Spis treści:

Co to jest powódź błyskawiczna?

Powódź błyskawiczna to rodzaj powodzi, która powstaje bardzo szybko — często w ciągu kilku godzin, a nawet minut — najczęściej na skutek gwałtownej burzy z ulewnym deszczem albo zatoru na rzece. Wówczas duża ilość wody pojawia się tak szybko, że gleba nie jest w stanie nadążyć z jej wchłanianiem. Woda wzbiera więc coraz bardziej i spływa ku dołowi, często nabierając przy tym większego pędu. Zabiera wtedy ze sobą po drodze wszystko, co nie jest w stanie oprzeć się jej ciśnieniu — na łonie natury są to gałęzie, błoto, piasek i kamienie, a w miastach samochody, domy, drogi, mosty, a także ludzie i zwierzęta. 

Przeczytaj również: Jak ryby oddychają pod wodą? Nie tylko brak tlenu je zabija

Gdzie powstają powodzie błyskawiczne?

Powodzie błyskawiczne najczęściej powstają w suchych, ciepłych miejscach, które charakteryzują się nieprzepuszczalnym podłożem, jak pustynie, kaniony czy góry. Szczególnie narażone na zalanie są drogi biegnące w dolinach rzek, kaniony szczelinowe i inne niżej położone tereny. To, że w takim miejscu pogoda aktualnie jest dobra, może być zdradliwe, ponieważ momentalnie mogą do niego spłynąć duże ilości wody z miejsca, oddalonego nawet o kilkanaście kilometrów, w którym w tym czasie panuje nawałnica.

Przykładem terenu, który przez miliony lat był nawiedzany przez powodzie błyskawiczne, jest piaskowy Kanion Antylopy w Arizonie. Przepływająca przez jego szczeliny woda, wymywała kolejne warstwy piaskowca, tworząc przy tym niezwykłe dzieło natury. 

1657720689-96991433-m
Kanion Antylopy był często nawiedzany przez powodzie błyskawiczne /123RF/PICSEL


Powódź błyskawiczna w miastach

Powodzie błyskawiczne pojawiają się nie tylko na terenach naturalnych, ale i w miastach, ponieważ one również pokryte są powierzchniami nieprzepuszczającymi wody, czyli budynkami, drogami, placami czy parkingami. Do tego wciąż postępująca urbanizacja, zabudowywanie ostatnich enklaw zieleni i rozrastanie się przestrzenne miast, sprawia, że woda nie może być absorbowana przez podłoże, a zaprojektowane i zbudowane wiele lat wcześniej systemy kanalizacji burzowej nie są już wystarczające, by odprowadzać taką jej ilość.

Hydrolog z Uniwersytetu Warszawskiego, profesor Artur Magnuszewski, wyjaśnia, że dodatkowo miasta wytwarzają własny klimat i stają się pełnymi zanieczyszczeń „wyspami ciepła”, zatem zaczynają w nich panować idealne warunki do tworzenia się gwałtownych burz, które na takim obszarze mogą skutkować powodziami błyskawicznymi.

Przeczytaj również: W Tatrach znaleziono grzyb jak z horroru. Jest niezwykle rzadki

Przyczyny powstawania powodzi błyskawicznej

Bezpośrednią przyczyną powstawania powodzi błyskawicznych są oczywiście gwałtowne burze z nawalnymi opadami, jednak nie we wszystkich warunkach są one tak samo niebezpieczne.

Jak można się domyślić po tym, gdzie najczęściej powstają powodzie błyskawiczne, czynnikiem, który zwiększa prawdopodobieństwo powstania powodzi błyskawicznej, jest przede wszystkim suche i nieprzepuszczalne podłoże. Niska absorpcja może być spowodowana zarówno działalnością człowieka (np. zabudowywanie miast), jak i być uwarunkowana naturalnie (np. iłowe podłoże).


Na wystąpienie powodzi błyskawicznej mają też wpływ susze, ponieważ nawet gleba, która w normalnych warunkach jest przepuszczalna, podczas przesuszenia nie absorbuje tak dużej ilości wody, która zresztą pojawia się nagle. Wówczas cała woda spływa w kierunku najbliższej rzeki. Dlatego właśnie gwałtowne ulewy po fali upałów, zamiast zatrzymać suszę, mogą spowodować jeszcze większe niebezpieczeństwo.

