Znaczenie narządów zmysłów w życiu człowieka

Czym są narządy zmysłów? 

Otóż są to organy, mające na celu odbieranie bodźców, czyli czynników powodujący specyficzną reakcję receptorów nerwowych lub innej komórki ze środowiska zewnętrznego oraz wewnętrznego. Najważniejszą rolę w narządach zmysłów odgrywają receptory - wyspecjalizowane komórki odbierające informacje z otoczenia, wykształcone w celu reagowania na konkretny rodzaj bodźców oraz odpowiednie funkcje mózgu.

Narządy zmysłów są podstawą do funkcjonowania zmysłów.

Zmysłyzaś to zdolność odbierania bodźców zewnętrznych.

U człowieka jak i u większości zwierząt występują następujące zmysły i związane z nimi narządy zmysłów:

  •   wzrok – komórki zmysłowe w siatkówce oka;
  •   słuch – komórki w uchu wewnętrznym (ślimak);
  •   smak – komórki smakowe na języku
  •   węch – komórki zmysłowe w jamie nosowej
  •   zmysły somatyczne – związane z receptorami w skórze. Składają się z wielu różnych receptorów, toteż wyróżnia się osobne zmysły somatyczne:
    •   dotyk – bodźce czuciowe
    •   nocycepcja – zmysł bólu
    •   zmysł temperatury – odczucie zimna i ciepła
  •   inne:
    •   zmysł równowagi – komórki zmysłowe w uchu wewnętrznym (przedsionek, kanały półkoliste)
    •   propriocepcja – zmysł ułożenia części ciała względem siebie oraz napięcia mięśniowego.

Funkcje poszczególnych narządów zmysłów

Oko – narząd zmysłu wzroku

Zmysł wzroku jest jednym z najważniejszych zmysłów przystosowujących organizm do życia, ponieważ dostarcza najwięcej informacji na temat otoczenia. Dzięki  narządowi zmysłu wzroku – oku – gałce ocznej otoczonej aparatem ochronnym (brwi, powieki, rzęsy i narząd łzowy) możliwe jest rozróżnianie barw, kształtów, jasności, rozmiarów. Pozwala również śledzić ruch otaczających obiektów oraz oceniać ruchy własnego ciała.

Wzrok jest bardzo ważny dla każdego człowieka, szczególnie dla dziecka. Stanowi jeden z głównych elementów mających wpływ na jego rozwój. Ma on znaczenie przede wszystkim w poznawaniu rzeczywistości, czyli przedmiotów, osób i zjawisk, pojawiających się w jego otoczeniu. W tym zakresie wzrok jest głównym źródłem uzyskania informacji. Drugą ważną strefą, w której wzrok ma bardzo ważne znaczenie jest działanie praktyczne. Wykonywanie różnych czynności bazuje na mechanizmie koordynacji wzrokowo-ruchowej.  Wzrok pełni w nim funkcję orientacyjną, kierującą i kontrolującą poprawność ich przebiegu. Wzrok ma też rolę w orientowaniu się w przestrzeni. Dzięki niemu możemy poruszać się w domu, szkole, placu czy na ulicy. Dotyczy to też orientacji w środowisku społecznym. Pozwala ustalić, gdzie znajdują się różne osoby w najbliższym otoczeniu.

Budowa oka

00033341.gifOko - narządy receptorowe umożliwiające wykrywanie kierunku padania światła i jego intensywności oraz, wraz ze wzrostem złożoności konstrukcji, efektywny proces formowania obrazu, czyli widzenie. Dzieje się tak dzięki rodopsynie.

00033342.gif 

Ucho – narząd zmysłu słuchu i równowagi

Ucho to narząd zmysłu słuchu i równowagi występujący u kręgowców.

00033343.gifSłuch to zmysł umożliwiający odbieranie fal dźwiękowych. Słuch jest wykorzystywany przez organizmy żywe do komunikacji oraz rozpoznawania otoczenia.

