1. Przyczyny wybuchu powstania:

  • chęć odzyskania niepodległości
  • opracowanie planu trójzaborowego powstania dokonane przez poznańską centralizację (Ludwik Mierosławski, Karol Libelt), miała to być regularna wojna i pokonanie Austrii, Prus, Rosji.
  • społeczno- ekonomiczno- polityczne
  • rozwinięta spiskowa działalność, utworzenie konspiracyjnej siatki we wszystkich trzech zaborach. Największą swobodę miała ludność Krakowa.
  • zaostrzenie społecznych konfliktów na polskich ziemiach pomiędzy szlachtą a chłopami co do stosunków pańszczyźnianych w Galicji, a także nieurodzaj.

2. Próby przeprowadzenia powstań w trzech zaborach:

Od początku lat czterdziestych XIX wieku spiskowe organizacje pracowały nad przeprowadzeniem ogólnopolskiego powstania we wszystkich trzech zaborach.

  • nieudane wystąpienie Piotra Ściegiennego w 1844r.
  • wodzem naczelnym narodowego zrywu obwołano Ludwika Mierosławskiego. Był on przeciwnikiem tzw. "wojny ludowej", chciał walczyć wyłącznie siłami samych powstańców.
  • aresztowanie Karola Libelta i Ludwika Mierosławskiego, następuje rozbicie poznańskiej siatki
  • Dembowski, przywódca powstania w Królestwie Polskim ucieka za granicę
  • w Galicji 18 lutego odziały powstańcze zostały rozgromione przez chłopów

Na wszystkich obszarach ziem polskich powstanie się załamało. Tylko w Krakowie a także w tarnowskim kontynuowano nadal walkę.

3. Przebieg powstania krakowskiego 1846r:

a) atak krakowskiej ludności na oddział Austriaków 20-21 luty 1846r.

b) po dwóch dniach Kraków jest wolny, powstaje Rząd Narodowy: Ludwik Gorzkowski- przywódca krakowskiej organizacji, Jan Tyssowsk- przedstawiciel Galicji, Aleksander Grzegorzewski- przedstawiciel Królestwa.

c) Rząd ogłasza manifest do narodu polskiego, mowa w nim jest o:

  • proklamowanie wybuchu powstania oraz utworzenie Rzeczpospolitej Polskiej
  • zniesienie różnic społecznych i przywilejów stanowych
  • likwidacja pańszczyzny, wprowadzenie uwłaszczenia chłopów
  • nadanie bezrolnym włościanom ziemi, jeżeli wezmą udział w powstaniu
  • zapewnienie opieka społecznej dla najuboższych

Zwykli ludzie entuzjastycznie przyjęli ów manifest, natomiast bogate mieszczaństwo i arystokracja z dużą niechęcią

f) pomimo prób organizowania zbrojnych oddziałów, brakowało wyszkolonej, regularnej armii

g) wystąpienia ograniczyły się jedynie do okolic powstania

e) Tyssowski 24 lutego ogłasza się dyktatorem, Dembowski zostaje jego sekretarzem. Dembowski działał z ogromnym zaangażowanie na rzecz powstania, w celu przekonania chłopów wysyłał na wieś emisariuszy, którzy mieli propagować powstanie oraz obiecywać poprawę bytu włościan.

h) ludność wiejska okolic i górale z Chochołowa byli przychylnie nastawieni do powstania i chętni udzielić mu pomocy. Nie udało się natomiast włączyć do powstania galicyjskich chłopów, którzy pozostali pod wpływem austriackiej agitacji.

i) Dembowski 27 lutego chcąc przekonać po raz kolejny chłopów z Galicji ponosi śmierć w Krakowie, na Podgórzu w trakcie religijnej procesji. Oznacza to koniec powstania.

j) po 9 dnach powstanie zakończyło się porażką.

4. Powstanie chłopów w Galicji (rabacja):

a) powstanie chłopów w Galicji dokonało się z zupełnie innych powodów. Chłopstwo buntowało się przeciw pańszczyźnie i poddaństwu. Sytuację zaostrzyła jeszcze klęska żywiołowa z 1844-1845.

b) rabacja galicyjska utrudniła i była istotną przyczyną klęski powstania krakowskiego

5. Przebieg powstania w Galicji:

  • nienawiść do ziemiaństwa, tak potężna, że chłopi uwierzyli Austriakom, którzy rzekomo mieli wyswobodzić chłopów. Austria natomiast chciała tym samym nie dopuścić do połączenia się tych dwóch grup społecznych
  • 18 lutego 1846r. chłopi rozbili oddziały partyzantów w tarnowskim
  • chłopi napadali na dwory, bili i mordowali ich mieszkańców, palili majątki.
  • ruchy chłopskie najczęściej występowały na ziemiach tarnowskiej i sądeckiej
  • na czele ruchu chłopskiego stanął Jakub Szela, gospodarz ze wsi Smarzowa, został pełnomocnikiem chłopów. Zaprowadził lokalne władze, wiejskie straże, nawoływał do nie odrabiania pańszczyzny.
  • w kwietniu austriackie władze widząc, że chłopi nie wypełniają pańszczyzny spacyfikowały cały ruch, Szela został internowany, a następnie otrzymał gospodarstwo na Bukowinie.
  • rabacja stała się nieudana próbą zerwania przez chłopów więzów jakimi były poddaństwo i pańszczyzna. Większość jednak szlachty zrozumiała, że utrzymanie nadal na wsi tego anachronicznego systemu jest niemożliwe

6. Przyczyny klęski powstania krakowskiego:

  • fatalne przygotowanie
  • słaba agitacja wśród chłopów
  • brak stałej armii
  • rabacja galicyjska
  • wykorzystanie przez Austriaków konfliktów pomiędzy szlachtą a chłopami

7. Następstwa powstania krakowskiego:

  • nie przestrzegając postanowień Kongresu Wiedeńskiego, 16 października 1846 r. wcielono Wolne Miasto Kraków do austriackiego cesarstwa, w ten sposób zlikwidowano Rzeczpospolitą Krakowską.
  • austriackie władze rozpoczęły akcję germanizacji Krakowa i okolic.