Jak wyglądał świat w drugiej połowie XIX w? co była dominującym czynnikiem jego rozwoju? Gdyby spojrzeć na mapę powiedzmy z roku 1890 zobaczymy, ze większość ziemi świata zajmują kolonie lub półkolonie zdominowane bądź zarządzane przez państwa z jednego z najmniejszych kontynentów – Europy. W 1900 ponad połowę lądów kuli ziemskiej zajmowały kolonie lub obszary zdominowane przez Europejczyków lub Amerykanów. Skąd wywodzi się taki pęd do zdobywania i dominacji? Już w średniowieczu Europejczycy podróżowali po świecie z myślą o zajmowaniu nowych terytoriów , bo przecież czym innym są krucjaty organizowane dla przez rycerstwo i dla rycerstwa zachodniego. Dopiero jedna odrodzenie i epok odkryć geograficznych przyniosły rozkwit kolonializmu w XV i  XVI wieku żeglarze portugalscy i hiszpańscy spowodowali, że świat podzielono na dwie części – portugalską i hiszpańską. Dotyczyło to zwłaszcza obu Ameryk. Do walki o nowe kolonie włączyła się także Anglia i Holandia, jednak energiczne działania podjęto dopiero w XVII wieku (początkiem jest słynna wyprawa Mayflower) wiąże się to także z prześladowaniami, jakie w Europie czekał na innowierców. W zasadzie kupcy i żeglarze docierali wszędzie: do Afryki, którą opłynięto całą w poszukiwaniu drogi do Indii, Azję, czy nawet Australię i Oceanię. Dopiero jednak wiek XIX wiąże się z kolonializmem w znanym nam wymiarze. Głównym celem ekspansji stała się Afryka, która dosłownie rozdrapano między siebie dzieląc czasem według linijki, co widać do dziś w przebiegu granic niektórych państw afrykańskich. Przede wszystkim szukano surowców, a jednocześnie chciano sobie zapewnić rynki zbytu na towary pochodzące z metropolii (dotyczyło to głównie rajów azjatyckich o dużej liczbie w miarę wysoko rozwiniętej ludności). Inwestycje w kolonie były bardzo opłacalne, bowiem znajdowała się tam bardzo tania siła robocza. Jednak także inne niż gospodarcze przyczyny pchały Europejczyków za Oceany. Ważne były cele strategiczne. Właśnie po to by zabezpieczyć dotychczasowe zdobycze należało prowadzić dalszą ekspansję. Weźmy przykład Wielkiej Brytanii. By zabezpieczyć sobie  Indie trzeba było opanować Birmę, Afganistan, zaś aby mieć do nich swobodną drogę ważne było opanowanie Gibraltaru, Suezu Malty Cypru oraz Adenu, wszystkie te punkty posiadała Wielka Brytania. Poza tym kolonie były odskocznią dla karierowiczów, a także czasem, jak w przypadku Australii miejscem zesłania więźniów i rzezimieszków z dala od ojczyzny. Część Europejczyków widziało także misje jaka ma przed sobą biały człowiek – niesieni osiągnięć cywilizacji niewykształconym i ciemnym ludom. Jednak odbywało się to bardziej na zasadzie eksploatacji tych ludów niż prowadzenia ich edukacji. Podbojów kolonii dokonywano najczęściej bezkrwawo, bowiem ludność zazwyczaj nie rozumiała co oznacza „podbój”, zaś bez oporów poddawała się władzy nowego władcy. Tak miała miejsce na przykład kolonizacja Syberii, gdzie władza carów sięgała tylko właściwie do większych miast, zaś poszczególne plemiona w zasadzie mogły w ogóle nie być świadome, ze są częścią takiego organizmu państwowego jak Rosja. Największe imperium zbudowali Brytyjczycy. W okresie największego rozkwitu pod władzą królowej Wiktorii znajdowało się ¼ ziemi i ¼ jej mieszkańców.

