Biskupstwo białoruskie, dyzunickie utworzone w 1633r. przez Władysława IV, dla dyzunitów, po tym jak unici zajęli katedrę połocką. Biskup rezydował w Mohylewie. Jego inna nazwa to biskupstwo mścisławskie. Obszar był systematycznie zmniejszany tak, że pod koniec XVII w. prawie upadło.

Biskupstwo chełmińskieod 1466r. ponownie leżało w granicach państwa polskiego, podlegało arcybiskupstwu gnieźnieńskiemu, stanowiąc jego sufraganię. Stanowiły je dwa województwa: malborskie i chełmińskie. W 1772r.dostało się pod panowanie Prus.

Biskupstwo chełmskie, łacińskie. Powstało w XIV w. Początkowo miało stolicę w Chełmie, później Hrubieszowie, aż wreszcie od 1490r. została przeniesiona do Krasnegostawu. Po pierwszym rozbiorze utracono znaczną część dawnej diecezji. „Na sejmie wielkim przeniesiono ostatecznie katedrę chełmską z Krasnegostawu do Lublina i z części krakowskiej i chełmskiej utworzono diecezje lubelską, która obejmowała odtąd województwo lubelskie z ziemią łukowską, stężycką (...) i chełmską. Stąd biskup lubelski został następcą dawniejszego chełmskiego”.

Biskupstwo chełmskie, ruskie,za panowania Zygmunta III stało się biskupstwem unickim. Od roku 1795. było pod zwierzchnictwem władz austriackich. W Królestwie Polskim skupiało w sobie wszystkich unitów.

Arcybiskupstwo gnieźnieńskie. Tworzyły je następujące województwa: kaliskie, sieradzkie, łęczyckie i rawskie, ziemia pomorska i Kaszuby. Było dwóch sufraganów: gnieźnieński i łowicki; siedmiu prałatów. Ostatnim prymasem w przedrozbiorowej Polsce był Michał Poniatowski, książę herbu Ciołek, brat króla, a po nim od 1794r. Ignacy Krasicki, chociaż ten nie był już prymasem, ale arcybiskupem i księciem. Na diecezję składało się 12 świeckich kolegiat, 3 zakonne, 7 archidiakonatów, które z kolei zbudowane były z 683 kościołów (dane na rok 1628r.). Jeżeli chodzi o dane z 1772r. to metropolia gnieźnieńska miała powierzchnię 481 900 km2, liczyła 3 208 parafii.

Biskupstwo inflanckie. Przed 1660r., kiedy całe Inflanty leżały w granicach Rzeczpospolitej nazywano je wendeńskim od miasta Wenden, gdzie leżała stolica biskupstwa. Po pokoju w Oliwie - przy Polsce pozostało tylko nieco więcej niż 1/5 Inflant, bez miasta Wenden, wobec tego zmieniono nazwę na inflanckie. Oficjalnie tytuł biskupa zmieniono w 1678r. Dodatkowo w 1685r. Jan III Sobieski dodał mu tytuł piltyńskiego (powiat w Kurlandii). Katedrę dla biskupstwa i seminarium wzniesiono w Krasławiu. W skład tej diecezji wchodzili wszyscy katolicy - mieszkańcy Kurlandii i Inflant Szwedzkich. Już pierwszy rozbiór (1772) odebrał to biskupstwo Rzeczpospolitej, przyznając je Rosji. Ostatecznie rozwiązano je jednak dopiero w 1798r., wcielając Inflanty do metropolii mohylewskiej, a Kurlandię do biskupstwa wileńskiego.

Biskupstwo kamienieckie. Jak pisze Gloger była to nie tylko uboga ale także nie-ludna diecezja. Po tym jak w 1672r. Podole wraz z Kamieńcem opanowali Turcy, biskup został zmuszony przenieść się do Lwowa, jego siedziba pozostała tam zresztą aż do pokoju karłowickiego w 1699r. i odzyskania Podola. W XVIII w. Było podzielone na cztery dekanaty: Dunajewski, Satanowski, Międzybożski, Jazłowiecki, składający się z czterdziestu kościołów.

Biskupstwo kamieńskie. Leżało na Pomorzu, wzięło swoją nazwę od miasta Kamień leżącego niedaleko Zatoki Szczecińskiej. Miało bardzo burzliwą historię. Do 1375r. pozostawało pod zwierzchnictwem Gniezna. Za Jagiełły ponownie nawiązało kontakty z Polską, oddając się w opiekę królowi polskiemu w 1422r. jako przeciwnikowi Krzyżaków. Ostatnim katolickim biskupem był za czasów Zygmunta Augusta, Marcin Wejher. Po śmierci Wejhera "zniemczeni  książęta pomorscy Barnim i Filip, rzucili się, jak na łup, na własności kościelne. Barnimowi dostało się 12 klasztorów; Filipowi zaś 9.”  Oznaczało to nie tylko upadek samej diecezji i ostateczne zerwanie duchowej łączności z Polską, był to równocześnie wyrok zagłady dla narodowości polskiej zamieszkałej na zachodnim Pomorzu. Długo jeszcze funkcjonował tylko sam tytuł biskupa kamieńskiego, gdyż tak właśnie tytułowali się książęta pomorscy (siedem kolejnych pokoleń), począwszy od Filipa, miało to służyć uprawomocnieniu ich grabieży.

