Życie Josepha ma dokładne przełożenie na jego twórczość. Pierwszy z wielkich klasyków wiedeńskich całe swe życie poświęcił w służbie książąt Esterhazych. To właśnie z ich dworem związanych jest większość symfonii, dedykowanych, bądź szczególnie ubóstwianych przed dwór książęcy.

ŻYCIE

Józef urodził się 31 marca 1732 roku w Rohrau (miasteczku położonym blisko granicy z Węgrami). Pochodził z ubogiej rodziny, jednak za sprawą dalekiego kuzyna mały Józef mógł wyjechać z domu rodzinnego i pobierać wykształcenie muzyczne. Tak też się stało, Józef w roku 1738 wyjeżdża do Wiednia (jak się miało później okazać, do domu rodzinnego już nigdy nie powracając), gdzie w trudnych warunkach otrzymuje podstawowe wykształcenie z zakresu muzyki. Podobno nauczyciel Reutter, który opiekował się m. in. Haydnem nie zapewniał uczniom nawet należytego posiłku, zatem można sobie wyobrazić, w jakiej sytuacji ten bardzo młody wówczas Haydn dojrzewał, z daleka od domu rodzinnego. W wieku lat 8 zostaje chórzystą przy katedrze św. Szczepana w Wiedniu . Tu również szczęście dopisuje mu do czasu, bowiem, gdy na skutek mutacji głos Haydna zdecydowanie zdeformował się i obniżył, kapelmistrz oddalił go z chóru.

Haydn mimo szczerych chęci nie mógł podjąć się kompozycji, bowiem wciąż nie posiadał odpowiedniego wykształcenia. Próbował jednak pisać, a zasad harmonii, oraz teorii muzyki uczył się sam.

Można powiedzieć , że los uśmiechnął się do Haydna w momencie pojawienia się w jego życiu kompozytora Nicolo Porpory, który poprosił Józefa o akompaniowanie w czasie koncertów, w zamian proponując poprawę dzieł niedoświadczonego Haydna. W ten sposób Haydn został poznany z wieloma wpływowymi osobami .Został nawet nauczycielem muzyki w wielu rodzinach arystokrackich. W roku 1750 otrzymał jednak I- szą poważną posadę. Został Haydn kapelmistrzem na dworze hrabiego Morzina w Lucavec. To tam właśnie napisał swą pierwszą symfonię. Tam też dostrzegł go Paweł Antoni Esterhazy, goszcząc u swego przyjaciela na koncercie wydanym z okazji przyjazdu gości. Zadziwił go Haydn lekkością brzmienia i klarownością formy. Toteż w sytuacji kryzysu finansowego dworu hr. Morzina, którego nie było stać na utrzymanie jakichkolwiek muzyków, Paweł zatrudnił Haydna na swym dworze jako kapelmistrza w roku 1761. Odtąd, niezmiennie, aż do śmierci, Haydn będzie przebywał u boku władców węgierskich pałacu w Eisenstadt.

Haydn sprawował tam funkcje kapelmistrza, kompozytora a jednocześnie administratora wszelkich dóbr związanych z orkiestrą dworu. Pisał muzykę na konkretne zamówienia książąt oraz dopasowaną do możliwości muzyków tam będących .

Haydn bywał nazywany wśród muzyków papa Haydn ze względu na dobre serce i troskę o godne życie i właściwe warunki pracy dla swych muzyków. Książęta Esterhazy mając świadomość zatrudniania najlepszego wówczas muzyka, nie mogli pozwolić sobie na utratę wizytówki swego dworu, zatem liczne przywileje (o które Józef zabiegał najczęściej właśnie ze względu na podopiecznych) zostawały mu udzielane.

Warto dodać iż w roku 1760 Haydn ożenił się, jednak nie zatracał się w małżeństwie, bowiem okazało się być nieudanym (Haydn ożenił się z siostrą swej prawdziwej miłości, która to Teresa wstąpiła do zakonu). Żona Józefa, Maria Anna Alojza Apolonia podobno nie była kobietą najpiękniejszą, a także trudną pod względem charakteru. Stąd też, Haydn w ucieczce od nieszczęśliwego życia małżeńskiego, tworzył.