Oczywiście na zalanie w czasie powodzi błyskawicznej najbardziej narażone są tereny w pobliżu rzek, których poziom w trakcie burzy gwałtownie się podnosi, co może skutkować wylaniem. Obszary znajdujące się w kotlinach i u podnóży gór także mogą zostać zalane, gdy duże ilości wody będą spływać ku dołowi.

Do coraz częstszego pojawiania się powodzi błyskawicznych przyczyniają się oczywiście także zmiany klimatyczne, które prowadzą do coraz częstszego występowania susz oraz gwałtownych burz i opadów.

Skutki powodzi błyskawicznych

Powodzie błyskawiczne są szczególnie niebezpieczne, ponieważ bardzo duża ilość wody pojawia się na danym obszarze niezwykle szybko, przez co nie można w żaden sposób przygotować się na zalanie — zabezpieczyć się przed nim, czy przeprowadzić ewakuację.

Wody jest bardzo dużo, a do tego spływa ona w szybkim tempie, a co za tymi idzie, z dużą siłą, co prowadzi do nieprawdopodobnych zniszczeń — żywioł zabiera ze sobą wszystko, co napotka na drodze, w tym ludzi, samochody, a nawet całe domy.

Przeczytaj również: Od czego zależy kolor pioruna i o czym mówi jego barwa?

Przykłady powodzi błyskawicznych

Wczoraj powodzie błyskawiczne nawiedziły południową Małopolskę — głównie powiaty nowotarski i tatrzański, powodując lokalne podtopienia budynków i posesji. Przeszły tam burze z bardzo silnymi opadami, ponieważ w ciągu 10 minut przybywało aż 15 mm wody. Świadkowie twierdzą, że w ciągu kilkunastu minut niewielkie górskie potoki zmieniły się w rwące rzeki i zaczęły wylewać. We wcześniejszych miesiącach mówiło się natomiast o suszy i wysychaniu rzek na tych terenach.


Rok temu w lipcu w Europie Południowo-Zachodniej, a w szczególności w Niemczech, miała miejsce seria powodzi błyskawicznych, których skutki pochłonęły ponad 200 ofiar śmiertelnych. Spadało wówczas nawet do 1600 mm wody na dobę. Dziesiątki tysięcy ludzi straciło dobytek życia, a wiele domów zawaliło się pod naporem wody. Powstały też niebezpieczne osuwiska ziemi.

Jak przeciwdziałać powodziom błyskawicznym?

Żeby przeciwdziałać powodziom błyskawicznym, powinniśmy przede wszystkim starać się unikać zabudowywania miast nieprzepuszczalnymi materiałami, a tam, gdzie jest to konieczne, postawić na przepuszczalny beton, kostkę brukową, czy ażurowe płyty. Pomóc może również remontowanie starych kanalizacji burzowych czy montowanie systemów drenujących.

155163500_m
Zielone dachy mogą pomóc z walce z powodziami błyskawicznymi /123RF/PICSEL


Ze względu na to, że duża ilość wody spada z budynków, warto postawić na zielone dachy, które mogą pochłaniać przynajmniej jej część, natomiast rynny powinny odprowadzać wodę od razu do gruntu, a nie bezpośrednio na nieprzepuszczalne ulice.

Na małą skalę każdy z nas może zapobiegać powodziom błyskawicznym na własną rękę, po prostu dbając o środowisko, ponieważ to właśnie ocieplenie klimatu i towarzyszące mu susze oraz burze, również zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi błyskawicznych.

oprac. Joanna Cwynar


Rozwiąż nasze quizy:

QUIZ ortograficzny. Czy wiesz, jak zapisać te rzadko używane wyrazy?

Bardzo trudny QUIZ z wiedzy ogólnej. Nieliczni zdobywają 100 proc.

QUIZ: Byłeś uczniem w PRL? Z łatwością odpowiesz na te pytania, choć przy 9. może być różnie