Definicja sofistyki

Jest to nurt filozoficzny, który występował w starożytnej Grecji w V i IV w. p.n.e. Głoszący go wędrowni nauczyciele – sofiści – zajmowali się zagadnieniami związanymi nie tylko z filozofią, ale też z etyką, polityką i retoryką. Celem nauczania sofistów było przygotowanie uczniów do działalności w życiu publicznym. Jednym z głównych założeń sofistyki był relatywizm.

Charakterystyka sofistyki

Sofistyka była nauką, która miała charakter humanistyczny. To właśnie sofiści jako pierwsi nadali naukowym badaniom taki kierunek. Sofistykę cechowały poglądy takie jak: konwencjonalizm, pragmatyzm, relatywizm i sensualizm.

- konwencjonalizm – pogląd, według którego nie ma powszechnych prawd; panująca w danym społeczeństwie prawda jest jedynie wyrazem jakiejś powszechnej umowy i przekonań, które można zmienić

- pragmatyzm - położenie nacisku na praktyczność prawdy. Dobra i ważna jest ta prawda, która jest praktyczna, to znaczy jej głoszenie jest użyteczne, daje wymierny skutek

- relatywizm - podstawowy pogląd sofistów, według którego prawda jest subiektywna, to znaczy zależy od punktu widzenia, wobec czego prawda może być dla każdego inna

– sensualizm - przekonanie, że wiedzę poznać można jedynie za pomocą zmysłów; brak zaufania do wiedzy rozumowej

Sofiści byli wędrownymi nauczycielami, którzy swoją naukę przekazywali zarówno młodzieży, jak i dorosłym. Jako jedyni pobierali jednak za to opłatę, co z czasem spowodowało negatywne nastawienie wobec nich. Ich działalność koncentrowała się na kwestiach związanych z wymową, retoryką i językoznawstwem, nauczali też, że prawa natury, pierwotne i stałe, są jedynymi posiadającymi wartość i czyniącymi ludzi równymi sobie. Prawa ludzkie były według nich zmienne i dzielące społeczności w niesprawiedliwy sposób. Sofistami byli m.in.: Protagoras z Abdery, Gorgiasz z Leontinoi, Prodikos z Keos, Hippiasz z Elidy, Antyfont, Alkidamas, Lykofron, Krycjasz, Trazymach z Chalcedonu, Kalikles. Sofiści, ze względu na swoje poglądy i głoszone tezy, byli krytykowani np. przez Platona. Krytyka ta dotyczyła niszczenia tradycji i wiary przez sofistów. Samo określenie „sofista” z czasem zaczęło oznaczać „pseudouczonego”.

Druga sofistyka

W I w. n.e. wykształciła się tzw. druga sofistyka, której koniec przypadł mniej więcej na III w. Przedstawiciele drugiej sofistyki zajmowali się głównie zagadnieniami literackimi i retoryką. Zajmowali się głównie pisaniem prozy nacechowanej odniesieniami do historii, obyczajów i sztuki. Ich działalność związana była z odnową klasycznego języka ateńczyków. W przeciwieństwie do pierwszych sofistów drudzy nie zajmowali się polityką i sprawami publicznymi. Ich przedstawiciele to m.in.: Antoniusz Polemon z Laodycei, Dionizjusz z Miletu, Herodes Attyk, Lucjan z Samosat, Ptolemeusz z Naukratis.

Sofizmat

Poprzez działalność sofistów wykształciło się pojęcie „sofizmatu”. Obecnie kryje się za nim kilka znaczeń: Sofizmatem może być zwodniczy dowód, pozornie poprawny, gdzie specjalnie wprowadzono jakiś błąd logiczny, a także wypowiedź w której z rozmysłem ukryto błędne twierdzenie, w celu nadania pozornej prawdziwości. Sofizmat to również próba dowiedzenia swojej racji, bez zwracania szczególnej uwagi na jakąkolwiek logikę zaprezentowanych argumentów.