Haydn tworzy, przepisuje utwory, dopasowuje do składu orkiestry. W latach `80 zakochuje się w Luiggi Polzelli (przeciętny mezzosopran), skutkiem której to miłości był syn Haydna Antonio.

Sława Haydna rosła poza granicami państwa. Otrzymuje liczne zamówienia, w wielu krajach wydawane są jego utwory. Haydn poznaje Mozarta z którym zaprzyjaźnia się. Znana jest historia zamówienia u Józefa opery buffa, kiedy ten odmawia, rekomendując właśnie Amadeusza jako bardziej kompetentną osobę.

Pod koniec życia coraz więcej czasu spędzał we Wiedniu, oraz na podróżach np. do Anglii, gdzie dawał szereg koncertów abonamentowych, a także otrzymał tytuł honoris causa uczelni oxfordzkiej w roku 1791.

Zmarł jako bardzo popularny kompozytor 31 maja 1809r. w Wiedniu. Został pochowany przy "Requiem" Mozarta .

TWÓRCZOŚĆ

  • Koncerty solowe (ok. 50) na klawesyn, róg, violę barytonową, trąbkę
  • Koncerty smyczkowe (ok. 80) w których dominuje budowa 5-częściowa. Warto wyróżnić

op. 1,2- pisane dla amatorów, bowiem tylko linia mel. skrzypiec pierwszych jest rozbudowana;

op. 9- ustalają cykl 4-częściowy;

op. 20- tzw. "Słoneczne";

op.33 " Rosyjskie" oraz op. 50 "Pruskie" dedykowane władcom tychże państw.

  • Sonaty fortepianowe ok. 50, przez sposób kształtowania linii melodycznej zauważamy, że początkowe pisane były na klawesyn, natomiast późniejsze zdecydowanie na fortepian ( śpiewność linii mel. ). Przede wszystkim mają budowę 3-częściową, choć zdarzają się i 2- częściowe.
  • Oratoria: religijne- Stabat Mater, Powrót Tobiasza, Siedem ostatnich słów Zbawiciela na krzyżu, Stworzenie świata; oraz świeckie- Pory roku
  • Msze (14)
  • Opery - w czasie pożaru biblioteki książąt Esterhazych
  • Symfonie 104. Symfonie komponowane przez całe życie dają nam obraz rozwoju kompozytorskiego Haydna.

W twórczości Józefa Haydna wyróżniamy 4 okresy:

1. 1750- 1760 należy tu grupa 40 symfonii w których występują cechy barokowe (basso continuo, bogata polifonia, większość 3-częściowa, malarstwo dźwiękowe, technika koncertująca), oraz klasyczne (klasyczny układ orkiestry, homofonia, symetria wewnętrzna, cieniowanie dynamiczne)

Przykłady: Filozof, Poranek, Południe, Wieczór

2. lata `70 tzw."Sturm und Drang Periode"; symfonie kapryśne, o nietypowych tonacjach, częste zmiany nastroju

Przykłady: nr 44 Żałobna, nr 45 Pożegnalna

3. lata `80 utwory rozbudowane, tonacje durowe (do 3-ch znaków)

Przykłady: Paryskie (6 szt.)np. nr 82 Niedźwiedź, nr 83 Kura, nr 85 Królowa

4. lata `90 czas pobytu w Anglii, Wiedniu; wzmocnienie roli kotłów, obecność wolnego wstępu

Przykłady: Londyńskie (12 szt.), nr 95 Niespodzianka (Z uderzeniem w kotły), nr 100 Wojskowa, nr 101 Zegarowa, nr 103 Z werblem na kotłach

Haydn w 1765 roku sporządził katalog szkicowy dzieł własnych, natomiast całkowitego skatalogowania twórczości Haydna dokonał Anthony van Hoboken (tom I, rok 1957).

"Laus Deo"- to dopisek, który Haydn umieszczał pod każdym ukończonym utworem.