Caravaggio. Światło i cień - streszczenie krótkie
Gustaw Herling-Grudziński w eseju „Caravaggio. Światło i cień” przypomina, że malarza długo nazywano „naturalistą” i „realistą”, powołując się na opinie historyków sztuki XIX i początku XX wieku. Następnie pokazuje, że twórczość Caravaggia trudno zamknąć w takich prostych określeniach, bo otwiera ona w historii malarstwa osobny, trudny do zaszeregowania rozdział.
Autor streszcza burzliwe życie malarza: dzieciństwo w Lombardii, śmierć rodziny w czasie zarazy, naukę w mediolańskiej pracowni, szybki rozwój talentu po przyjeździe do Rzymu, liczne awantury i konflikty z prawem. Opisuje zabójstwo przeciwnika w grze, ucieczkę po wydaniu na niego wyroku śmierci oraz ostatnie lata spędzone w Neapolu, na Sycylii i Malcie, aż po śmierć na plaży w Porto Ercole w 1610 roku.
Herling zwraca uwagę na powracający w obrazach motyw odciętej głowy oraz na sposób, w jaki Caravaggio buduje sceny biblijne, operując wyrazistym światłem i głębokim cieniem. Przypomina spór wokół „Morte della Vergine” i przywołuje hipotezę o związku jego sztuki z kontrreformacyjnym „pauperyzmem” Boromeuszów, a także postać Cateriny Vannini, której historia wiązana jest z tym obrazem. Wspomina o tym, że Caravaggio malował świętych bez patosu, jak zwyczajnych ludzi, co przyczyniało się do problemów z akceptacją zamawianych dzieł. Podkreśla także znaczenie światła i cienia w obrazach malarza, które nadawało im zupełnie nowych znaczeń.
W dalszej części eseju autor zestawia Caravaggia z Giordanem Brunem: zarysowuje losy filozofa, jego proces i spalenie na stosie na Campo dei Fiori. Przytacza wybrane elementy jego myśli o świetle oraz nawiązuje do fragmentów Pascala o Bogu częściowo ukrytym i częściowo odsłoniętym. Na końcu opisuje dzień egzekucji Bruna na rzymskim placu i wiąże tę scenę z możliwą obecnością Caravaggia, tworząc literacki obraz spotkania płomienia stosu i milczącego malarza stojącego w cieniu.
