Działania organizacji oraz ich sprawność w dużym stopniu zależy od wzajemnych relacji kilku elementów: struktury przedsiębiorstwa, kwalifikacji pracowników, a także od kultury organizacji, która jest jej stałym wyróżnikiem. Kulturę kształtują ludzie, którzy swoje codzienne zadania wykonują niejako podświadomie. Coraz częściej można zaobserwować na rynku firmy, które chcą posiadać rozwiniętą kulturę. Miałaby ona być podstawą tożsamości danej firmy w środowisku, częścią jej wizerunku oraz determinantą sukcesu. Jak zauważył L. Ztegień- Maciąg, zarządzanie, które jest oparte na kulturze jest jedną z najnowocześniejszych teorii zarządzania. Być może jest to też jeden z bardziej kontrowersyjnych sposobów na kierowanie organizacją: "... kultura organizacyjna jest to zbiór dominujących wartości i norm postępowania, charakterystycznych dla danej organizacji, podbudowany założeniami co do natury, rzeczywistości i przejawiający się poprzez artefakty - zewnętrzne, sztuczne twory danej kultury".

Program kulturowy zapewnia gotowe wzorce zachowań w wielu sytuacjach, zarówno w życiu prywatnym jak i zawodowym, uczestnikom grupy. Wzorce te są przekazywane w formie tzw. artefaktów, czyli w postaci różnego rodzaju sztucznych tworów kultury. Są one rezultatem ludzkiej pracy, a nie działania przyrody. Artefakty należą do najbardziej widocznych tworów kultury. Dzieli się je zazwyczaj na trzy grupy:

  1. fizyczne- czyli namacalne. Należą do nich: sztuka, architektura, ale również przyjemny nastrój w pomieszczeniach biurowych, kwiaty. Do tej grupy artefaktów zalicza się wszystko, co bywa określane mianem "kultury materialnej"
  2. językowe- do tej kategorii zaliczamy język, który jest specyficzny dla danej grupy zawodowej, społecznej, organizacji. Zawiera on charakterystyczne zwroty i słowa, które często są niezauważane przez długoletnich członków tych grup. Do artefaktów językowych należą również zwroty oraz kluczowe słowa, świadomie wypracowane przez kierownictwo, np. "nasza wspólna sprawa", "współodpowiedzialność", "współpracownicy". Spełniają one bardzo ważną rolę, mianowicie tworzą w firmie rodzinną atmosferę. Także mity oraz legendy zaliczane są do tej grupy artefaktów.
  3. behawioralne- odnoszą się one do schematów zachowań, zwyczajów, ujętych w zazwyczaj niepisanych mniej lub bardziej szczegółowych kodeksach. Przykładem takiego artefaktu może być ceremonia powitania gościa przez gospodarza, święta narodowe obchodzone w różnych krajach lub tak powszechne w polskiej kulturze całowanie kobiet w rękę.

Typologia kultur organizacyjnych

R. Harrisom opracował inną typologię kultur organizacyjnych, która została następnie zmodyfikowana przez Ch. Handy'ego:

  1. kultura władzy- sposób kierowania
  2. kultura zadań- nastawienie na zadania
  3. kultura ról- zorientowanie na pełnione funkcje
  4. kultura osobista- sposób bycia danej osoby

Zalety oraz wady kultur organizacyjnych:

  1. kultura władzy:

Zalety: zjednoczenie wysiłku, szybkość działania, silny lider, pewność, lojalność

Wady: ograniczanie przez lidera, nadmiar polityki, izolacja od złych informacji, przepracowanie liderów, informacja jest źródłem władzy, krótkookresowe myślenie

  1. kultura ról

Zalety: dobrze zaprojektowany system, przejrzysty rozkład władzy, struktura, ograniczona władza jednostek, działanie zgodne z regułami, szybkość w uczeniu się nowych zadań

Wady: powolne zmiany, niski poziom zaufania, ludzie jako funkcje, ograniczenia

  1. kultura zadań:

Zalety: wysoka motywacja, maksymalne wykorzystanie talentów, szybkość uczenia się, jedność wysiłków, zredukowana kontrola, wspólne cele

Wady: nietolerancja, arogancja, orientacja wewnętrzna

  1. kultura zorientowana na osobę:

Zalety: dobra komunikacja, zaangażowanie, duże zaufanie, samorealizacja, troska

Wady: zaniedbywanie zadań, jednostka ważniejsza od organizacji, powolne podejmowanie decyzji, powolność w zakresie zmian, utrata kierunku.