Fale dźwiękowe przez powietrze docierają do małżowiny usznej, następnie przewodem słuchowym zewnętrznym do błony bębenkowej. Pod wpływem drgań powietrza błona bębenkowa porusza przylegający do niej młoteczek. Drgania z młoteczka są przekazywane na kowadełkostrzemiączko, za pośrednictwem okienka owalnego trafiają do ucha wewnętrznego, gdzie drgania są zamieniane na impulsy nerwowe, które nerwem słuchowym docierają do ośrodków słuchowych w korze mózgowej.

Zmysł równowagi umożliwia czucie położenia i ruchów ciała w przestrzeni. Mieści się w błędniku błoniastym, w uchu wewnętrznym. Tworzą go dwa narządy otolitowe: woreczek i łagiewka oraz 3 kanały półkoliste.

Budowa ucha

00033344.gifU ssaków ucho składa się z trzech części: ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego. Ucho zewnętrzne zbudowane jest z małżowiny usznej i przewodu słuchowego, zakończonego błoną bębenkową. Za błoną występuje ucho środkowe, które ma postać jamy bębenkowej zawierającej kosteczki słuchowe (młoteczek, kowadełko, strzemiączko). Jama bębenkowa połączona jest z gardzielą przewodem Eustachiusza. Ucho wewnętrzne składa się z przedsionka, trzech kanałów półkolistych, które są narządem zmysłu równowagi, i ze ślimaka, który jest odpowiedzialny za odbiór wrażeń słuchowych.

Język – narząd zmysłu smaku

Smak to zmysł odbierający bodźce chemiczne. Jest wrażliwy na substancje rozpuszczone w wodzie. U kręgowców smak jest odbierany głównie w jamie gębowej przez komórki nabłonkowo--zmysłowe rozmieszczone w błonie śluzowej i połączone z zakończeniami neuronów. Skupiska takich komórek jako kubki smakowe są zlokalizowane na języku. U ludzi występują 5 rodzajów kubków smakowych. Odbierają smaki: słodki, słony, kwaśny, gorzki i unami i są nierównomiernie rozmieszczone na języku. Wrażenie smaku jest wypadkową smaków podstawowych oraz zapachów. Zwierzęta wodne mają receptory smakowe także w skórze.

00033345.gif 00033346.jpgBudowa języka

Język to umięśniony narząd występujący w jamie gębowej kręgowców. Służy do formowania pokarmu, jest siedliskiem zmysłu smaku. U niektórych zwierząt wykorzystywany jest do łowienia owadów. U człowieka uczestniczy także w artykułowaniu dźwięków.

Język jest wałem mięśniowym położonym na dnie jamy ustnej i pokrytym śluzówką. Od dołu wchodzą do języka mięśnie zewnętrzne, naczynia krwionośne i nerwy. Śluzówka języka jest wilgotna, różowa, pokryta licznymi brodawkami językowymi. Brodawki języka to wyrostki tkanki łącznej, które wystają ponad powierzchnię śluzówki i są pokryte nabłonkiem wielowarstwowym płaskim. U człowieka występuje sześć rodzajów brodawek, które dzielimy na brodawki mechaniczne (służą do pobierania, rozdrabniania pokarmu) oraz brodawki smakowe (zawierające kubki smakowe).

00033347.gif 

Nos – narząd zmysłu węchu

Węch to jeden z dwóch, oprócz smaku, zmysłów chemicznych. Istota tego zmysłu zasadza się na umiejętności rozpoznawania występowania określonych związków chemicznych lub ich mieszanin w otoczeniu.

Zapachy odczuwa się na skutek kontaktu związków o własnościach zapachowych z receptorami, które "potrafią" je rozpoznawać i przesyłać odpowiednie sygnały do mózgu.

