Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki z Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanego fragmentu utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem, zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.
 

W pismach epoki oświecenia można szukać genezy wielu prądów filozoficznych i postaw wobec świata. Jedną z nich jest krytycyzm, który można odnaleźć w utworach Ignacego Krasickiego. Książę Biskup Warmiński poddawał surowej ocenie stan Rzeczpospolitej. Narzekał również na przywary polskiego społeczeństwa.

Po wydaniu serii satyr, w których uwidoczniła się jego krytyczna postawa wobec obywateli Rzeczpospolitej, przyszedł czas na odwołanie zarzutów w nich postawionych. Krasicki, mimo presji społeczeństwa, nie zmienił jednak swojej opinii na temat otaczającej go rzeczywistości. Ten wykształcony, oświeceniowy poeta w sprytny sposób zawarł własne zdanie o XVIII w. Rzeczpospolitej w utworze, który z założenia teorii literatury, ma odwoływać wcześniejsze zarzuty. Autor Palinodii w niecodzienny sposób traktuje złe uczynki Polaków- bawiąc się słowami, daje czytelnikowi pozorne wrażenie wycofania się z wcześniej głoszonych sądów. W warstwie sensów metaforycznych można jednak doszukać się zwiększenia mocy oskarżeń, kierowanych w stronę Polaków.

Krasicki zwraca w Palinodii uwagę na szerzące się w społeczeństwie Rzeczpospolitej Obojga Narodów modele zachowań, takie jak pijaństwo czy szalbierstwo. Zwraca się kolejno do reprezentantów polskiej szlachty, komentując ich uczynki.

Najpierw słowa pochwały kieruje do Piotra, który swój majątek zdobył nieuczciwie, a następnie wydaje go w sposób rozpustny. Krasicki znakomicie operował tu komizmem językowym, by jego słowa sprawiały złudne wrażenie powagi. Następnie afirmuje trud Pawła w dochodzeniu do mistrzostwa w oszukiwaniu. O Pawle wiemy tylko tyle, że jest najlepszy w swoim fachu. Książę Biskup Warmiński użył tu znanego z komedii Moliera modelu bohatera typa, u którego uwidoczniona jest tylko jedna cecha. W tym przypadku jest nią fałszywość. Kolejnymi ofiarami, które wychwala podmiot liryczny są kobiety lekkich obyczajów. Zwraca on uwagę na to, że nie są im potrzebne doświadczenia przodków - cnota, ani honor już nic dla nich nie znaczą. Przedmiotem krytyki w tym tekście stało się również typowe dla sarmackiej braci szlacheckiej pijaństwo. Krasicki wyraża w swoim tekście pochwałę dla wspaniałego stanu upojenia alkoholowego. Stwierdza, że pijaństwo jest najlepszym lekarstwem na trudności i problemy. Przywołując postać króla podmiot liryczny przypomina dyskretnie o złym wpływie rozpustności na stan Rzeczpospolitej. Akcent kładzie na to również zwracając się do Tomasza, u którego promuje niegospodarność i przywiązanie do kultury zachodniej. Krasicki w zakończeniu utworu pisał o ogromnych dysproporcjach społecznych i wykorzystywaniu chłopów, przewrotnie chwaląc wspaniałomyślność ludzi wysoko urodzonych. Poeta w ostatnim wersie Palinodii grozi wyżej opisanym typom osobowości, twierdząc, że on może odwołać swoje zarzuty, ale przyszłe pokolenia bez wątpienia w zachowaniu polskiej szlachty odnajdą główną przyczynę rozbiorów Rzeczpospolitej.

Czytając powyższe oskarżenia można stwierdzić, że Krasicki hiperbolizuje wady i przywary narodu polskiego. Niestety jego słowa mogły być prawdziwe w odniesieniu do wielu reprezentantów stanu szlacheckiego. Wiedzę na ten temat można odnaleźć we wcześniejszych satyrach poety. Palinodia, jako utwór, który z definicji nawiązuje do wcześniejszych pism autora, znakomicie uzupełnia teksty zawarte w tomie Satyry z 1779 roku. Krasicki często poruszał problemy pijaństwa (Pijaństwo), czy marnotrawstwa (Pijaństwo). Zwracał również uwagę na brak troski o kraj (Do króla), czy nie poszanowanie dorobku przodków (Świat Zepsuty). Bez wątpienia ważną, krytykowaną przez Księcia Biskupa Warmińskiego przywarą polskiej szlachty była pogoń za zagraniczną modą (Żona Modna). Warto również zwrócić uwagę na podobieństwo budowy Palinodii i satyry Do króla. W obydwu utworach podmiot liryczny ukazuje wady w absurdalny sposób. W utworach tych warstwa sensów dosłownych kontrastuje z warstwą sensów metaforycznych.

Krasicki jest pierwszym polskim poetą, który wykorzystuje klasyczną zasadę uczyć-bawiąc. Korzysta on z lirycznej satyry, która przez zabawne, a niekiedy przewrotne sformułowania była w XVIII wieku gatunkiem bardzo popularnym. Bez problemu mógł więc on za jej pomocą wyrazić dezaprobatę dla przywar polskiego społeczeństwa. Palinodię można więc zaliczyć do nurtu literatury utylitarnej. Autor ukazał szlachtę Rzeczpospolitej w krzywym zwierciadle, poprzez odpieranie zarzutów wobec niej argumentami, które w rzeczywistości miały na celu podtrzymanie oskarżeń.