Biskupstwo kijowskie, łacińskie. Według Glogera pierwszym biskupem był dominikanin, Henryk, podobnie zresztą jego następcy również byli dominikanami, ponieważ zakon ten miał swój kościół w Kijowie, który długo pełnił funkcję brakującej katedry. Właściwie biskupstwo ufundował Władysław Jagiełło, zaliczało się do Litwy i było najmłodsze w hierarchii kościelnej. Za czasów Władysława IV, kiedy katolicyzm szerzył się na Zadnieprzu, po utworzeniu województwa czernihowskiego, biskupi kijowscy dodali sobie jeszcze tytuł czernihowskich, a nawet siewierskich. Niestety wkrótce nadeszły fatalne czasy dla kościoła na wschodzie - powstanie Chmielnickiego (1648r.), które zniweczyły trud budowniczych wielu kościołów i fundacji. Kijów, a zatem i siedziba biskupa odpadły od Rzeczpospolitej w 1686r. (traktat  Grzymułtowskiego). Mimo starań ówczesnego biskupa Załuskiego (chciał ufundować katedrę w Białej Cerkwi), ostatecznie pozostała mu tylko część diecezji. Ogromu zniszczeń dopełniły jeszcze bunty chłopskie, najazdy tatarskie i rozboje hajdamackie. Biskupstwo odnowił dopiero w połowie XVIII w., biskup Samuel Ożga, który przebudował kościół parafialny w Żytomierzu na katedrę. Jego dzieło kontynuował biskup Załuski, ustanawiając archidiakonat czernihowski. Od 1798r. biskupstwo kijowskie, do którego przyłączono diecezję łucką, nazywało się biskupstwem żytomierskim.

Metropolia kijowska, ruska.Wiarę chrześcijańską na Rusi wprowadził książę kijowski Włodzimierz I, ok. 989r. Początkowo na hierarchię tamtego Kościoła składały się 1 metropolia i 6 biskupstw. W 1415r. nastąpił rozdział metropolii kijowskiej na kijowską i moskiewską.

Biskupstwo krakowskie. W 1443r. Zbigniew Oleśnicki zakupił ziemię i księstwo siewierskie i wcielił je do biskupstwa, a biskupi zaczęli tytułować się książętami, znaczenie biskupstwa widocznie wzrosło. Warto dodać, że był to pierwszy biskup i biskupstwo w Polsce z rzeczywistym tytułem książęcym. W XIV w. diecezja krakowska miała imponujące rozmiary: od Śląska i rzeki Pilicy, do Kamieńca Podolskiego i za Karpaty. Biskupi rezydowali najczęściej w Kielcach, Iłży lub Bodzentynie. Na biskupstwo składało się 6 archidiakonatów. Biskupstwo krakowskie pierwsze straty poniosło już w 1772r. - odebrano mu ziemię tarnowską. W okresie Królestwa Polskiego i Wolnego Miasta Krakowa, zostało podzielone na 2 biskupstwa: krakowskie i sandomierskie.

Biskupstwo kujawskie.Według Glogera jego tradycje sięgają jeszcze starożytnej Kruszwicy i są ściśle związane z wprowadzeniem religii chrześcijańskiej na ziemiach polskich. Za Jagiełły znaczenie biskupstwa bardzo wzrosło i zostało nawet zrównane z arcybiskupstwem gnieźnieńskim. Diecezję tworzyły 3 archidiakonaty: kujawski, pomorski i kruszwicki. Biskupi kujawscy rezydowali zazwyczaj w Wolborzu niedaleko Piotrkowa, dzięki temu kościół parafialny w Wolborzu szybko awansował do rangi kolegiaty. Było dwóch sufraganów: gdański i pomorski.

Biskupstwo lubelskie.Utworzone bardzo późno, bo dopiero w 1790 roku, z połączenia w jedną diecezje: ziemi łukowskiej i stężyckiej, i województwa lubelskiego z ziemią chełmską. Biskupstwo posiadało nie tylko katedrę w Lublinie, ale także kolegiatę w Zamościu.