U człowieka receptory zapachowe znajdują się w kanałach nosowych, w ich szczytowej części, tuż pod oczami i częściowo między nimi. Są one zgrupowane w dwa obszary, o powierzchni ok. 2,5 cm˛, zawierające w sumie przeciętnie ok. 50 000 000 komórek receptorowych. Z receptorów impuls nerwowy przekazywany jest do opuszki węchowej zlokalizowanej bezpośrednio nad receptorami, poniżej płatów czołowych kory mózgowej. Następnie informacje przekazywane są do węchomózgowia. Przekaz tych bodźców ma charakter szybki i bezpośredni, w odróżnieniu od np.: zmysłu dotyku czy wzroku, gdzie między zmysłem a korą mózgową odpowiedzialną za przetwarzanie odpowiednich informacji jest wiele pośrednich stacji przekaźnikowych.

Budowa nosa

Nos – wyniosłość w obrębie twarzy stanowiąca drogę przepływu powietrza w procesie oddychania. Powietrze przechodzące przez nos zostaje ocieplone i nawilżone. Dociera później do okolicy węchowej znajdującej się w jego górnej części. Substancje chemiczne, czyli te zawarte w powietrzu są rozpuszczane w śluzie i pobudzają wtedy liczne receptory znajdujące się w okolicy węchowej. Następnie impuls wędruje do mózgowia przez nerw węchowy, gdzie jest odbierany. Obecne w nosie włoski wyłapują drobinki zanieczyszczeń nie pozwalając im dostać się do płuc.

U większości ssaków nos pełni również funkcje głównego narządu węchu.

00033348.jpg 

00033349.gif 

Skóra jako narząd zmysłu

Nie ma konkretnego narządu zmysłu dotyku zlokalizowanego w określonym miejscu. Receptory reagujące na dotyk, ból oraz zmiany temperatury rozmieszczone są na całej powierzchni skóry i w wielu innych częściach organizmu, np. na błonach śluzowych.

Receptorami odpowiedzialnymi za odbiór tych bodźców są: wolne zakończenia nerwowe, organy końcowe Ruffiniego, krążki (tarczki) Merkela, ciałka Meissnera i ciałka Paciniego.

Budowa skóry

Skóra składa się z trzech warstw (licząc od zewnątrz):

  •   naskórek  – warstwa zewnętrzna pełniąca funkcję ochronną i rozrodczą, która posiada barwnik – melaninę, nadającą włosom i skórze barwę; naskórek dzieli się na 4 lub 5 warstw w zależności od grubości. Są to (od dołu):
    • warstwa podstawna
    • warstwa kolczysta
    • warstwa ziarnista
    • warstwa jasna  – tylko w miejscach gdzie skóra jest gruba – na podeszwach stóp, zwłaszcza na piętach i wewnętrznej stronie dłoni
    • warstwa rogowa , która dzieli się na: warstwę zbitą  i warstwę rogowaciejącą
  •   skóra właściwa – warstwa środkowa, zawiera receptory, naczynia krwionośne, nerwy oraz gruczoły, np. potowe, a także korzenie włosów, jest to warstwa odżywcza i wspierająca (ma od 1 do 3 mm grubości)
  •   00033350.jpgtkanka podskórna – warstwa najgłębsza, zbudowana z tkanki łącznej właściwej luźnej; zawiera komórki tłuszczowe, izoluje przed nagłymi zmianami temperatury.
00033351.gif
 

Bibliografia

Słownik BIOLIGIA. GREG.

Poradnik Pacjenta. Pobrano z lokalizacji www.poradnik-pacjenta.pl/narzady-zmyslow.html

Porady psychologiczne. Psyhologia i pamięć konstruktywna. Pobrano z lokalizacji http://www.pipk.pl

NarządyZmysłów. Pobrano z lokalizacji http://narzadyzmyslow.prv.pl

Wikipedia. Pobrano z lokalizacji http://pl.wikipedia.org/Zmysł