictwa i wytwórczości
  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności rolniczej
  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności w charakterze producenta wyrobów spożywczych oraz napojów
  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności wydobywczej, której przedmiotem jest ropa naftowa i gaz ziemny
  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności w obszarze przemysłu filmowego
  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności hotelarskiej, gastronomicznej oraz związanych ze świadczeniem usług w zakresie turystyki, transportu i magazynowania
  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności w obszarze usług komunalnych
  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności w zakresie leśnictwa
  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności w zakresie górnictwa oraz kopalnictwa
  • zasad proceduralnych związanych z podejmowaniem i prowadzeniem działalności, która nie jest zidentyfikowana w innych dyrektywach unijnych

Obszar tematyczny dotyczący prowadzenia działalności w charakterze agenta handlowego.

Przepisy dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej w charakterze agenta handlowego zostały zawarte w dyrektywie 86/653/EWG. Odpowiednie zapisy w prawie polskim znajdują się w Kodeksie Cywilnym. Przed rokiem 2002 były one sformułowane w sposób bardziej ogólny w stosunku do przepisów wspólnotowych, jednak nowelizacja rozstrzygnęła kwestie nieścisłości interpretacyjnych.

Obszar tematyczny dotyczący świadczenia usług informacyjnych.

Polska jeszcze przed akcesją, kiedy współpracowała z Unią Europejską w charakterze "państwa stowarzyszonego" zobligowana została do wdrożenia odpowiednich zapisów prawnych, w myśl których niedozwolone jest projektowanie, adaptowanie, produkcja oraz sprzedaż urządzeń, które mogłyby zostać wykorzystane do bezprawnego uzyskania usług oraz oprogramowania objętych autoryzacją. Do 31 grudnia 2002 roku obowiązywały w tym zakresie odpowiednie przepisy wykonawcze Ministra Łączności. Po roku 2002 zastosowanie znalazły znowelizowane przepisy ustawowe.