Urodził się 1. marca lub 22. lutego we wsi Żelazowa Wola na Mazowszu. Był synem Justyny z Krzyżanowskich (1782-1861) wychowującej się w Długim na Kujawach i Mikołaja Chopina (1771-1844) pochodzącego z Marainville w Lotaryngii, guwernera synów hr. Skarbka. Ochrzczono go 23. kwietnia w kościele w Brochowie pod Sochaczewem. Ze względu na edukację syna- rodzina Chopinów przeniosła się do Warszawy, gdzie Fryderyk kształcił się w jednym z tamtejszych liceów. W roku 1811 urodziła się jego siostra- Izabella (9. lipca). W 1812 jego ojciec został wykładowcą języka francuskiego w Szkole Artylerii i Inżynierii. 20. listopada tego samego roku urodziła się kolejna siostra Chopina, Emilia. W roku 1814 Mikołaj Chopin otrzymał posadę wykładowcy literatury i języka francuskiego w Liceum Warszawskim.

Na lata 1816- 1823 przypada okres domowej nauki Fryderyka. Wówczas też rozpoczął naukę gry na fortepianie. Jego pierwszym nauczycielem był Wojciech Żywny. Wspólnie z siostrą grywał wówczas na cztery ręce. Pierwsze próby kompozytorskie młodego Chopina datowane są na rok 1817. Powstać wówczas miały: polonez B-dur zapisany ręką Mikołaja Chopina oraz inne (zaginione) tańce, wariacje i marsze. Wiktorii Skarbek dedykował powstały w listopadzie tego roku Polonez g-moll. Utwór ten został wydany przez księdza I. J. Cybulskiego. Jednym z pierwszych wystąpień publicznych Fryderyka był koncert podczas wieczoru Towarzystwa Dobroczynności, zorganizowany przez Juliana Ursyna Niemcewicza 24. lutego 1818 roku. Wówczas to Chopin grał Koncert e-moll Vojti cha Jiroveca; zaś na jego tle wiersz deklamował Zygmunt Krasiński.

W roku 1821 powstał Polonez As- dur dedykowany W. Żywnemu. Rok później Chopin rezygnuje z jego lekcji gry, a rozpoczyna naukę u Józefa Elsnera. Być może uczył się też wówczas gry na organach u Viléma Würfla.

Kolejnym ważnym występem młodego muzyka było wykonanie Koncertu Ferdinanda Riesa podczas kolejnej imprezy organizowanej w ramach działalności Towarzystwa Dobroczynności- przez Józefa Jawurka 24. lutego 1823 roku.

We wrześniu tego roku rozpoczął naukę w IV klasie Liceum Warszawskiego, kierowanego przez Samuela B. Lindego.

W roku 184 wyjechał na wakacje do Szafarni (Ziemia Dobrzyńska). Mieszkał tam u rodziny Dominika Dziewanowskiego. Miał okazję zetknąć się wówczas z folklorem wiejskim (wesele, dożynki) i żydowskim (kapele). Z tego czasu zachował się pierwszy list do rodziców, datowany na 10. sierpnia. Począwszy od 16. sierpnia Chopin pisze dość regularnie zabawne listy pod nazwą "Kurier Szafarski". Tam też daje koncert przed miejscowym audytorium- wykonuje wtedy Koncert Friedricha W. Kalkbrennera. Z jego młodzieńczego okresu pochodzą pierwsze próby literackie- wspólnie z siostrą Emilią napisali komedię: "Omyłka czyli Mniemany filut i zakłada dziecięce".

W roku 1824 powstają też jego "Wariacje E-dur na temat piosenki szwajcarskiej" i Polonez gis-moll. Nie są to jednak jedynie dzieła Chopina z tego czasu. Niestety skomponowane wtedy mazurki, walce, polonezy i marsze, zaginęły.

