Stan splątania - problematyka

„Stan splątania” to powieść o kryzysie relacji międzyludzkich w świecie zdominowanym przez instytucje, procedury i logikę opłacalności. Autorka pokazuje rzeczywistość, w której zarówno młodzi, jak i starzy ludzie zostają sprowadzeni do ról, funkcji i statystyk, a ich emocje, lęki i potrzeby są marginalizowane. Tytułowy „stan splątania” nie oznacza choroby ani zaburzenia, lecz szczególny rodzaj więzi, w której losy różnych osób, mimo różnic wieku i doświadczeń, pozostają ze sobą trwale powiązane. 

Powieść porusza problemy samotności, wykluczenia, braku dialogu międzypokoleniowego, presji systemowej oraz potrzeby buntu, a jednocześnie stawia pytanie o to, co znaczy żyć naprawdę, a nie jedynie funkcjonować w narzuconych ramach. 

Samotność i niewidzialność jednostki 

Jednym z najważniejszych problemów powieści jest samotność, dotykająca zarówno młodych, jak i starych bohaterów. Uczniowie w szkole czują się niewidoczni, sprowadzeni do ocen i wyników, a ich emocje pozostają niezauważone. Dramatycznym przykładem tej niewidzialności jest postać Roberta, którego cierpienie nie zostaje dostrzeżone przez dorosłych ani rówieśników i prowadzi do samobójstwa. 

Podobnej samotności doświadczają pensjonariusze domu opieki, którzy zostali wyłączeni z życia społecznego i zamknięci w przestrzeni instytucji. Ich obecność jest tolerowana, ale niepotrzebna. Powieść pokazuje, że samotność nie wynika z braku ludzi wokół, lecz z braku prawdziwej relacji. 

Krytyka instytucji i systemów władzy 

Szkoła i dom seniora są przedstawione jako instytucje opresyjne, działające według sztywnych procedur i regulaminów. W szkole liczą się przede wszystkim wyniki, punkty i dyscyplina, a nie dobrostan psychiczny uczniów. Konflikt wokół makijażu Sary czy reakcja nauczycieli na zagubioną legitymację Leny pokazują bezduszność systemu edukacyjnego. 

Dom opieki „Zaciszna Przystań” funkcjonuje podobnie: pod pozorem troski kryje się ekonomiczna kalkulacja, w której pensjonariusze mogą zostać przeniesieni, jeśli przestaną być opłacalni. Instytucje w powieści nie służą człowiekowi, lecz utrzymaniu porządku i wizerunku. 

Wykluczenie i uprzedmiotowienie osób starszych 

Powieść wyraźnie pokazuje problem społecznego wykluczenia seniorów, którzy zostają uznani za nieproduktywnych i zbędnych. Jarmina wprost mówi o zamykaniu ludzi starych, aby „nie psuli krajobrazu”. Starość jest w świecie powieści czymś wstydliwym, wypychanym poza przestrzeń publiczną. 

Jednocześnie autor(ka) podkreśla, że osoby starsze zachowują potencjał mądrości, refleksji i buntu, a ich doświadczenie może być ważne dla młodszych. Relacja międzypokoleniowa staje się więc sposobem przełamania tego wykluczenia. 

Kryzys dorosłości i rodzicielstwa 

Dorośli w „Stanie splątania” są zagubieni, zmęczeni i skupieni na kontroli. Rodzice bohaterów chcą dla dzieci bezpieczeństwa i sukcesu, ale nie potrafią ich wysłuchać ani zrozumieć. Ich działania wynikają z lęku, nie z empatii. 

Powieść pokazuje, że dorośli sami nie radzą sobie z własnym życiem, dlatego nie są w stanie być realnym wsparciem dla młodych. Przemiana ojca Marii, który rezygnuje z dotychczasowej pracy, sugeruje jednak możliwość zmiany i odejścia od destrukcyjnych schematów. 

Dorastanie jako doświadczenie graniczne 

Dorastanie w powieści nie jest naturalnym, spokojnym procesem, lecz doświadczeniem granicznym, związanym z lękiem, presją i koniecznością podejmowania decyzji. Egzamin ósmoklasisty staje się symbolem tej presji, a nocne przejście przez las czy spacer z seniorami – próbą odwagi i odpowiedzialności. 

Bohaterowie uczą się, że dorosłość nie polega na podporządkowaniu się systemowi, lecz na umiejętności brania odpowiedzialności za siebie i innych. 

Bunt jako forma odzyskiwania godności 

Bunt w powieści nie ma charakteru agresywnego ani ideologicznego. Jest cichym, etycznym sprzeciwem wobec niesprawiedliwości. Zarówno młodzi, jak i staruszkowie buntują się przeciw uprzedmiotowieniu, domagając się prawa do decydowania o sobie. 

Protest w „Zacisznej Przystani” pokazuje, że bunt może być aktem solidarności i wspólnoty, a nie destrukcji. 

Sens tytułowego „stanu splątania” 

Tytułowe pojęcie zostaje na końcu powieści zreinterpretowane. „Stan splątania” nie oznacza zaburzenia świadomości, lecz trwałą więź między ludźmi, która nie zanika mimo rozdzielenia, śmierci czy odejścia.Relacje między bohaterami pokazują, że człowiek nie istnieje w izolacji, a prawdziwe życie zaczyna się tam, gdzie pojawia się uważność na drugiego człowieka.