Plan stworzenia "Pana Tadeusza" pojawił się w głowie A. Mickiewicza podczas jego wizyty w Wielkopolsce. Początkowym zamysłem poety było stworzenie idylli skromnych rozmiarów, przypominającej "Hermana i Dorotę" Goethego. Jednakże forma Mickiewiczowskich "poemów wiejskich" rozwinęła się do formatu epopei. Dzieło powstawało w latach 1832-1834 i zostało opublikowane w Paryżu w kwietniu 1834 roku.

Okoliczności powstania eposu "Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie" "Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem." autor przedstawił w "Epilogu". Utwór jest wyrazem tęsknoty Mickiewicza za krajem rodzinnym, który opuścił w 1824 roku oraz znakiem żałoby po klęsce powstania. Autor jako głos narodu na emigracji pragnie wzbudzić żal i skruchę wśród rodaków, którzy zostawili ojczyznę w potrzebie:

"Biada nam zbiegi, żeśmy w czas morowy

Lękliwe nieśli za granice głowy".

"Pan Tadeusz" A. Mickiewicza- symbol kultury narodowej zostało stworzone, by pobudzić świadomość patriotyczną i tożsamość narodową Polaków. W tym celu autor przypomina historię Polski, by pobudzić krajan do działań; przedstawia sentymentalne obrazy dotyczące tradycji i obyczajów szlacheckich, by ich zjednoczyć: przywołuje piękno litewskiej ziemi, by poruszyć serca.