2. czerwca 1825 roku w litografii A. Brzeziny ukazało się Rondo op. 1. 7. czerwca "Kurier Warszawski" pisał o improwizacji Chopina na eolomelodikonie F. A. Brunnera w kościele ewangelickim. W tym też czasie można mówić o pierwszych krokach na scenie publicznej. W Liceum Chopin otrzymuje pochwałę po koncercie. W tym samym roku odbywa się też jego koncert w sali konserwatorium. W sierpniu tego roku wyjeżdża ponownie do Szafarni na wakacje, gdzie zawiązują się przyjaźnie z Janem Białobłockim i Janem Matuszyńskim. Rok ten ponownie przynosi kontakt z folklorem polskim i żydowskim. W listopadzie Chopin otrzymuje posadę organisty w kościele sióstr Wizytek.

W roku 1826 powstaje jego "Marsz żałobny c- moll", wydany pośmiertnie. Chopin uczestniczył też w manifestacyjnych obrzędach pogrzebowych Stanisława Staszica.

W lutym po raz pierwszy zauważa u siebie jakieś zmiany chorobowe. Z tego okresu pochodzi pierwsza pisemna, zachowana wzmianka na ten temat.

27. sierpnia ukończył z wyróżnieniem naukę w Liceum. W gronie jego kolegów znajdowali się: Julian Fontana, Wilhelm Kolberg, Jan Matuszyński i Tytus Woyciechowski.

W tym samym roku był na przedstawieniu "La gazza ladra" Rossiniego. Na temacie tej opery oparł swoje trio Poloneza b-moll. Pierwsze symptomy choroby stały się przyczyną wyjazdu- między 2. sierpnia a 11. września Chopin przebywał na kuracji w Dusznikach, wraz z matką i siostrami. I tam koncertował.

Lata 1810- 1826 to czas ujawniania się talentu Chopina. Powstaj,ą wówczas jego pierwsze kompozycje w stylu brillant i wczesnoromantycznym. W roku 1826 rozpoczyna trzyletni okres studiów. We wrześniu zapisał się na pierwszy rok Szkoły Głównej Muzyki, kierowanej przez J. Elsnera.

Na ten sam rok datuje się powstanie jego Ronda a la Mazur F-dur op. 5.

10. kwietnia 1827 roku siostra Chopina- Emilia, umarła na gruźlicę.

17. sierpnia Chopin zdawał egzamin z kompozycji u Elsnera. Już wówczas- ten jeden z najlepszych ówczesnych muzyków polskich i pedagogów zauważył i odnotował ponadprzeciętny talent Chopina.

Można też mówić o powoli zawiązującej się między nimi przyjaźni. Podczas kolejnych lat studiów Chopin dedykował mu Sonatę c- moll op.4, skomponował też Wariacje B- dur na temat z "Don Juana". Jego ówczesne kompozycje wzbudzają zainteresowanie zagranicznych wydawców.

W 1828 roku w litografii A. Brzeziny ukazuje się kolejny utwór Chopina- Rondo op. 5. W marcu tego roku miał okazję słuchać gry Johanna Nepomuka Hummla koncertującego w Warszawie. Wówczas też Chopin poznaje Hummla osobiście.

Kolejne egzaminy w Szkole Głównej stanowią ciąg dalszy sukcesów młodego geniusza. Elsner ponownie odnotowuje przy jego nazwisku komentarz: "szczególna zdolność".

Wakacje tego roku spędził Chopin w Sannikach koło Płocka. Tam też rozpoczął pracę nad Triem g- moll op. 8. 9. września tego roku- wyruszył w podróż do Berlina. Stamtąd w liście do rodziców pisze: "Słyszałem już jedno oratorium w Singakademii, "Il matrimonio segreto" Cimarosy, Kolportera Onslowa. Jednakże oratorium "Cäcilienfest" Händla więcej zbliżało się do ideału, jaki sobie o wielkiej muzyce utworzyłem (...) Jutro Freischütz!" W drodze powrotnej z Berlina zatrzymał się na dwa dni w Poznaniu, u arcybiskupa Teofila Wolickiego.

W grudniu tego roku wraz z Julianem Fontaną zagrał Rondo C- dur na dwa fortepiany. Jest to radosny i beztroski czas życia Chopina, kiedy improwizuje, bawi się w warszawskich salonach, występuje w teatrze amatorskim. 27. grudnia skończył "Rondo a la Krakowiak" F-dur op. 14.

