Zgodnie ze słownikiem języka polskiego pod pojęciem ubezpieczenia rozumie się "urządzenie mające na celu ochronę przed czymś, urządzenie zapobiegające czemuś". Jest to więc specjalna instytucja, która pozwala zabezpieczyć siebie lub innych przed niepożądanymi skutkami wypadków losowych. Dzięki ubezpieczeniu negatywne konsekwencje zdarzeń losowych mogą zostać złagodzone lub nawet całkowicie zniwelowane. System ubezpieczeń jest na tyle szeroki, że obejmuje zarówno zdarzenia powodujące uszczerbek na zdrowiu człowieka czy nawet utratę życia, jak również szkody w majątku.

System ubezpieczeń tworzony jest przez podmioty zagrożone niekorzystnymi skutkami nieprzewidzianych zdarzeń, które gromadzą środki finansowe, a następnie wypłacają je podmiotowi, który został dotknięty takimi skutkami. Wypłata następuje na podstawie określonych zasad, które są znane tym podmiotom.

Ze względu na fakt, iż instrument ubezpieczeń pozwala rekompensować poniesione w wyniku wypadków losowych straty (uszczerbek na zdrowiu, utratę życia czy szkodę w mieniu), przyjmuje się, że pełni on ważną rolę społeczną i ekonomiczną. Z kolei korzyści płynące z funkcjonowania ubezpieczeń można rozpatrywać zarówno w odniesieniu do pojedynczej jednostki ubezpieczonej, jak też całego społeczeństwa czy całej gospodarki. Ogólnie rzecz biorą można więc powiedzieć, że ubezpieczenia pełnią trzy podstawowe funkcje: prewencyjną (zmniejsza rozmiar szkód losowych), ochronną (zabezpiecza przed niepożądanymi zdarzeniami) i finansową (poprzez gromadzone fundusze).

Omawiając ubezpieczenia nie sposób pominąć instytucję uposażenia. Przez uposażonego rozumie się najczęściej osobę, której przysługuje prawo do otrzymania świadczenia z tytułu ubezpieczenia (dotyczy to ubezpieczeń na rzecz osób trzecich). Uposażonych wskazuje ubezpieczony. Uprawnionych można wskazać jednoznacznie - określić personalnie, bądź też określić pośrednio, ale z określenia będzie wynikało, o kogo chodzi (np. wskazanie dzieci jako uposażonych). W przypadku ubezpieczenia na życie przyjmuje się, że suma ubezpieczeniowa, przysługująca uposażonym nie wlicza się do masy spadkowej po osobie ubezpieczonej. Oznacza to pewnego rodzaju uprzywilejowanie osób uprawnionych do świadczenia z tytułu ubezpieczenia - nie muszą to być spadkobiercy czy zapisobiorcy. Wystarczy, że zostaną wskazani przez ubezpieczonego.