1) Początki języka:

Język polski należy do wielkiej rodziny języków słowiańskich. Języki, należące do tej rodziny dzielą się ze względu na położenie geograficzne oraz ze względu na podobieństwa między nimi:

  • Zachodniosłowiańskie: (45 milionów mieszkańców), język polski, czeski, słowacki, łużycki (dolnołużycki i górnołużycki), dialekty słowiańskie: połabski (zaginął w XVIII wieku, posługiwali się nim ludzie, mieszkający u ujścia rzeki Łaby), pomorski (wyginął na przełomie IX / X wieku, posługiwali się nim ludzie, mieszkający nad brzegiem Bałtyku. Zachowały się: wytrzebiony podczas drugiej wojny światowej sławiński oraz kaszubski).
  • Wschodniosłowiańskie: (168 milionów mieszkańców), język ukraiński, białoruski i rosyjski.
  • Południowosłowiańskie: (27 milionów mieszkańców): język serbski, chorwacki, słoweński, bułgarski, macedoński.

W IX wieku języki słowiańskie były bardzo podobne. Słowianie, zamieszkujący obszary Europy środkowej i wschodniej bez problemu porozumiewali się między sobą. Owo podobieństwo świadczyło o tym, że wywodzą się z jednego wspólnego języka - prasłowiańskiego. Lud, nazwany przez językoznawców prasłowiańskim żył w dorzeczu dwóch rzek: Wisły i Odry. Z czasem Słowianie zaczęli rozchodzić się ze swojej kolebki. Udali się na zachód od Łaby (jej lewego brzegu) oraz na wschód (przeszli Bug i osiedlili się aż po dorzecze Dniepru i jego dopływu - Desny). Owa wędrówka zapoczątkowała rozpad wspólnoty. Działo się to między III i VI wiekiem naszej ery.

2) Rozpad wspólnoty prasłowiańskiej:

Języki słowiańskie należą do grupy językowej, którą nauka określa mianem wspólnoty praindoeuropejskiej. Należały tu cała Europa i Azja. Istniały w języku podobieństwa fonetyczne i morfologiczne. Językiem praindoeuropejskim posługiwał się lud indoeuropejski, który zamieszkiwał stepowe równiny Europy środkowej. Z czasem związki językowe zaczęły słabnąć, gdyż ludy przemieszczały się i zmieniały miejsce zamieszkania. Nastąpił podział na wspólnotę zachodnią (europejską) i wschodnią (azjatycką).

Wyodrębniła się więc m. in. grupa bałtycka (języki: litewski, łotewski, pruski - wytępiony przez Krzyżaków, jadźwieski) oraz grupa słowiańska (wschodniosłowiańska, zachodniosłowiańska i południowosłowiańska).

W grupie języków zachodniosłowiańskich wytworzyły się trzy wspólnoty językowe: czechosłowacka (wykształciła język czeski i słowacki), łużycka (języki dolno i górno łużyckie) oraz lechicka (wykształciła język połabski i pomorski). Do tej ostatniej grupy należało bardzo wiele plemion, zamieszkujących tereny Wielkopolski, Śląska, Małopolski, Mazowsza: Bobrzanie, Dziadoszanie, Lędzianie, Opolanie, Polanie, Ślężanie, Wiślanie. Plemiona te zjednoczyli Piastowie w państwo piastowskie. Mieszko I w połowie X wieku panował nad zjednoczonym państwem polskim. Na podstawie połączenia wymienionych wyżej dialektów wykształcił się język polski, a jego początki datuje się na wiek X. W 963 roku księżniczka czeska Dobrawa przyjechała do Polski i została żoną Mieszka I, który w 966 roku przyjął chrzest.

Z plemion lechickich powstał język ponad dzielnicowy. Każde z plemion posiadało własny dialekt. Istniało pięć dzielnic ( w testamencie Bolesława Krzywoustego zawarty został podział na dzielnice plemienne): Wielka Polska, Małopolska, Śląsk, Mazowsze i Pomorze. Zaczął więc kształtować się (wśród elity społecznej) język ponad dzielnicowy i ponad dialektalny. Z połowy XIV wieku pochodzą najstarsze teksty - zabytki języka polskiego. Przypuszcza się, że są to odpisy z wcześniejszych tekstów. W tych zabytkach język polski jest już scalony - ponad dzielnicowy. Jednak przejawiają się w nich cechy dialektalne.