Główne źródła powstawania zanieczyszczeń powietrza to:

1. Naturalne: to wybuchy wulkanów, pożary stepów i lasów, cząstki gleb oraz skał, które unosi wiatr, rozkład cząsteczek organicznych, bakterie, pyłki kwiatowe, drobnoustroje.

2. Antropogeniczne: to przede wszystkim przemysł (głównie wydobywczy, rafineryjny, chemiczny, spożywczy, papierniczy), ale także transport i komunikacja, gospodarka komunalna, rolnictwo. Wydzielane są niebezpieczne substancje chemiczne takie jak: tlenki węgla, tlenki azotu, dwutlenek siarki i inne.

Typy zanieczyszczeń powietrza:

  1. Stałe: pyły, sadze i nawozy sztuczne.
  2. Ciekłe: to głównie środki ochrony roślin.
  3. Gazowe: dwutlenek siarki, tlenki węgla, tlenki azotu, metan, węglowodory.

Skutki zanieczyszczeń atmosfery:

Kwaśne deszcze:

To różnego typu opady atmosferyczne, jak np. śnieg, deszcz, szadź. Zawierają głównie produkty przemian dwutlenku siarki, tlenków azotu oraz tlenków węgla. W konsekwencji procesu wymywania tlenków azotu i dwutlenku siarki z atmosfery, dochodzi do szybkiego utleniania tych związków, które docierają do ziemi w formie kwasów azotowego i siarkowego. Przede wszystkim o tworzeniu się kwaśnych deszczów w 70 % decyduje tlenek siarki, natomiast tlenki azotu w 30 %. Kwaśne deszcze w istotny sposób przyczyniają się w zakwaszaniu gleby oraz wód powierzchniowych. Wywierają bardzo szkodliwy wpływ między innymi na roślinność, w tym przede wszystkim na lasy iglaste. Takie oddziaływanie ma bezpośredni charakter, głównie gdy są uszkodzone części nadziemne roślin, jak również pośredni, jeśli uszkodzenia powstają w rezultacie zanieczyszczenia gleb. U ludzi kwaśne deszcze powodować mogą oparzenia, najczęściej oczu oraz powiek, a także podrażnienia w obrębie dróg oddechowych. Kwaśne deszcze przyspieszają korozję metali, niszczenie budowli przede wszystkim wapiennych oraz z piaskowców.

Smogi:

Smogiem określa się specyficzne połączenie mgły albo pary wodnej razem z dymem.

Istnieją dwa typy smogu:

  1. Smog siarkowy - określany również londyńskim - pojawia się ogromnych aglomeracji miejskich, w strefie klimatu umiarkowanego. Tworzy się w wyniku procesów spalania węgla oraz dużej koncentracji: tlenków siarki, tlenków węgla, jak również sadzy (to cząstki węgla, które zawierają związki rakotwórcze oraz węglowodory ciężkie). Tego typu smog poraża drogi oddechowe, szkodliwie oddziała na pracę układu krążenia.
  1. Smog fotochemiczny - typu Los Angeles - istnieje w warunkach tropikalnych lub subtropikalnych, powstaje głównie z trujących spalin samochodowych, które zawierają węglowodory, czad i tlenki azotu. Pod wpływem działania promieniowania słonecznego, wszystkie te związki reagują ze sobą i tworzą substancje bardzo silnie utleniające. Tego typu smog atakuje głównie drogi oddechowe, zmniejsza odporność na nowotwory.

Dziura ozonowa:

Ozon jest jednym z naturalnych składników atmosfery. Tworzy się w stratosferze ziemskiej, na wysokości 20 do 30 km nad powierzchnią Ziemi. Jest wynikiem działania na tlen promieni ultrafioletowych. W warstwach niższych stratosfery powstaje w wyniku wyładowań atmosferycznych. Tlen a także ozon posiadają właściwości pochłaniania promieni ultrafioletowych. Dlatego są niezbędnymi i bardzo ważnymi składnikami atmosfery, umożliwiają życie na naszej planecie. Brak warstwy ozonu powodowałby zniszczenie przez promieniowanie ultrafioletowe wszystkich żywych organizmów na Ziemi.

Stan zanieczyszczenia środowiska w Polsce:

Emisja pyłów oraz gazów w Polsce jest bardzo wysoka. Jednak w ostatnich kilku latach nastąpiło ograniczenie wytwarzania zanieczyszczeń. Największe ilości zanieczyszczeń w Polsce, bo aż 80%, wytwarzają elektrownie, w których wykorzystuje się węgiel kamienny i brunatny. W wielu zakładach są przestarzałe i nieefektywne technologie, wiele z nich nie posiada urządzeń odsiarczających, stąd też główny składnik skażenia środowiska - dwutlenek siarki przedostaje się do atmosfery.

