Spośród wielu związków aromatycznych i ich pochodnych, większość jest bardzo toksycznych i stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. Najważniejsze z nich to:

  • benzen, C6H6 - jeden z najbardziej toksycznych rozpuszczalników. Nawet mało stężone pary benzenu mogą doprowadzić do uszkodzenia szpiku kostnego i mają niekorzystny wpływ na krew. Powodują uszkodzenie wątroby, nerek, spadek odporności na zakażenia, zaburzenia przemiany materii i osłabienie. Przy dużych stężeniach par benzenu możliwy jest efekt narkozy - początkowo obserwuje się podniecenie, po czym pacjent zaczyna odczuwać zawroty i bóle głowy, osłabienie, senność, duszność, mdłości. Mogą się również zdarzyć przypadki całkowitej utraty przytomności i drgawek. Przy bardzo dużych stężeniach, pary benzenu niemal natychmiastowo powodują utratę świadomości i śmierć. Jednorazowa dawka śmiertelna to około 30 g. Bardzo niekorzystny wpływ na zdrowie ma także długotrwałe narażenie na działanie benzenu - może prowadzić do zmian chorobowych w szpiku kostnym i krwi, do uszkodzeń wątroby, nerek i innych narządów. Powoduje także zmniejszenie odporności na zakażenia zewnętrzne i nieprawidłową przemianę materii. Najbardziej niebezpieczny jest dla kobiet i dzieci;
  • toluen, C6H5CH3 - jest to związek o jeszcze bardziej toksycznych właściwościach niż benzen, jednak ze względu na wyższą temperaturę wrzenia nie jest tak niebezpieczny dla człowieka. Jego działanie jest silnie narkotyczne. Przy długotrwałym oddziaływaniu rozcieńczony toluen powoduje zmiany we krwi, jednak nie uszkadza szpiku kostnego a jedynie powoduje jego nadmierny przyrost. Toluen dostaje się do organizmu przez drogi oddechowe oraz przez skórę. Wydalany jest z moczem;
  • ksylen, C6H4(CH3)2 - to bardzo silny narkotyk, ze względu na wysoką temperaturę wrzenia i małą lotność nie jest tak niebezpieczny jak benzen i toluen. Może dostać się do organizmu drogą oddechową, przez skórę oraz przez błony śluzowe;
  • cykloheksan (heksanaftalen), C6H12 - nie jest to związek aromatyczny, jednak ze względu na duże pokrewieństwo z benzenem jest również toksyczny. Wchłonięcie par heksanu może wywołać zawroty głowy, problemy z utrzymaniem równowagi, odurzenie, a nawet utratę świadomości. Cykloheksan działa również szkodliwie na krew oraz zaburza pracę serca. Zatrucie tym związkiem może nastąpić przez płuca, oraz w małym stopniu przez skórę i błony śluzowe. Wydalanie cykloheksanu następuje z moczem (wiąże się z kwasem glikuronowym i siarkowym);
  • chlorobenzen, C6H5Cl - jest to silny narkotyk, o słabszym niż benzen działaniu, wpływający niekorzystnie na krew i szpik kostny. Krytyczne stężenie chlorobenzenu to 37 mg/l - zatrucie taką dawką powoduje zapadnięcie w głęboką narkozę i śmierć po około 2 godzinach. Podobnie jak innymi związkami, zatrucie nim następuje przez wdychane powietrze. Częściowo jest on wydychany z powrotem, a częściowo wydalany z moczem;
  • p - dichlorobenzen, C6H4Cl2 - podobnie jak inne związki, jest silnym narkotykiem. Długotrwały kontakt ze stężonymi parami powoduje zmętnienie soczewki;
  • chlorowane naftaleny, C10H8-nCln - zatrucie związkami z tej grupy powoduje obniżenie stężenia białek we krwi, wywołujące obrzęki. Innymi objawami zatrucia jest też pojawienie się trądziku i krost. W skrajnych przypadkach może wystąpić żółtaczka, z towarzyszącym bólem brzucha, nudnościami i brakiem łaknienia;
  • tymol, (H3C)2CHC6H3CH3OH - jest to bardzo toksyczny związek, powodujący wymioty, depresje, zaburzenia procesów myślowych, zaburzenia słuchu, trudności w oddychaniu i zapaść serca. Krytyczna dawka śmiertelna wynosi około 50 - 500 mg/kg;

Ważną grupą związków aromatycznych, wykazującą silne właściwości toksyczne, są wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), występujące na przykład w sadzy, smole czy dymie papierosowym. WWA mogą powstawać nawet podczas pieczenia mięsa.

