Motywy literackie to tematy wiodące w dziełach sztuki przez wieki. Mimo upływu czasu, burzliwych wydarzeń i postępu cywilizacyjnego, życie ludzi tak naprawdę się nie zmienia. Są takie motywy, które poeci podają sobie przez wieki jakby z rąk do rąk - rzekła poetka Anna Kamieńska. Jakie są najpopularniejsze motywy literackie?

Motywy literackie - śmierć

Nie ma w życiu człowieka nic bardziej pewnego. Tylko bogowie byli nieśmiertelni, ludzie musieli zmierzyć się z perspektywą tej nieuchronnej konieczności i wymyślić sposoby na jej pokonanie lub stanięcie oko w oko z nią w godny sposób. 

Były również epoki, w których witano ją jak kochankę. A podejście do tego tematu zawsze wiele mówi nam o ludziach w danym czasie żyjących.

Motywy literackie - podróż

Ludzie różnie ją przez wieki traktowali, ale niezmiennie myśl o niej nasuwało im własne życie. W zależności od epoki traktowano ją jako synonim ostracyzmu, przykrą konieczność życiową lub cel życia, ważniejszy niż dobicie do przystani. Nie zmieniało się jedno - dla literatów była ciekawa jako źródło dynamicznych przeżyć. Stąd nie ma epoki, w której by na temat podróży nie pisano.

Motywy literackie - miłość

To właśnie miłość najczęściej jest synonimem szczęścia, a bez niej życie ludzkie jest puste. Do człowieka, do idei, ojczyzny, Boga czy wreszcie ta, która zbłądziła, grzeszna, chybiona, szczęśliwa i ta wiodąca do zguby - z reguły im więcej przeszkód, tym bardziej atrakcyjna dla twórcy literackiego. Obecna w każdej epoce.

Motywy literackie - arkadia, raj

Życie na ziemi jest skazaniem na trudy i cierpienie, jak naucza każda z religii świata, niezależnie od tego, w jakim miejscu świata się zrodziła. Nic zatem dziwnego, że od wieków człowiek snuje marzenia o idealnej krainie, miejscu, w którym możliwe jest spełnienie i szczęście. 

Każda z religii stworzyła mit idealnej krainy osiągalnej po śmierci. Ale i za życia ludzie dążą do zbliżenia się do ideału, stąd literackie poszukiwania takiego miejsca na ziemi lub stanu, który umożliwi osiągnięcia pełni szczęścia. Motyw arkadii, krainy szczęśliwej jest obecny w każdej epoce, nawet jeżeli tylko w postaci tęsknoty za nią.

Motywy literackie - dom

Jeżeli wędrówka będzie stanem niepożądanym, wygnanie - przekleństwem, marzeniem i miejscem idealnym będzie często dom. Miejsce, za którym bohaterowie literaccy będą tęsknić, powracać myślą, bardzo do tego z dzieciństwa lub utraconego - temat domu najczęściej jest opisywany w literaturze jako wspomnienie lub marzenie, rzadziej jako miejsce akcji.

Motywy literackie- kobieta

Ponieważ z racji uwarunkowań kulturowych i socjologicznych bardzo długo twórczość zdominowana była przez mężczyzn, nic zatem dziwnego, że frapującym tematem była kobieta. Mit od wieków utrwalony kusicielki, istoty zwodniczej lub przeciwnie - natchnienia, muzy czy anioła, zmienił się dopiero wraz z emancypacją, gdy w literaturze zabrały głos kobiety i kobietę zaczęto postrzegać po prostu jako człowieka.

Motywy literackie - rodzina

Pierwsza nauka życia wśród ludzi, to, co kształtuje człowieka jako osobowość już u zarania - rodzina, czasem jako siła i źródło potęgi, czasem jako obciążenie lub czynnik destrukcyjny, ale bardzo często obecna, stanowiła ważny temat w literaturze niezależnie od wieku.

Motywy literackie - młodość, starość, przemijanie

Pierwsza, utożsamiana z czasem aktywności, działania, które często podejmowane jest jeszcze przed myśleniem, druga z czasem osiągnięcia mądrości lub wręcz przeciwnie - zdziecinnienia lub zgorzknienia, z poczuciem rozczarowań, nieuchronna jednak w efekcie trzeciego, czyli przemijania. Stosunek do tych trzech spraw, godzenie się z nimi lub ucieczka przed ich specyfiką, wiele nam mówi o epoce.

Motywy literackie - bunt

Bez buntowników nie byłoby postępu oraz zmian, świat stałby w miejscu. Nic zatem dziwnego, że bunt pojawia się często jako szczególnie atrakcyjny dla twórców. W zależności od kontekstu epoki ceniony bądź wskazywany jako źródło potępienia, ale nigdy nie nudny.

