W Polsce, część osób fizycznych, przede wszystkim prowadzących działalność gospodarczą, może korzystać z opodatkowania swych dochodów na zasadach uproszczonych. Opodatkowanie podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych zakłada ustalenie rzeczywistych wyników prowadzonej działalności i to zazwyczaj wymaga prowadzenia ksiąg rachunkowych. Prowadzenie takich ksiąg zgodnie z obowiązującymi regułami sztuki jest dla drobnych przedsiębiorców bardzo uciążliwe i hamuje rozwój. Z tych względów ustawodawca przewiduje zmiany odnośnie ogólnych zasad rachunkowych na korzyść prowadzących działalność. Uproszczenie zasad ogólnych polega najczęściej na pominięciu niektórych elementów techniki podatkowej stosowanych w opodatkowaniu na zasadach ogólnych lub na zastosowaniu innej metody obliczania należnego podatku. Najchętniej ustawodawca wprowadza uproszczenia podatku dochodowego polegające na zmianie konstrukcji prawnej podstawy opodatkowania lub stawek podatkowych.

Z uproszczeniem wymiaru wiąże się z zasady zmniejszenie obowiązków podatnika związanych z dokumentowaniem swej działalności. Przykładowo w tzw. ryczałtach wysokość należnego świadczenia podatkowego znana jest bardzo często z góry, przed podjęciem działalności. Ponieważ wysokość ryczałtu jest niezależna do rzeczywistych dochodów, a nawet niekiedy przychodów, ta forma opodatkowania stanowi zachętę do podejmowania dodatkowego wysiłku. Przedsiębiorca w takiej metodzie ma pewność, że w razie osiągnięcia określonego dochodu zapłaci ściśle określony podatek. Z takiej pewności mogą wynikać dla niego tylko korzyści. Może kalkulować opłacalność działalności pod względem jej rozmiarów.

Z uwagi na przyjętą dla ryczałtu metodę obliczania należnego świadczenia podatkowego można wyróżnić:

  • ryczałt kwotowy - gdzie kwota należnego podatku jest ustalana na podstawie znamion zewnętrznych, takich jak np. rodzaj prowadzonej działalności, ilość zatrudnionych pracowników i miejsce prowadzenia działalności, a kwota świadczenia wynika z przepisów prawa powszechnie obowiązujących;
  • ryczałt umowny - kwota należnego podatku jest ustalana z góry, na cały rok podatkowy, na podstawie umowy zawartej pomiędzy podatnikiem a właściwym organem podatkowym;
  • ryczałt procentowy - polega na przyjęciu specjalnej metody ustalania uproszczonej podstawy opodatkowania i właściwej dla tej podstawy opodatkowania stawki podatkowej.

Zasadą jednakże każdego ryczałtu winna być jego fakultatywność. Do podatnika należeć powinien wybór płacenia podatku dochodowego od osób fizycznych na zasadach ogólnych albo na zasadach uproszczonych.

Możliwość uproszczonego opodatkowania przewiduje - ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 1998 r. Nr 144 poz. 930), jest to jednocześnie ustawa szczegółowa w stosunku do ustaw o podatku dochodowym od osób fizycznych.. Wspólne cechy opodatkowania w formach uproszczonych:

  • przychodów (dochodów) opodatkowanych w formach uproszczonych (zryczałtowanych) nie łączy się z przychodami (dochodami) ze źródeł podlegających opodatkowaniu na zasadach ogólnych, na podstawie ustawy o podatku dochodowym.
  • Podatnicy opodatkowani na zasadach zryczałtowanych nie mają obowiązku dokumentowania swojej działalności za pomocą prowadzonej księgi rachunkowej albo podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
  • W niektórych jednak sytuacjach podatnicy ryczałtów podatkowych są zobowiązani do prowadzenia innych niż księgi form dokumentacji podatkowej, np. ewidencji przychodów, książki ewidencji zatrudnienia,
  • Wpływy z karty podatkowej stanowią dochody gmin, natomiast wpływy z pozostałych ryczałtów stanowią dochód budżetu państwa.

