Z tego artykułu dowiesz się:

Błędy kardynalne wzbudzają strach u większości osób, przystępujących do matury. Czy słusznie? Na co uważać w czasie pisania rozprawki? Jak ustrzec się przed popełnieniem tychże błędów? Wyjaśniamy w dzisiejszym artykule.

Błąd kardynalny CKE — definicja 

Co to jest błąd kardynalny? Jak możemy przeczytać na stronie CKE: „Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego”. Zapis ten sugeruje, że za błąd kardynalny jest uznana każda pomyłka ucznia, która świadczy o jego niewiedzy. Tymczasem egzaminatorzy rozgraniczają błędy rzeczowe od tych kardynalnych. 

Czytaj także: Jak zdać maturę z języka polskiego? Wskazówki, triki i pewniaki

Błąd kardynalny a rzeczowy w rozprawce na maturze z języka polskiego

Chociaż błąd kardynalny jest uznawany za rodzaj błędu rzeczowego, egzaminatorzy je rozgraniczają. Błąd kardynalny jest bowiem rodzajem pomyłki, która wpływa na argumentację i tok rozumowania zdającego i świadczy o całkowitej nieznajomości tematyki oraz problematyki utworu.

Co to oznacza? Przykładowo, jeśli rozprawka będzie dotyczyła tego, czy Stanisław Wokulski był romantykiem, czy pozytywistą, a maturzysta, zamiast pisać o Izabeli Łęckiej, napisze o Ewelinie Łęckiej, nie będzie to błąd kardynalny, ale rzeczowy. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta — ponieważ nie wpłynie on na poprawność argumentacji piszącego. Jeśli jednak uczeń zacznie przywoływać wydarzenia niezgodne z fabułą, wyssane z palca, np. sugerując, że Wokulski ożenił się z Heleną Stawską, może to zostać uznane za błąd kardynalny, ponieważ świadczy o tym, że maturzysta nie zna treści lektury, a na dodatek nie wie, czym charakteryzowała się miłość romantyczna. 

Czytaj także: Egzaminator maturalny radzi, co robić na kilka dni przed maturą z języka polskiego

Błędy kardynalne na maturze z języka polskiego — jak ich uniknąć

Jak uniknąć błędów kardynalnych na maturze z języka polskiego? Istnieje na to kilka sprawdzonych sposobów, dzięki którym każdy maturzysta będzie mógł spać spokojnie

1. Znajomość lektur z gwiazdką

Są to lektury, które we wszystkich szkołach omawiane są w całości. Na tej liście znajdują się:

  • „Dziady” (cz. II i III), 
  • „Zemsta”,
  • „Pan Tadeusz”, 
  • „Wesele”, 
  • „Lalka”.

Nie chodzi jednak o to, by ponownie czytać te książki od deski do deski. Kluczowa będzie natomiast znajomość najważniejszych scen utworu, motywacji oraz charakterystyki bohaterów. Warto również rozpisać sobie motywy literackie, które pojawiają się w każdej z tych lektur. 

2. Omijanie pisania o rzeczach, których uczeń jest pewien

Najgorszą rzeczą, jaką maturzysta może zrobić na egzaminie, jest ujawnienie swojej niewiedzy i niejako pisanie fabuły książki na nowo. Wówczas, jak na dłoni widać, że uczeń nawet do niej nie zajrzał. Wystarczy przywołać przykład sprzed kilku lat, w którym zdający używał zaimka rodzaju żeńskiego w odniesieniu do Macieja Boryny. Jeśli maturzysta nie wiedział nawet, że mowa jest o mężczyźnie, trudno o prawidłową interpretację utworu. Lepiej więc próbować, jak najwięcej wywnioskować z samego fragmentu, bo bardzo często tezę można “wyciągnąć” z samego tematu rozprawki. Jeśli jednak uczeń ma taką możliwość, powinien w rozprawce odwoływać się do tekstów kultury, które zna. 

3. Interpretacja według klucza

Zdarza się, że maturzyści, którzy nie znają fragmentu prozy, rezygnują z rozprawki na maturze, wybierając interpretację wiersza. Podejmują taką decyzję, sądząc, że analiza i interpretacja liryki pozwala na dowolność i tym samym — będzie łatwiejsza. Nic bardziej mylnego. Interpretacja wiersza ma swoje zasady, których zdający uczył się przez trzy lata. 

Interpretacja wiersza wymaga m.in. znajomości kontekstu historycznego, czy odwołania się do wątku biograficznego autora utworu. Dobrym tego przykładem są choćby „Treny”, Jana Kochanowskiego. Może się również zdarzyć sytuacja, w której poeta wojenny zostaje przez ucznia osadzony we wcześniejszych wiekach. Rezultat? Niepełna interpretacja, w której może roić się od błędów kardynalnych. Co więcej, wybierając na maturze temat, w którym pojawia się wiersz, należy wykazać się doskonałą znajomością figur stylistycznych. Dla egzaminatora będzie bowiem ważne, nie tylko to, czy maturzysta potrafi je wskazać, ale także, czy wie, w jakim celu zostały użyte w utworze.

Czytaj także: Jak poskromić stres? 5 sposobów, które rozładują napięcie przed egzaminem

Błędy kardynalne na maturze z języka polskiego — podsumowanie

Jak widać, błędy kardynalne nie dotyczą imion czy dat. Maturzysta może otrzymać zero punktów za wypracowanie maturalne, jeśli nieznajomość utworu wpływa na błędną interpretację, analizę i argumentację. Dobra wiadomość jest taka, że nauczyciele, którzy sprawdzają matury, nie wyszukują takich błędów celowo. Zdarza się jednak, że niewiedza maturzysty jest ewidentna, a przywoływane argumenty nie mają nic wspólnego z treścią lektury czy wiersza. W takich sytuacja egzaminator, choćby bardzo chciał, nie może przyznać punktów.

RAPORT MATURA 2022

Aktualności, arkusze i rozwiązania – Matura 2022

Matura 2022 z Brykiem

Podróż w czasie. Tak kiedyś wyglądały matury w Polsce