Biskupstwo lwowskie, ruskie.Makary Tuczapski (został władyką 1539r.) był pierwszym, który poddał się zupełnie metropolicie kijowskiemu podobnie czynili jego następcy. Wobec powyższego władykowie lwowscy, byli początkowo sufraganami metropolity kijowskiego (równocześnie metropolity Halicza), jednak w niedługim czasie dzięki staraniom awansowali na stopień diecezjalnych władyków.

Arcybiskupstwo lwowskie, łacińskie. Początkowo w 1375 roku ustanowiono arcybiskupstwo w Haliczu i poddano mu trzy biskupstwa: przemyskie, włodzimierskie i chełmskie, a arcybiskupowi jako siedzibę przekazano miasteczko Tustań. Wkrótce jednak książę Opolski, namiestnik Rusi, Władysław wystąpił do papieża z prośbą o przeniesienie katedry metropolitalnej do Lwowa, co stało się ostatecznie faktem dopiero w 1416 roku. Później władzy lwowskiego arcybiskupa powierzono jeszcze 3 diecezje: kamieniecką, kijowską, bakońską, czyli wołoską, odłączono za to włodzimierską, czyli późniejszą łucką. Przy okazji warto chyba wymienić kilku sławnych arcybiskupów lwowskich byli wśród nich: Grzegorz z Sanoka, Jan Długosz, czy Dymitr Solikowski. Po tym jak Lwów dostał się pod panowanie austriackie, abp lwowski zyskał nowy tytuł – prymas Galicji i Lodomerii.

Arcybiskupstwo lwowskie, ruskie, czyli metropolia lwowska, halicka powstała w XIV wieku. Z postanowienia Kazimierza Wielkiego metropolia halicka obejmowała następujące biskupstwa ruskie: chełmskie, turowskie, przemyskie i włodzimierskie. Na początku XV wieku metropolia halicka przestała funkcjonować (został tylko biskup halicki obrządku ruskiego), wkrótce podobny los spotkał także samo biskupstwo halickie przeniesione do Lwowa. Dopiero w 1805 roku już pod rządami Austrii powołano grecko – katolicką metropolię, czyli arcybiskupstwo unickie we Lwowie.

Biskupstwo łuckie, zostało założone przez Ludwika Węgierskiego w 1375 roku, pierwotnie nosiło nazwę włodzimierskiego. Jeżeli chodzi o diecezję łucką, to zwraca uwagę głównie jej wielkość, w jej skład wchodziły województwa: wołyńskie, brzesko – litewskie, podlaskie i bracławskie, gdzie leżały siedziby znakomitych rodów książęcych, takich jak: Wiśniowieccy, Zasławscy, czy Ostrogoscy. Tworzyło ją 13 dekanatów. Po drugim rozbiorze (1793) diecezja dostała się niemal w całości pod rosyjskie panowanie.

Biskupstwo łuckie, ruskie. Powstało na początku XII w. Jego katedra mieściła się na łuckim zamku. Pierwszym biskupem unickim był Eustachy Maliński (zmarł w 1620 roku), natomiast ostatnim (od 1826) Jan Krassowski.

Biskupstwo pińskie ruskie. Za jego formalnego twórcę można uznać Witolda. W 1589 roku jeden z jego przedstawicieli biskup Leoncjusz Połczycki podpisał akt unijny w Brześciu. Zostało zniesione w 1795 roku po upadku państwa polskiego, istniało więc cztery wieki. Ostatnim biskupem był Józefat Bułhak.

Biskupstwo płockie, łacińskie.Było dość znaczące w Rzeczpospolitej, szczególnie po tym jak Mazowsze włączono do Korony, od tej pory biskup płocki stał się członkiem senatu, czasami piastował urząd kanclerza. Najczęściej rezydował w Pułtusku, w 1762 roku przyjął nawet tytuł księcia pułtuskiego.

Biskupstwo poznańskie. W skład kapituły wchodziło 10 prałatów i 24kanoników. Po drugim rozbiorze prawie cała jednostka diecezjalna bez Warszawy znalazła się pod panowaniem Prus. Warszawa została ostatecznie włączona, gdy rząd pruski utworzył biskupstwo warszawskie.

Biskupstwo przemyskie, łacińskie. Kościół katedralny założył tam Władysław Jagiełło. Rezydencją biskupów był Brzozów. W 1772 roku biskupstwo dostało się pod nominalną władzę Austrii.

Biskupstwo przemyskie, ruskie. Druga nazwa tych biskupów to biskupi samborscy. Po unii brzeskiej często spotykamy tam dwóch biskupów: jeden to przedstawiciel unitów, drugi dyzunitów. Taki stan miał miejsce do 1692 roku. Ostatni podwójni biskupi to: unita Małachowski, dyzunita Winnicki. Po tym jak Małachowski zmarł w 1692 roku, Winnicki przystąpił do unii, likwidując tym samym rozdwojenie.