Podział Afryki

Największe terytoria w Afryce należały do Wielkiej Brytanii, która zmierzała zbudować ciąg posiadłości kolonialnych od Kairu do Kapsztadu oraz sukcesywnie rozbudowywać swoje posiadłości w Zatoce Gwinejskiej. Na początku XIX wieku Anglicy dysponowali Krajem Przylądkowym, potem posuwali się na północ zajmując Beczuanę, Rodezję (nazwana tak od bohatera angielskich kolonialistów Cecila Rhodesa), Ugandę, Brytyjską Afryke Wschodnią i Zanzibar. Ciekawy był sposób przejęcia Egiptu przez Anglików, bowiem do 1869 roku Egipt był faktycznie niepodległym państwem, wybudowanie Kanału Sueskiego spowodowało, ze wzbudził on zainteresowani Wielkiej Brytanii, która wykupiła od chedywa (szefa państwa) jego udziały w kanale. W 1882 roku gdy wybuchły zamieszki przeciw nowemu chedywowi Tufika Paszy przy pomocy Anglików udało się je uśmierzyć, zaś sami Anglicy już się z Egiptu nie wycofali. Gdy w Sudanie wybuchło powstanie mahdiego spowodowało to, ze wojska brytyjskie mogły opanować cały Sudan. W tym czasie Francja kolonizowała Afrykę Zachodnią. Dążyła do tego by utworzyć imperium od Atlantyku po Morze Czerwone. Pierwsze tereny jakie zajęła Francja należały do wcześniejszego państwa piratów – Algierii, która oficjalnie stałą się terenem osadnictwa francuskiego.  W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX wieku Francja opanowała Tunezję, potem zdołała zdobyć: Mauretanię, Senegal, Gwineę, Dahomej, Wybrzeże Kości Słoniowej oraz dzisiejsze Mali i Niger, do tego należy jeszcze dodać dzisiejszą Republikę Środkowoafrykańską oraz Czad. W 1898 roku ekspedycja francuska wkroczyła do Sudanu w Faszodzie doszło do spotkania Francuzów Jeana Marchanda i Anglików Horatio Kitchenera. Ostatecznie Francja wycofała się , co spowodował, że stosunki francusko – brytyjskie w koloniach pozostawały bardzo dobre. Dość skomplikowana sytuacja była na południu Afryki. Istniały tam dwie republiki ustanowione przez Burów, czyli osadników holenderskich, którzy stworzyli dwa państwa: Transwal i Oranię. Przekleństwem tego terenu były złoża diamentów i złota, co spowodował, ze stały się łakomym kąskiem dla Brytyjczyków. Równocześnie, gdy w dzisiejszej Namibii Niemcy utworzyli swoje państwo kolonialne Anglicy obawiając się konkurencji parli do rozwiązania siłowego, które mogłoby im zapewnić panowania nad tym bardzo bogatym krajem. W 1899 roku Anglicy wkroczyli do obu republik, zaś w 1902 roku zakończyli wojnę. Ze zdobytych terenów oraz z istniejących już koloni utworzono Związek Południowej Afryki, który miał status dominium, bowiem rządy sprawowali tu Burowie. Co ciekawe jednym z kolonizatorów Afryki była Belgia, która zajęła wcale nie małe terytorium dzisiejszego Konga. Włosi zagarnęli Somalię i Erytreę oraz tuz przed pierwszą wojną Trypolitanię Cyrenajkę. Portugalczycy dysponowali Angolą oraz Mozambikiem zaś Niemcom przypadłą w udziale Niemiecka Afryka Wschodnia i Zachodnia togo oraz Kamerun.  Jedyne wolne państwa afrykańskie to Maroko (nad który od 1912 roku protektorat sprawowała Francja), Etiopia oraz Liberia.

Rywalizacja o wpływy w Azji.