Już pod koniec XVIII wieku odkryto, iż sadza wywołuje u kominiarzy raka moszny. Pod koniec XX wieku odkryto, iż to wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, zawarte w sadzy, są odpowiedzialne za powstawanie nowotworów. Niektóre z nich wykazują bardzo silne właściwości rakotwórcze - komórki raka rozwijają się u zwierząt doświadczalnych już w niedługim czasie po kontakcie niewielkich ilości WWA ze skórą. Szczególnie niebezpiecznym węglowodorem wielopierścieniowym jest benzo[a]piren.

Kolejną grupą związków aromatycznych są węglowodory z atomami węgla podstawionymi różnymi grupami funkcyjnymi. Najważniejszymi z nich są związki nitrowe - węglowodory podstawione grupą nitrową NO2, powstające w reakcji nitrowania węglowodorów aromatycznych. Związki te charakteryzują się właściwościami wybuchowymi - na przykład znany wszystkim TNT (2,4,6 - trinitrotoluen).

Benzen

Toluen

Ksylen

Cykloheksan

Chlorobenzen

p-dichlorobenzen

Chlorowane naftaleny

Tymol

Działanie na przewód pokarmowy

Wynikiem zatrucia benzenem mogą być zaburzenia trawienia, utrata apetytu, podrażnienia nerek i wątroby, możliwa żółtaczka

Zatrucie toluenem powoduje wymioty, brak apetytu, czasem powiększenie wątroby

Ksylen może wywołać brak apetytu, nudności, wymioty, kłujący ból w okolicy żołądka, biegunka

Cykloheksan powoduje odwracalne uszkodzenie wątroby i nerek

Przy stałym kontakcie organizmu z chlorobenzenem występują niestrawności

Brak danych o jego działaniu na przewód pokarmowy

Mogą powodować uszkodzenie wątroby, żółtaczkę połączoną z zanikiem narządu

Brak danych o jego działaniu na przewód pokarmowy

Działanie na drogi oddechowe

Benzen wywołuje podrażnienie błon śluzowych dróg oddechowych, krwawe wybroczyny w płucach i opłucnej, silne krwotoki z nosa

Efektem wdychania toluenu jest podrażnienie błon śluzowych

Dostanie się ksylenu do dróg oddechowych powoduje podrażnienie błon śluzowych oczu, nosa i gardła

Przy dużych stężeniach cykloheksan powoduje porażenie ośrodka oddechowego (zgon)

Chlorobenzen wywołuje podrażnienia spojówek i błon śluzowych dróg oddechowych, krwawienia z nosa i dziąseł

Kontakt z p - dichlorobenzenem powoduje podrażnienia górnych dróg oddechowych

W kontakcie z naftalenami mogą występować podrażnienia błon śluzowych dróg oddechowych i spojówek oczu

Brak danych o jego działaniu na układ oddechowy

Działanie na skórę

Benzen powoduje wysuszenie i spękanie skóry, swędzenie, zaczerwienienie, obrzęk, drobne wypryski

Efektem kontaktu zewnętrznego z toluenem są podrażnienia i uszkodzenia skóry

Ksylen powoduje wypryski, egzemę i inne schorzenia skóry

Cykloheksan działa na skórę drażniąco, powoduje świerzbienie, zaczerwienienie, wypryski i pęcherze

Chlorobenzen powoduje powstawanie na skórze podrażnień, wyprysków, egzemy

Powoduje pieczenie, zaczerwienienie, powstawanie pęcherzyków wypełnionych płynem surowiczym

Naftaleny wywołują uszkodzenia gruczołów łojowych i meszków włosów, głównie na twarzy, rękach, szyi i karku

Tymol powoduje podrażnienia skóry