Biskupstwo smoleńskie, łacińskie. Założone przez Zygmunta III po zdobyciu miasta w 1611 roku. Przez 20 lat nie zarządzał nim biskup, lecz administratorowie. Dopiero Władysław IV wprowadził na biskupstwo Piotra Parczewskiego (1637r.). Biskupstwo to podlegało metropolii gnieźnieńskiej. Niestety w 1667 roku Smoleńsk odpadł od Rzeczpospolitej i został włączony do Rosji, jednak nadal mamy wiadomości o urzędzie biskupa smoleńskiego, który od tej pory mieszkał w Warszawie. Warto wspomnieć, że do biskupów smoleńskich zaliczamy również Adama Naruszewicza.

Biskupstwo warmińskie. Zostało założone jeszcze w 1243 roku w Prusach Krzyżackich. Z jednej strony zachowywało samodzielność niezależnego księstwa, będąc z drugiej aż do 1466 roku pod kuratelą krzyżacką. Po wojnie 13 – letniej przyłączono je do Polski i trwało w jej granicach aż do 1772 roku, kiedy to zostało zagarnięte przez Prusy. Po traktacie toruńskim (1466) biskupi warmińscy bardzo wiele zyskali: nie tylko pozbyli się uciążliwej zwierzchności Krzyżaków, ale stali się „niby prymasami polskiego Pomorza”. W 1512 roku postanowiono, że wybór nowego biskupa będzie przebiegał w następujący sposób: król z przedstawionej mu listy członków kapituły wybierze 4, z kolei spośród nich kapituła wskaże ostatecznie biskupa. Miano biskupa warmińskiego nosił m.in. Ignacy Krasicki.

Biskupstwo wendeńskie, łacińskie.  Ustanowił je Stefan Batory, po tym jak opanował Inflanty po pokoju z Moskwą w 1582 roku. Pierwszym biskupem był Jędrzej Patrycy Nidecki. Jego stolicą było miasto Wenden, ale ponieważ często było napadane przez Szwedów, biskupi rzadko tam przebywali. W 1621 roku zostało przyłączone do metropolii gnieźnieńskiej, ale był to już kres jego funkcjonowania gdyż w 1622 roku Inflanty zostały trwale opanowane przez Szwedów.

Biskupstwo wileńskie, łacińskie. Założone przez Jagiełłę po przyjęciu religii chrześcijańskiej w 1387 roku. Wielkie zasługi dla jego powstania położyła również Jadwiga. Na pierwszego biskupa obrano Andrzeja Wasilko. Wybudowana wówczas katedra była pod wezwaniem św. Stanisława. Początkowo biskupstwo było bardzo duże, gdyż podlegały mu wszystkie ziemie litewskie, gdyż kolejna diecezja żmudzka powstała nieco później. Biskupstwo podlegało władzy metropolitalnej Gniezna. Z powodu wielkości obszaru (od granic Mazowsza do Dźwiny i Dniepru) biskupi wkrótce powołali do pomocy sufraganów. W 1764 roku wystąpiono nawet z pomysłem by prosić Stolicę Apostolską o podniesienie Wilna do rangi arcybiskupstwa. Niestety wobec niesprzyjającej sytuacji wewnętrznej pomysł upadł. Po pierwszym rozbiorze część diecezji zajęła Rosja.

Biskupstwo żmudzkierównież założył władysław Jagiełło. Jego fundacja została zatwierdzona przez sobór 1416 roku. Biskupstwo podlegało Gnieznu. W 1794 roku przeszło pod władzę rosyjską.

Podsumowując historię Kościoła polskiego w XVIII wieku trzeba przedstawić dość smutną refleksję. Po tym jak w 1795 roku państwo polskie ostatecznie zniknęło z map świata zostało podzielone terytorialnie, etnicznie, kulturowo i religijnie. Już I rozbiór oderwał od polskich struktur kościelnych 4 diecezje w tym arcybiskupstwo lwowskie oraz część aż 15 spośród 17 diecezji Rzeczpospolitej. Po II rozbiorze, kiedy to Prusy anektowały Wielkopolskę, Gniezno zostało wyłączone z granic państwa. Powstał problem, komu przekazać uprawnienia metropolitalne i urząd prymasa. Ostatecznie pozostawiono urząd prymasa w rękach Michała Poniatowskiego, a nową metropolią miała być Warszawa, chociaż najpierw należało utworzyć tam biskupstwo. Jeżeli chodzi o szacunki liczbowo-ilościowe to w wyniku rozbiorów katolicy pochodzenia polskiego stanowili w Rosji 3,7 mln. Z tego 2,1 mln. Byli to łacinnicy i 1,6 grekokatolicy, w Austrii ogółem 4,8 mln, z tego 2,8 mln łacinników i 1,7 unitów, z kolei w Prusach na ponad 3 mln ludności polskiej aż 2,5 mln to katolicy obrządku rzymskiego.