Jamochłony należą do prymitywnych zwierząt wodnych, dwuwarstwowych, nie wytwarzających tkanki. Zbudowane są z dwóch warstw: endodermy ( wewnętrznej ) i ektodermy ( zewnętrznej ). Między tymi warstwami znajduje się galaretowata substancja wypełniająca - mezoglea.

Do jamochłonów należą dwie gromady: krążkopławy i stułbiopławy.

Stułbiopławy.

Przedstawiciel stułbiopławów- Stułbia płowa.

Stułbia ma postać polipa - przypominająca podłużny worek , którego wlot stanowi otwór gębowy a podstawę nóżka przytwierdzająca ciało do podłoża. Stułbia jest organizmem mało ruchliwym, porusza się koziołkując po dnie zbiornika wodnego. Otwór gębowy otacza wieniec ramion , za pomocą których stułbia wychwytuje pokarm i prowadzi do jamy chłonąco - trawiącej.

Warstwa entodermalna stułbi zbudowana jest z komórek nabłonkowo- mięśniowych, parzydełkowych i czuciowych. Warstwa entodermalna wyściela jamę trawiącą i tworzą ją komórki gruczołowe i mięśniowo- nabłonkowe. Komórki parzydełkowe zlokalizowane na ramionach wykorzystywane są do porażania ofiar.

Stułbia rozmnaża się bezpłciowo i płciowo. Bezpłciowe rozmnażanie odbywa się przez pączkowanie. Rozmnażanie płciowe polega na wytworzeniu komórek rozrodczych z komórek ektodermy . Po połączeniu się gamet powstaje zygota, która rozwija się w ciele stułbi. Na wiosnę młode stułbie opuszczają organizm macierzysty.

Krążkopławy.

Organizmy tej gromady jamochłonów charakteryzują się zjawiskiem metagenezy , czyli następowaniem po sobie kolejno pokolenia płciowego i bezpłciowego. Wraz z dwoma pokoleniami występują dwa typy budowy : polipa i meduzy.

Przedstawiciel krążkopławów : Chełbia modra .

Postać meduzy chełbi przypomina parasol. Od jego spodniej strony umieszczony jest otwór gębowy oraz gonady.

Układ pokarmowy chełbi stanowi jama chłonąco- trawiąca do której prowadzi otwór gębowy i która tworzy wiele odgałęzień w ciele zwierzęcia. Układ nerwowy jest typu rozproszonego, tzn. tworzy go sieć komórek nerwowych rozmieszczonych w całym ciele. Na brzegach ciała chełbi umieszczone są ciałka światłoczułe - ropalia i narządy równowagi - statocysty.

Rozmnażanie płciowe zachodzi w pokoleniu meduzy. Z gonad uwalniane są do wody komórki jajowe i plemniki , które łącząc się tworzą zygotę. Z zygoty wyrasta larwa- planula, która osiada na dnie i rozwija się w polipa. Dojrzały polip ulega fragmentacji poprzecznej ( strobilizacji ) w wyniku czego powstają młode meduzy - efyry.

Robaki płaskie- płazińce.

Płazińce są trójwarstowcami o dwubocznej symetrii. W ich rozwoju zarodkowym różnicują się trzy listki zarodkowe z których wytwarzane są różne narządy. Wytworem warstwy środkowej ( mezodermy ) jest specyficzna tkanka - parenchyma.

Ciało płazińców jest grzbieto - brzusznie spłaszczone , nie posiadają one odnóży. Wśród robaków płaskich znane są gatunki wolno żyjące jak również formy pasożytnicze. Nabłonek pasożytów jest komórczakowy ( syncytialny ) , natomiast u form wolno żyjących zbudowany z komórek.

Układ nerwowy płazińców można podzielić na obwodowy i ośrodkowy. Na głowie robaków zlokalizowane są dość dobrze wykształcone narządy zmysłów : statocysty i oczy . Układ pokarmowy rozpoczyna otwór gębowy prowadzący do przewodu zakończonego ślepo w ciele organizmu. Narządami wydalniczymi są protonefrydia- kanaliki , które otwierają się na zewnątrz ciała a wewnątrz rozgałęziają się na sieć drobniejszych przewodów zakończonych komórkami płomykowymi. Robaki płaskie nie mają układu oddechowego, wymiana gazowa odbywa się przez powłoki ciała.

Gromady płazińców.

Wirki.

Wirki należą do zwierząt drapieżnych , żyjących wolno. Gromada ta obejmuje ponad trzy tysiące gatunków. Zamieszkują one przede wszystkim ekosystemy wodne ( zbiorniki słodkowodne i słonowodne ) ale również wilgotną glebę. Popularnym przedstawicielem tej gromady jest wypławek biały , żyjących w zbiornikach słodkowodnych. Wypławek ma spłaszczone podłużne ciało o długości około 2,5 centymetrów, w którym można wyróżnić część głowową.

