Przedstawienie genezy utworu; epilog

Epilogiem nazywamy zakończenie utworu literackiego, które powiadamia nas o losie postaci, wyjaśnia.

W "Panu Tadeuszu" zawarta jest na końcu liryczna wypowiedź narratora, który wyjaśnia tu cel powstania utworu, można więc powiedzieć, że jest to jego geneza. Autor jest emigrantem w Paryżu; czuje się winny swojego wyjazdy z kraju. Na emigracji nie panuje przyjazna atmosfera. Autor zdecydował, że czasy mu współczesne są bardzo przytłaczające. Dlatego też woli pisać o przeszłości, która jest czasem jego dzieciństwa. Lubi wspominać te czasy. Mickiewicz pisze o przeszłości, kiedy Polacy mieli swoje ideały; zabiera on ludzi w przeszłość, która jest spełnieniem marzeń. Pisze swój utwór dla całego narodu. Przypomina on naszą szlachecką kulturę, tradycję i historię. Ma to dać trochę nadziei. Przenosi nas w obręb kultury ludowej i pieśni. Specjalnie stylizuje ten utwór, tak by czytelnicy mogli poczuć obecność polskiej kultury zaściankowej. Mickiewicz odwołuje się do uczuć, które istnieją w Polakach jako całym narodzie, są wspólne dla nas. Z utworu tego przemawia do nas wielka tęsknota i żal za utraconą przeszłością i ojczyzną. Dzięki wspomnieniom udaje się poeta we wspaniałą podróż do przeszłości; chce on przynieść ludziom otuchę. "Pan Tadeusz" został wydany w 1834 roku.

Obecność historii w "Panu Tadeuszu":

- Tłem tej epopei są ważne wydarzenia historyczne z czasów wojen napoleońskich. Czas akcji "Pana Tadeusza" to lata 1811 i 1812.

- poeta jednak bardzo często wraca we wspomnieniach do przeszłych dziejów - np. do XVIII wieku;

- poeta przedstawia historię trójpłaszczyznowo:

czas przeszły - historię polityczną i obyczajową;

czas teraźniejszy - czas akcji oraz czas, kiedy powstaje utwór

czas przeszły - raczej w domysłach, które ujawniają marzenia i pragnienia, czy też przewidywania.

"Pan Tadeusz" jako utwór należący do literatury romantycznej:

- są tutaj pomieszane różne gatunki, a także rodzaje literackie;

- Mickiewicz miesza tutaj niejako różne nastroje, które towarzyszą odbiorowi liryki, tragedii i komedii;

- bardzo wyraźne są tutaj elementy lodowe;

- opisy przyrody są pełne fantazyjności, co sprawia, że wydaje nam się ona niemal magiczna;

- poeta personifikuje;

- w "Panu Tadeuszu" występuje bohater romantyczny, choć nie jest on tylko zrozpaczonym kochankiem.

Postać Jacka Soplicy - na czym polega jego romantyzm?

- przeżył on nieszczęśliwą miłość w młodości;

- jest on nękany wyrzutami sumienia;

- pragnie on mienić swoje życie na lepsze;

- organizuje pomoc w przygotowaniu powstania;

- jest emisariuszem i namawia do pracy na rzecz ojczyzny innych ludzi; nie chce działać samotnie, ponieważ wie, że to nie przynosi wymiernych rezultatów; tym różni się od typowych romantycznych bohaterów;

- działa w ukryciu jako zakonnik

- umiera, stając w obronie innego człowieka.

Patriotyczna wymowa utworu

- tematem jest polska kultura i ludzie którzy tu mieszkają;

- z zainteresowaniem traktuje o przeszłości Polski - chwali ją, ale widzi też jej błędy;

- widać tu przede wszystkim wielki respekt dla tradycji i panujących w dworku szlacheckim obyczajów;

- łatwo wyczytać z utworu wielką tęsknotę za ojczyzną;

- opisuje poeta polskie krajobrazy.