Metody uproszczonego opodatkowania:

  1. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.
  • Opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych podlegają przychody osób fizycznych z pozarolniczej działalności gospodarczej, w tym również, gdy działalność ta jest prowadzona w formie spółki cywilnej osób fizycznych lub spółki jawnej osób fizycznych.
  • Opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych podlegają również otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze.
  • Podatnicy opłacają w roku podatkowym ryczałt od przychodów ewidencjonowanych z powyższej działalności wymienionej, jeżeli::

1. w roku poprzedzającym rok podatkowy:

  • uzyskali przychody z tej działalności, prowadzonej wyłącznie samodzielnie, w wysokości nie przekraczającej 250 000 euro, lub
  • uzyskali przychody wyłącznie z działalności prowadzonej w formie spółki, a suma przychodów wspólników spółki z tej działalności nie przekroczyła kwoty 250 000 euro,

2. rozpoczną wykonywanie działalności w roku podatkowym i nie korzystają z opodatkowania w formie karty podatkowej - bez względu na wysokość przychodów.

  • Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych płacony jest według stawek proporcjonalnych od 30% do 20% przychodów określonej działalności, bez możliwości pomniejszenia przychodu o koszty uzyskania. Dla ustalenia przychodu podatnicy zobowiązani zostali m.in. zobowiązani do prowadzenia ewidencji przychodu odrębnie za każdy rok podatkowy, a ponadto wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, a także przechowywania dowodów zakupu towarów.
  • Opłacanie podatku dochodowego w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych uprawnia tych podatników do całego szeregu ulg i zwolnień podatkowych przewidzianych dla osób opłacających podatek dochodowy na zasadach ogólnych.
  • Od wyliczonego zryczałtowanego podatku przysługuje im prawo do odliczenia m.in.: składek na ubezpieczenie zdrowotne, 1% ryczałtu w przypadku wpłat na rzecz organizacji pożytku publicznego,
  • Podatnicy ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych są zobowiązani do samoobliczenia należnego świadczenia podatkowego, obliczania ryczałtu w okresach miesięcznych i złożenia zeznania rocznego w terminie do 31 stycznia następnego roku. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych wynikający z zeznania jest podatkiem należnym za dany rok podatkowy, chyba że naczelnik urzędu skarbowego wyda decyzję, w której określi inną wysokość podatku.
  1. Karta podatkowa.

Zryczałtowany podatek dochodowy w formie karty podatkowej mogą płacić podatnicy prowadzący działalność:

  • usługową lub wytwórczo-usługową, określoną w załączniku do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
  • usługową w zakresie handlu detalicznego żywnością, napojami, wyrobami tytoniowymi oraz kwiatami, z wyjątkiem napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5% w określonych warunkach
  • usługową w zakresie handlu detalicznego artykułami nieżywnościowymi - określonych w warunkach w z wyjątkiem handlu paliwami silnikowymi, środkami transportu samochodowego, częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych, ciągnikami rolniczymi i motocyklami oraz z wyjątkiem handlu artykułami nieżywnościowymi objętego koncesjonowaniem,
  • gastronomiczną - jeżeli nie jest prowadzona sprzedaż napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5% - w określonych warunkach
  • w zakresie usług transportowych wykonywanych przy użyciu jednego pojazdu - w określonych warunkach
  • w zakresie usług rozrywkowych - w określonych warunkach
  • w zakresie sprzedaży posiłków domowych w mieszkaniach, jeżeli nie jest prowadzona sprzedaż napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5% - w określonych warunkach
  • w wolnych zawodach, polegającą na świadczeniu usług w zakresie ochrony zdrowia ludzkiego - w określonych warunkach
  • w wolnych zawodach, polegającą na świadczeniu przez lekarzy weterynarii usług weterynaryjnych,
  • w zakresie opieki domowej nad dziećmi i osobami chorymi - w określonych warunkach
  • w zakresie usług edukacyjnych, polegającą na udzielaniu lekcji na godziny - w określonych warunkach w

Jest to wyliczenie niewyczerpujące szczegółowe wyliczenie zawiera ustawa.

Wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej jest niezależna od rzeczywistych rezultatów prowadzonej działalności gospodarczej. Jest on płacony miesięcznie według stawek kwotowych wynikających z tabel stanowiących załącznik do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Wysokość miesięcznych stawek karty podatkowej uzależniona jest od rodzaju wykonywanej działalności, miejsca jej wykonywania oraz liczby zatrudnionych pracowników.

Art. 24. 

1.