Ciało wszystkich wirków pokrywa warstwa nabłonka osadzonego na warstwie podstawnej. Pod nim znajdują się mięsnie o różnym przebiegu : podłużnym, okrężnym i skośnym. Jednak to nie one stanowią główny narząd ruchu wirków, lecz liczne rzęski pokrywające nabłonek. Ruch rzęsek wywołuje wir wody ,który ułatwi poruszanie się zwierzęcia.

Układ pokarmowy wirków składa się z jamy okołogardzielowej, gardzieli i jelita trójczłonowego. Pokarm dostarczany jest otworem gębowym do jamy a następnie do gardzieli. W gardzieli obecne są gruczoły jadowe, za pomocą których zabijane są ofiary oraz gruczoły trawienne wydzielające enzymy niezbędne w procesach trawiennych.

Wypławek może wynicowywać gardziel na zewnątrz ciała. Trawienie u wirków odbywa się pozakomórkowo , po czym rozdrobniony pokarm dostaje się do jelita.

Pokarm wirków stanowią drobne skorupiaki, pierścienice, larwy owadów. U wypławka jelito ma trzy odnogi, przy czym dwie skierowane są ku tylnej części ciała a jedna ku jego przodowi.

Budowa anatomiczna jelit wirków jest podstawą ich systematyki. Wypławek jest wirkiem trójjelitowym. Poza tym wyróżnia się wirki bezjelitowe, prostojelitowe i wielojelitowe. U wirków bezjelitowych funkcje układu pokarmowego pełni parenchyma.

Wnętrze jelita wyściela nabłonek , który jest pochodzenia endodermalnego. Komórki tego nabłonka ostatecznie trawią pokarm dostarczony z gardzieli. Wchłanianie pokarmu do komórek odbywa się na zasadzie fagocytozy a w trawieniu wewnątrzkomórkowym biorą udział wodniczki pokarmowe. Jelita zakończone są ślepo w jamie ciała, brak jest otworu odbytowego.

Układ wydalniczy tworzą liczne protonefrydia, których otwory widoczne są po grzbietowej części ciała. Kanaliki te wykształcają wiele odgałęzień zwieńczonych komórkami płomykowymi w brzusznej części ciała.

Układ nerwowy wirków stanowią zwoje głowowe oraz pnie nerwowe brzuszne i grzbietowe. Zwoje głowowe unerwiają narządy zmysłów zlokalizowane na głowie , czyli oczy, pola nabłonkowe ( zmysł chemiczny ) oraz płaty czuciowe ( zmysł dotyku ). Odgałęzienia od pni nerwowych unerwiają narządy wewnętrzne, gardziel i powłoki ciała.

Rozmnażanie bezpłciowe u wirków jest rzadkie, odbywa się na drodze fragmentacji ciała lub podział.

Zdecydowana większość wirków rozmnaża się płciowo. Organizmy te są hermafrodytyczne, tzn. wytwarzają one w swoim ciele zarówno komórki rozrodcze żeńskie ( jajowe ) jak i męskie ( plemniki ). U każdego osobnika występują parzyste gonady zbudowane z jąder i plemników. Zapłodnienie u wirków jest krzyżowe ( wymiana gamet między dwoma osobnikami ) i wewnętrzne. Zapłodnione jajo wypławka białego rozwija się w kokonie zbudowanym z komórek żółtkowych i otoczonych osłonką . Rozwój wirków jest z reguły prosty, jedynie u pewnych form morskich obserwuje się stadium larwy.

Przywry.

Przywry stanowią duża grupę ,liczącą nawet 3000 gatunków, pasożytów zwierzęcych . Ze względu na rodzaj pasożytnictwa dzieli się je na : ektopasożyty , czyli pasożyty zewnętrzne i endopasożyty - pasożyty wewnętrzne. Do ektopasożytów wlicza się gatunki przywr dwurodnych, natomiast do endopasożytów gatunki przywr jednorodnych. Niektórzy systematycy traktują przywry jednorodne i dwurodne jako oddzielne gromady należące do typu płazińców. Przywry posiadają niewielkie rozmiary ciała, około kilku milimetrów. Otwory gębowe ektopasożytów i endopasożytów różnią się od siebie. Formy pasożytnicze wewnętrzne w otworze gębowym posiadają przyssawkę, którą mogą silnie przymocować się do tkanki lub narządu żywiciela. Przyssawka jest przystosowaniem ewolucyjnym do pasożytniczego trybu życia.

Ektopasożyty mają otwór gębowy zaopatrzony w tarczę czepną , która zapewnia zwierzęciu utrzymanie się na organizmie gospodarza.

Przywry posiadają układ pokarmowy zbudowany z gardzieli ( pochodzenia ektodermalnego ) i jelita ( pochodzenia endodermalnego) . Jelito rozgałęzia się na dwa przewody zakończone ślepo w jamie ciała.