Patriotyczna postawa Księdza Robaka

- jest on człowiekiem, który doskonale zdaje sobie sprawę z panującej sytuacji społecznej i politycznej;

- jest przywiązany do polskiej tradycji;

- jest bardzo aktywny - pragnie zorganizować walkę o wolność

- szanuje on wartości wyższe;

"Pan Tadeusz" jako epopeja:

Epopeją nazywamy obszerny utwór epicki, który przedstawia naród w ważnym dla niego momencie historii; jej bohaterem jest zazwyczaj ważna postać historyczna.

1. "Pan Tadeusz" jest rozbudowanym utworem wierszowanym.

2. Zaczyna się on Inwokacją - poeta zwraca się do Litwy, swojej ojczyzny i potem Do Matki Bożej.

3. W opisach dużo jest porównań homeryckich.

4. Opisany jest tu zajazd na Litwie na tle wydarzeń - przemarsz wojsk napoleońskich.

5. Splata ze sobą poeta kilka wątków - polityczny, który można powiązać z osobą Księdza Robaka; obyczajowy, związany z uczuciami Tadeusza do Zosi i Telimeny oraz prezentujący spory dwóch rodzin o zamek ( Sędzia i Hrabia ); poboczne, które nie mają dużego wpływu na akcję, ale dodające kolorytu epopei - postać Gerwazego, Asesora, Rejenta.

6. Mickiewicz często komicznie przedstawia postacie, sytuacje, dlatego mamy w "Panu Tadeuszu" komizm postaci ( w opisach Rejenta i Asesora ); sytuacyjny ( scena w lesie z mrówkami ); oraz słowny ( np. podobieństwo brzmieniowe słowa wąsal i wasal ).

7. Język utworu jest prosty i jasny, chociaż jest on artystycznie bardzo różnorodny - bogaty zasób słów, różne środki stylistyczne i epitety.

8. Jest to opis realiów, polityki, obyczajów, które tworzą ówczesną codzienność.

9. Mickiewicz jest też bacznym obserwatorem życia i widzi dokładnie to, co dzieje się w społeczeństwie:

- magnateria staje się coraz biedniejsza i nie ma już wysokiej pozycji politycznej;

- szlachta zaściankowa również ubożeje;

- podobny los spotyka rodziny drobno ziemiańskie ;

- wśród szlachty - Telimena i Hrabia - rośnie upodobanie do kultury obcej, powoli nudzą się oni polskimi zwyczajami.

10. Mickiewicz czasem wprowadza elementy patosu, a czasem komizmu.

Szlachta polska w "Panu Tadeuszu"

Adam Mickiewicz przedstawia w "Panu Tadeuszu" obraz szlachty polskiej - nie jest bardzo jednorodne towarzystwo. Poszczególni bohaterowie - szlachcice różnią się od siebie posiadanym majątkiem i ziemią, ale wszystkich łączy przywiązanie do tradycji.

Poeta bardzo bogato opisuje obyczaje, które wówczas panowały:

- szlachta była bardzo gościnna i gości byli bardzo dla nich ważni. Panowie chwalili się swoimi majątkami i gospodarstwami. Goście byli przyjmowani przez pana, a jeśli go nie było opiekował się nimi zarządca - zabawiał ich i pilnował, żeby ciekawie spędzali czas;

- ważnym elementem była hierarchia - na jej szczycie stali najstarsi z rodu; należny był im szacunek, ponieważ uważani byli za mądrych i doświadczonych. Wysokie stanowisko zajmowali też urzędnicy i damy, którym usługiwano przy stole;

- bardzo często organizowano zabawy i wystawne uczty;

- uczono młodzież grzeczności; wychowywano ich według przyjętych obyczajów, których musieli przestrzegać;

- ważną częścią dnia były posiłki - śniadania były przygotowywane z pieczołowitością i starannością - kobiety jadły inne potrawy niż mężczyźni;

- tradycję jedzeniową jest bigos z mięsa z upolowanej zwierzyny;

- posiłki podawano na pięknej zastawie, która była częścią majątku;

- uczty i wszystkie posiłki były zakrapiane alkoholem; szlachta polska znana była z pijaństwa, które często doprowadzało do bójek.

- do tradycji należały także takie rozrywki jak polowania i grzybobrania, w ciągu których bawiono się i urządzano często konkurencje i zawody.