Podatnicy prowadzący działalność opodatkowaną w formie karty podatkowej są zwolnieni od obowiązku prowadzenia ksiąg, składania zeznań podatkowych, deklaracji o wysokości uzyskanego dochodu oraz wpłacania zaliczek na podatek dochodowy. Podatnicy ci są jednak obowiązani wydawać na żądanie klienta rachunki i faktury, stwierdzające sprzedaż wyrobu, towaru lub wykonanie usługi, oraz przechowywać w kolejności numerów kopie tych rachunków i faktur w okresie pięciu lat podatkowych, licząc od końca roku, w którym wystawiono rachunek lub fakturę.

Podatnicy, którzy w roku poprzedzającym rok podatkowy opłacali podatek dochodowy w formie karty podatkowej, są obowiązani, do dnia otrzymania decyzji ustalającej wysokość tego podatku, opłacać podatek dochodowy w formie karty podatkowej, w wysokości stawki określonej w decyzji ustalającej jej wysokość na rok poprzedni. Kwoty podatku dochodowego zapłacone w okresie przed doręczeniem decyzji ustalającej opodatkowanie w formie karty podatkowej zalicza się na poczet podatku wynikającego z tej decyzji.

Podatnicy prowadzący działalność, która podlega opodatkowaniu w formie karty podatkowej, mogą korzystać z tej metody jeżeli:

  • złożą wniosek o zastosowanie opodatkowania w tej formie,
  • we wniosku, zgłoszą prowadzenie działalności uprawniającej do tej formy opodatkowania
  • przy prowadzeniu działalności nie korzystają z usług osób nie zatrudnionych przez siebie na podstawie umowy o pracę oraz z usług innych przedsiębiorstw i zakładów, chyba że chodzi o usługi specjalistyczne,
  • nie prowadzą, poza jednym z rodzajów działalności uprawniającej do tej formy opodatkowania, innej pozarolniczej działalności gospodarczej,
  • małżonek podatnika nie prowadzi działalności w tym samym zakresie,
  • nie wytwarzają wyrobów opodatkowanych, na podstawie odrębnych przepisów, podatkiem akcyzowym.
  1. Zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów osób duchownych.

Osoby duchowne prawnie uznanych wyznań, osiągające przychody z opłat otrzymywanych w związku z pełnionymi funkcjami duszpasterskimi, opłacają od tych przychodów podatek dochodowy w formie ryczałtu od przychodów osób duchownych. Stawki ryczałtu są kwartalne i zależą od funkcji osoby duchownej (proboszcz, wikary i osoba sprawująca porównywalne funkcje w danym związku wyznaniowym), liczby mieszkańców parafii, liczby mieszkańców gminy na terenie której znajduje się siedziba parafii.

Ustawowe stawki ryczałtu podlegają obniżeniu przez urząd skarbowy, jeżeli liczba wyznawców na danym terenie stanowi mniejszość w ogólnej liczbie mieszkańców. Kwartalna stawka ryczałtu ulega ponadto obniżeniu o kwotę składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne.

Osoby duchowne opłacające ryczałt zwolnione są od obowiązku składnia zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu ze źródła objętego ryczałtem. Dochody duchownych opodatkowane w formie ryczałtu nie podlegają łączeniu z dochodami z innych źródeł.

Osoby duchowne mogą zrzec się opodatkowania w formie ryczałtu za dany rok podatkowy, do dnia 20 stycznia roku podatkowego lub do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia pełnienia funkcji o charakterze duszpasterskim w przypadku rozpoczęcia pełnienia tych funkcji w ciągu roku podatkowego, i opłacać za ten rok podatek dochodowy na ogólnych zasadach, prowadząc podatkową księgę przychodów i rozchodów na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Zrzeczenia, osoba duchowna dokonuje poprzez złożenie, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, pisemnego oświadczenia lub w zawiadomieniu, jeżeli osoba duchowna zrzeka się opodatkowania w formie ryczałtu począwszy od dnia rozpoczęcia wykonywania funkcji o charakterze duszpasterskim.

Osoby duchowne mogą zrzec się opłacania ryczałtu i opłacać podatek dochodowy na ogólnych zasadach, prowadząc podatkową księgę przychodów i rozchodów na zasadach określonych w odrębnych przepisach, zawiadamiając o tym na piśmie właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie 14 dni po otrzymaniu decyzji ustalającej wysokość ryczałtu.