Drugi teren ekspansji kolonialnej Europejczyków to Bliski Wschód i Azja. Rywalizacja nie polegała tylko na bezpośrednim przejmowaniu jakiś ziem, ale przede wszystkim na tworzeniu stref wpływów. Pierwszym terenem gdzie ścierały się interesy imperiów była Turcja. Rywalizowały tam Niemcy (utworzenie B-B linii kolejowej łączącej Bagdad z Berlinem)co więcej ruch młodoturecki wyraźnie sympatyzował z tym państwem europejskim., Anglia, która usiłowała wykorzystać ruch plemion arabskich przeciw turcji (słynny pułkownik Thomas Lawrence). Drugim terenem ekspansji była Persja. Aż trzy imperia rywalizowały o wpływy na tym terenie: Niemcy, Wielka Brytania i Rosja były zainteresowane zdobyciem władzy nad państwem Szachów. Rosja zaczęła się niebezpiecznie rozszerzać na tereny, które były domeną brytyjską. Opanował miedzy innymi Turkiestan podbijając chanaty Chiwy, Buchary i Koknady. Rosja jednocześnie opanowując kolejne ziemie stała się konkurencją dla Anglii w Afganistanie, dla Japonii w Korei, i dla innych państw w Chinach. Prawdziwym skarbem dla Brytyjczyków była „perła w koronie” Indie. Dlatego wszystkie ziemie okoliczne były dla Anglii przedmiotem zainteresowania, by za wszelką cenę odizolować Indie od konkurencji. Wielka Brytania posiadała Birmę oraz Beludżystan, a do tego dołączyła także Półwysep Malajski oraz Singapur. Azja Południowo Wschodnia została podzielona miedzy Francję (Indochiny) oraz Holandię (Indonezja). W świetle europejskiej kolonizacji bardzo ciekawie wyglądała sytuacja Chin, które nie były w stanie dotrzymać kroku państwom europejskim. Chiny coraz bardziej otwierały się na zachód, kolejne porty były penetrowane przez Europejczyków, a Chińczycy coraz bardziej musieli ograniczać restrykcje nałożone na przybyszów władza cesarzy z dynastii mandżurskiej była coraz słabsza w końcu Europejczycy stali się gwarantami jej trwałości. W 1895 roku po krótkiej wojnie Chiny utraciły na rzecz Japonii Tajwan oraz zostały zmuszone do zrzeczenia się pretensji do Korei. Dało to znak Europejczykom do „dzierżawienia” coraz to większych terytoriów chińskich, a Amerykanom do głoszenia hasła „otwartych drzwi”. Doprowadziło to do powstania ludności, które nazwano ‘powstaniem bokserów’ ze względu na hasło „Pięść w imię sprawiedliwości i pokoju”. Ruch stłumiono, ale cesarze już nie mogli wrócić na tron w Nankinie. Od 1911 roku Chiny stały się republiką. Założyciele został Sun Yat-sen, który dążył do unowocześnienia Chin. Z kolie ekspansja rosyjska na tereny Chin spowodowała ostrą reakcję japońską. Rosja wydzierżawiła od Chin Półwysep Liaotuński i Port Artur. W lutym 1904 roku Japonia zaatakowała Rosję. Rosjanie z wielkim entuzjazmem przystąpili do tej wojny, jednak nie byli w stanie je wygrać w 1905 roku padł Port Artur, japończycy rozbili armię rosyjską pod Mukdenem, a flota bałtycka, która przez osiem miesięcy płynęła do Port Artur została zatopiona pod Cuszimą. We wrześniu 1905 roku podpisano  pokój, który oddawał Japonii Port Artur, część Sachalinu oraz wpływy w Korei i Mandżurii.

Na przełomie XIX i XX wieku Stany Zjednoczone coraz odważniej wchodziły na arenę międzynarodową i nie głosząc taktyki kolonializmu starały się zdobywać coraz to nowe terytoria. Początkowo opierano się na tak zwanej doktrynie Monroe, która mówiła o odrzuceniu wpływów europejskich w całej Ameryce. Kolejną okazją do przejęcia nowych terytoriów stały się powstania antyhiszpańskie w Filipinach i na Kubie. W 1898 roku USA pokonały Hiszpanię i przejęły Filipiny o raz otrzymał akt zrzeczenia się Kuby. Kuba postała państwem niepodległym, jednak USA zastrzegły sobie prawo do interwencji w wypadku  konieczności „ochrony jej niepodległości i utrzymania sprawnego rządu”. Była to nowa forma kolonializmu, która polegała  uzyskiwaniu coraz większych wpływów w formalnie niepodległych państwach Ameryki Środkowej.