Podmiotami stosunku prawnego mogą być osoby fizyczne, osoby prawne, a także jednostki organizacyjne które nie są osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 33[1] kc). Ta możliwość występowania w charakterze podmiotu stosunku prawnego, czyli zdolność do tego, aby być podmiotem praw i obowiązków, określana jest jako zdolność prawna.

Zdolność prawną ma każdy człowiek począwszy od urodzenia aż do momentu śmierci. Zdolność prawną mają więc nie tylko osoby pełnoletnie, ale również dzieci, które mogą być podmiotami pewnych praw i obowiązków, np. mogą posiadać majątek, który odziedziczyli po zmarłych rodzicach.

Fakt urodzenia zostaje stwierdzony urzędowo poprzez sporządzanie aktu urodzenia przez urząd stanu cywilnego. Fakt śmierci jest natomiast stwierdzany poprzez sporządzenie przez ten urząd aktu zgonu.

Od zdolności prawnej odróżnić należy zdolność do czynności prawnych, której posiadanie uzależnione jest od wieku, a także od tego, czy dana osoba nie została częściowo lub całkowicie ubezwłasnowolniona.

Zdolność do czynności prawnych opiera się na możności nabywania praw, zaciągania zobowiązań i rozporządzania swoimi prawami poprzez własne działanie. Dziecko w wieku poniżej 13 lat, chociaż ma zdolność prawną, nie może jednak samo zaciągać zobowiązań, nabywać praw ani rozporządzać nimi, gdyż nie ma zdolności do czynności prawnych.

Pełna zdolność do czynności prawnych przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat, a także osoby małoletnim, które zawarły związek małżeński. W razie unieważnienia małżeństwa nie traci się tak uzyskanej pełnoletności. Osoba pełnoletnia ma więc pełną zdolność do czynności prawnych, chyba że została całkowicie lub częściowo ubezwłasnowolniona.

Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają osoby, które ukończyły 13 lat, ale nie ukończyły lat 18 i nie zostały całkowicie ubezwłasnowolnione. Oprócz nich ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają osoby, częściowo ubezwłasnowolnione.

Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły 13 lat, a także osoby całkowicie ubezwłasnowolnione.

Ubezwłasnowolnienie całkowite może nastąpić wobec osoby powyżej 13 lat jedynie na mocy orzeczenia sądu, jeżeli z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Jeśli ubezwłasnowolniony całkowicie nie pozostaje już pod władzą rodzicielska, to ustanawia się dla niego opiekę.

Ubezwłasnowolnienie częściowe może nastąpić wobec osoby pełnoletniej z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia wprawdzie ubezwłasnowolnienia całkowitego, ale potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. Dla ubezwłasnowolnionego częściowo ustanawia się kuratelę.

Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych jest nieważna, chyba że chodzi o drobne, powszechnie zawierane umowy z sprawach życia codziennego. Wtedy taka umowa staje się ważna z chwilą jej wykonania, jeśli nie prowadzi do rażącego pokrzywdzenia osoby niezdolnej do czynności prawnych, która jest stroną takiej umowy.

Czynność prawna, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, wymaga do swej ważności zgody przedstawiciela ustawowego tej osoby. Od tej zasady przewidziane są jednak wyjątki, np. umowy zawierane przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego nie wymagają zgody jej przedstawiciela ustawowego.