Ogromne znaczenie ma również stopień koncentracji zanieczyszczeń przemysłowych na danym obszarze np. na terenie aglomeracji miejsko - przemysłowych. Niewłaściwe umiejscowienie zakładów przemysłowych, np. w granicach miast, jest przyczyną około 60 % koncentracji emisji pyłów oraz około 70% emisji gazów. Na wielu obszarach zostały znacznie przekroczone dopuszczalne normy stężeń: metali ciężkich (głównie ołowiu, chromu, kadmu i cynku), tlenków siarki, tlenków azotu, związków smołowych i benzopirenów.

Zanieczyszczenia powietrza zlokalizowane są nie tylko w granicach miasta, województwa czy nawet państwa. Bardzo łatwo przemieszczają się, dlatego też docierają do obszarów objętych ochroną np.: ośrodków uzdrowiskowych czy wypoczynkowych. W naszym kraju głównymi ośrodkami wytwarzającymi zanieczyszczenia powietrza są: energetyka (czyli elektrownie i elektrociepłownie), przemysł wydobywczy, przetwórczy (głównie metalurgiczny i chemiczny), gospodarka komunalna, rolnictwo i transport.

Duże skażenie środowiska powodują także silniki spalinowe, które wydzielają tlenki azotu, tlenki węgla, dwutlenki siarki, sadzę, węglowodory, związki ołowiu (aż w 90%), trafiają do powietrza atmosferycznego jako produkty spalania etyliny, zbyt duża koncentracja substancji toksycznych może doprowadzić do powstania smogu.

Ochrona środowiska naturalnego:

Aby ograniczyć lub wyeliminować zanieczyszczenia powietrza, wprowadza się zmiany:

  • Unieszkodliwianie oraz odpylanie gazów odlotowych, eliminowanie wyziewów przemysłowych poprzez np.: stosowanie urządzeń do odpylania (np. filtry, odpylacze), wprowadzanie katalizatorów w pojazdach mechanicznych, odsiarczanie paliw, zmiany w technologiach spalania (np. kotły fluidalne, palniki niskoemisyjne).
  • Zmniejszanie uciążliwości transportu np. przez: używanie benzyny bezołowiowej, zastąpienie paliw biopaliwami, stosowanie paliw gazowych (np. propan butan) lub silnikami elektrycznymi, instalowanie katalizatorów, stosowanie europejskich standardów z zakresu jakości wykonania oraz parametrów eksploatacyjnych, eliminowanie samochodów technologicznie przestarzałych.
  • Wprowadzanie naturalnych dla środowiska barier ochronnych (np. pasy zieleni).
  • Zmniejszanie zanieczyszczeń gleb i wody.
  • Zabezpieczanie wysypisk odpadów i hałd górniczych.

Najważniejszym celem ekologicznej polityki państwa, z zakresu ochrony środowiska, jest przede wszystkim przeprowadzenie neutralizacji oraz modernizacji przemysłu, likwidowanie uciążliwych technologii, korzystanie z alternatywnych (naturalnych) źródeł energii, wprowadzanie benzyny bezołowiowej, instalowanie katalizatorów, zamykanie obiegów energii i surowców.

Warto byłoby wprowadzić nowatorskie zmiany w konstrukcji pojazdów mechanicznych, które zmniejszałyby negatywny wpływ na środowisko (np. benzyna bezołowiowa, zmiany kształtów protektorów, katalizatory, hamulce oraz sprzęgło bezazbestowe, wtórne obiegi spalin, izolacje przeciwakustyczne oraz nowe konstrukcje samochodowych tłumików).

Ciekawostki:

Najczęstsze i najbardziej niebezpieczne zanieczyszczenia powietrza to: tlenki azotu, tlenki i dwutlenki siarki, siarkowodór, tlenki i dwutlenki węgla, tlenki metali oraz ich związki, jak również węglowodory (zwłaszcza chlorowce).

Źródłami tego typu zanieczyszczeń są głównie: różne gałęzie przemysłu, elektrownie węglowe, komunikacja oraz paleniska domowe. Podstawowym źródłem zanieczyszczenia atmosfery jest dwutlenek siarki, który jest emitowany jako produkt spalania: węgla, benzyny i ropy.

Metale bardzo powszechnie występują w środowisku. W rudach oraz skałach górotworu najczęściej przybierają postać tlenków. W takiej formie są mało groźne. Bardziej niebezpieczne są metale ciężkie, które występują w postaci soli i roztworów, a także produktach ubocznych i w ściekach albo odpadach różnorodnych gałęzi przemysłu.

Najbardziej niebezpieczne dla organizmów żywych są przede wszystkim związki rtęci, ołowiu, kadmu. Nie mniej groźne są związki arsenu, chromu, baru, boru oraz berylu, jak również selenu, niklu, molibdenu, tytanu i antymonu.