Migracja (z łac. "migratio" = przesiedlenie) jest to zmiana miejsca pobytu, zamieszkania.

Wyróżnia się:

  • migracje wewnętrzne - odbywają się w granicach danego miasta czy kraju. Dzieli się je głównie na migracje:
    • ze wsi do miasta.
    • z miasta do wsi.
    • ze wsi do wsi.
    • z miasta do miasta.
  • migracje zewnętrzne - odbywają się poza granice miast, krajów i kontynentów.

Migracje mogą być także:

  • stałe - wyjazdy na pobyt stały.
  • okresowe - wyjazdy na pobyt czasowy (np. w celach turystycznych lub związane z sezonową pracą zarobkową).

Ze względu na przyczyny migracji rozróżnia się:

  • migracje zarobkowe (ekonomiczne) - powodowane chęcią poprawienia warunków życia (współcześnie jest to najpowszechniejszy rodzaj migracji, np. wyjazdy Polaków do Stanów Zjednoczonych lub zachodnich krajów Unii Europejskiej).
  • migracje polityczne - powodowane wojnami, prześladowaniami politycznymi uciskiem władz (reżimy) lub związane ze zmianami granic politycznych lub powstaniem nowego państwa (np. Bośniacy, Serbowie, Kurdowie).
  • migracje religijne - powodowane chęcią przebywania wśród wyznawców tej samej religii, pielgrzymki do miejsca kultu bądź w celu uniknięcia prześladowań lub sporów na tle religijnym.
  • migracje rodzinne - związane z łączeniem rodzin i zawieraniem małżeństw.
  • migracje społeczne - mające na celu chęć zmiany środowiska społecznego.
  • migracje zdrowotne - mające na celu poprawę zdrowia.
  • migracje turystyczne - polegają na odwiedzaniu pewnych miejsc ze względów poznawczych.
  • inne - np. na skutek klęsk żywiołowych.

Biorąc pod uwagę czynnik decydujący o migracji wydziela się:

  • migracje przymusowe (np. przymusowe przesiedlenia).
  • migracje dobrowolne.

Ze względu na status prawny wyróżnia się:

  • migracje legalne.
  • migracje nielegalne.

Pojęcie migracji obejmuje następujące procesy:

  • emigrację (z łac. "emmigrare" = wyruszać, wędrować) - jest to opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania (miasta, kraju, regionu). Człowieka udającego się na emigrację nazywa się emigrantem.
  • imigrację (z łac. "immigrare" = wprowadzić się, osiedlać się) - jest to przyjazd do nowego miejsca zamieszkania po uprzednim opuszczeniu innego miejsca (miasta, kraju, regionu). Człowieka uczestniczącego w procesie imigracji nazywa się imigrantem. Niekiedy określa się go jako emigranta z kraju pochodzenia (np. w Stanach Zjednoczonych mieszka wielu emigrantów z Polski).
  • reemigracja - jest to ponowna emigracja lub powrót emigranta do pierwotnego miejsca zamieszkania.
  • repatriacja - jest to powrót do ojczystego kraju. Dotyczy głównie uchodźców, przesiedleńców i jeńców wojennych.
  • deportacja - jest to przymusowe przesiedlenie osób przebywających nielegalnie w jakimś miejscu lub przesiedlenie jako forma kary ze względów politycznych (np. deportacje w głąb Rosji na Sybir).

Wyróżnia się dwa obszary migracji:

  • obszary emigracyjne - tereny, z których ludność wyjeżdża, np. kraje biedne (o niskim poziomie rozwoju społecznego), rejony konfliktów zbrojnych lub klęsk żywiołowych.
  • obszary imigracyjne - tereny, w które ludność przyjeżdża, zwłaszcza państwa wysoko rozwinięte gospodarczo.

Migracje powodują różnorodne skutki, zwłaszcza demograficzne i to zarazem na obszarach emigracyjnych jak i imigracyjnych. Do głównych konsekwencji emigracji w państwach, w których występuje odpływ ludności należą:

  • ubywanie ludności młodej i wykształconej,
  • zachwianie struktury wiekowej (wynika z poprzedniego),
  • rozdzielenie rodzin.

Głównymi skutkami przyjmowania imigrantów na obszarach imigracyjnych są:

  • wzrost liczby ludności,
  • zachwianie struktury wiekowej,
  • zwiększenie możliwości zatrudnienia taniej siły roboczej,
  • problemy związane z asymilacją ludności napływowej, które prowadzą często do konfliktów na tle kulturowym i narodowościowym.

Współcześnie głównymi kierunkami migracji (obszarami emigracyjnymi) są: Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja (dotyczy zwłaszcza ludności z byłych krajów kolonialnych), Wielka Brytania, Kanada, Australia, Japonia. Krajami imigracyjnymi są także kraje sąsiadujące z państwami ojczystymi, zazwyczaj dlatego, ponieważ migrujących ludzi, zazwyczaj biednych, stać jedynie na przekroczenie granicy (stąd często migracja z kraju biednego do biednego), lub w wyniku migracji spowodowanych klęskami żywiołowymi (np. wybuch wulkanu, trzęsienie ziemi, powódź). Ważnym regionem imigracyjnym jest także Rosja, która przyjmuje migrantów z krajów byłego Związku Radzieckiego.

Szacuje się, że w 2002 r. na świecie było 175 mln migrantów międzynarodowych, co stanowi 3% ludności świata. Najwięcej z nich udało się do: Stanów Zjedniczonych (35 mln), Rosji (13 mln) i Niemiec (7 mln).

Dużą grupę migrantów stanowią uchodźcy (z krajów, w których trwają konflikty zbrojne), obecnie głównie z: Afganistanu, Iraku, Bośni i Hercegowiny, Serbii.

Udział imigrantów w ogólnej liczbie ludności największy jest w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Kuwejcie (przyjmowanie naukowców do pracy w przemyśle naftowym, zjawisko to nosi nazwę: "drenaż mózgów").

Migracje stanowią często poważny problem kulturowy, gdyż dochodzi do napięć i niechęci wobec imigrantów obywateli krajów ich przyjmujących. Konflikty wybuchają zwłaszcza na tle kulturowym, narodowościowym, językowym i religijnym.

Wyróżnia się cztery cechy współczesnych migracji:

  • coraz więcej krajów angażuje się w pomoc imigrantom (staje się to problemem globalnym).
  • proces migracji staje się coraz bardziej intensywny (następuje wzrost liczby migrantów i kierunków migracji).
  • następuje coraz większe zróżnicowanie migracji.
  • następuje feminizacja migracji (coraz częściej zaczynają migrować kobiety z dziećmi, stanowią znaczną większość zwłaszcza wśród uchodźców).

Tab. Bilans kontynentalny migracji:

Ameryka Północna

+

Australia i Oceania

+

Europa

+

Afryka

-

Azja

-

Ameryka Łacińska

-