Motywy literackie - cierpienie

To, co dotyczy człowieka zawsze, na równi ze śmiercią, nieuchronnie przez wieki odzwierciedla się w literaturze. Zasłużone bądź nie, wynikające z najróżnorodniejszych źródeł - tak naprawdę najczęściej literatura opiera się na dramatach, znacznie bardziej dla niej interesujących niż spokój i szczęście.

Motywy literackie - samotność

Postrzegana jako przekleństwo, bądź jako stan błogosławiony i pożądany bardzo inspirująca jest dla artystów. Samotność mędrców czyni - pisał Mickiewicz. Ludzi samotnych nazywano również arystokratami ducha. Nie bez przyczyny w literaturze refleksyjnej oraz kontemplacyjnej będzie stanem zawsze obecnym.

Motywy literackie - wiedza

Jedna z największych ludzkich namiętności i dążeń, przedmiot zazdrości lub - rzadziej - refleksji nad odpowiedzialnością tego, kto ją posiada, jest przedmiotem inspiracji artystów szczególnie często. Portrety władców, rozważania, czy władza musi być destrukcyjna dla szlachetności duszy, czy wiąże się z oddaleniem od ludzi - niezliczoną ilość razy można by snuć rozważania, zatem i twórcom przez epoki się one nie nudzą.

Motywy literackie - patriotyzm, ojczyzna

Z przyczyn oczywistych przed literaturą stawiano wiele wymogów i sami literaci poczuwali się i poczuwają się do stanięcia przed trudnym zadaniem podejmowania refleksji nad sprawami patriotycznymi i nad losami kraju, uwrażliwiania czytelników na tę kwestię. 

Wiadomym jest, że im bardziej trudna sytuacja kraju, tym więcej utworów zaangażowanych. Stopień obecności tematu w literaturze jest często powiązany z kontekstem historycznym epoki.

Motywy literackie - zbrodnia

Z racji tego, że literatów interesują największe namiętności, nieprzypadkowo temat zbrodni bardzo często przewija się na kartach literatury. Jak do niej dochodzi, jaka jest psychika zbrodniarza i jaką cenę trzeba za jej popełnienie zapłacić? Nigdy dość odpowiedzi na te pytania.

Motywy literackie - wieś, miasto 

Zarówno jedno, jak i drugie budzi zainteresowanie twórców. Jedno widziane długo jako miejsce arkadyjskie, drugie jako potwór - wpływ miejsca zamieszkania na psychikę ludzką inspirował twórców niezależnie od upływu czasu, często przecież mówi się: pokaż mi gdzie mieszkasz, a powiem Ci, kim jesteś.

Motywy literackie - szatan

Ten, który jest Księciem Zła, przez wieki zmieniał oblicze, ale zawsze frapował. Niektóre epoki ukazywały jego zgubne działanie na człowieka i kazały się przed nim bronić postrzegając go jako zdecydowanego wroga. 

Inne, wręcz przeciwnie, były nim zafascynowane. A w kolejnych znów tworzono najbardziej zdumiewające jego portrety, polemizujące z tradycyjnym obliczem. Zawsze stanowiący temat żywego zainteresowania, co zapewne się nie zmieni, niezależnie od czasów.

Motywy literackie - szaleństwo

W zależności od czasów różnie je postrzegano. Bywało, że mylono z opętaniem i skazywano na odrzucenie. Zdarzało się też jednak, że widziano w szaleńcach istoty znające najbardziej oczywiste prawdy, niedostrzegalne dla zwykłego śmiertelnika, a zatem błogosławione. 

Pewne jest, że wymykający się schematom i nieobliczalni inspirują artystów od zawsze i sporo spośród nich odnalazło swe życie na kartach książek.

Motywy literackie -  Żydzi

Szczególny ten naród obecny w kulturze tylu innych, a zarazem zachowujący swą własną tożsamość, niezależnie od upływu czasu wzbudzającą wiele emocji. Motyw Żydów często pojawia się w kontekście ich prześladowań. Ale i poza tym odrębna i tajemnicza nacja interesowała twórców.

Motywy literackie - dzieciństwo, dziecko

Bohaterów dziecięcych i wspomnień z dzieciństwa w literaturze nie brakuje, gdyż to, co winno kojarzyć się z czasem beztroski i szczęścia, nie zawsze może takie być. A to budzi sprzeciw twórców i każe im uwrażliwiać czytelników na dziecięcą krzywdę. 

Czasem jednak pojawiają się portrety dzieci, które zdumiewają sprzecznością ze stereotypami. Inną sprawą jest jeszcze twórców powrót sentymentalny do dzieciństwa własnego. Motyw dziecka to bogaty w inspirację temat.