W roku 1829 jego dorobek kompozytorski zostaje powiększony o Trio op.8, "Fantazję na tematy polskie" A-dur op. 13. 21. kwietnia poznaje Konstancję Gładkowską, w której się zakochuje.

23. maja rozpoczyna się cykl koncertów i dyskusji, których tematem są pojedynki Niccolo Paganiniego i Karola Lipińskiego. Budzą one żywe emocje komentatorów- Elsnera, Karola Kurpińskiego i Maurycego Mochnackiego.

Wreszcie 20. lipca Chopin kończy naukę w Szkole Głównej Muzyki. Elsner nie waha się dłużej i dobitnie nazywa Chopina "geniuszem muzycznym".

W roku 1829 Chopin wyjeżdża do Wiednia. Po drodze zatrzymał się w Opocznie, Miechowie, Krakowie, gdzie zwiedził Bibliotekę Jagiellońską, Bielsku, Cieszynie, na Morawach. 31. sierpnia dotarł do Wiednia. Tam poznał: V. Jiroveca, Conradina Kreutzera, Carla Czernego, Tobie Haslingera. Miał też okazję posłuchać gry Leopoldiny Blahetki, zwiedzić fabrykę fortepianów K. Graffa i A. Steina, obejrzeć galerię obrazów. W Wiedeńskiej Operze miał okazję usłyszeć "La Dame Blanche" François-A. Boieldieu, "La Cenerentola" Rossiniego, "Il Crociato in Egitto" Giacomo Meyerbeera i "Joseph en Egypte" Etienne-N. Méhula.

Wiele koncertował, wykonując między innymi: Wariacje na temat z "Don Juana" op. 2, Rondo op. 14 oraz improwizując na temat "Chmiela" i arii z "La Dame Blanche".

19. sierpnia wyjechał do Pragi. Dalsza trasa jego podróży wiodła przez: Teplice, Drezno, Wrocław- do Warszawy. W roku tym pracował już nad jednym ze swoich dwóch koncertów fortepianowych- f- moll op. 21. Równolegle zaczyna też komponować etiudy. O swoim koncercie w jednym z listów pisał: "bo ja już może na nieszczęście mam mój ideał, któremu wiernie, nie mówiąc z nim, już pół roku służę, który mi się śni, na którego pamiątkę stanęło adagio od mojego koncertu".

W październiku wyjechał do Strzyżewa w poznańskim, tam został nauczycielem Wandy Radziwiłłówny oraz napisał Poloneza op. 3 dla księcia Antoniego Radziwiłła.

7. lutego 1830 roku Chopin wykonał Koncert f-moll z towarzyszeniem małej orkiestry w gronie rodziny i przyjaciół. 3. marca ten sam koncert zaprezentowano w salonie państwa Chopinów wraz z Fantazją A- dur. Pierwszy własny oficjalny koncert zagrał Chopin 17. marca w Teatrze Narodowym. Wykonał wówczas Koncert f- moll i Fantazję A- dur. Dyrygował wówczas Karol Kurpiński. Pierwsze recenzje były co najmniej entuzjastyczne. Maurycy Mochnacki napisał: "Zaiste! daleko rozgłosi swe imię, kto w młodych latach tak zaczyna". 22. marca odbył się kolejny jego koncert w Teatrze Narodowym. Tam wykonano: Koncert f-moll i Rondo a la Krakowiak. Chopin improwizował też na temat "W mieście dziwne obyczaje i świat srogi".

W kwietniu tego roku ukazały się Wariacje op. 2 Chopina- wydane w Wiedniu.

W tym samym roku Chopin rozpoczął pracę nad kolejnym koncertem fortepianowym. Jego popularność rosła, a on sam grał coraz więcej koncertów.

Swój drugi koncert ukończył we wrześniu. 22. dnia tego miesiąca w mieszkaniu Chopina odbyła się prezentacja Koncertu e- moll. "Krajowy Dziennik Powszechny" napisał o nim tak: "Jest to utwór geniusza". Jednocześnie o samym Chopinie pisano: "Ma wyjechać za granicę (...) Miejmy nadzieję, iż żadna obca stolica nie zatrzyma go na zawsze". 11. października Chopin zagrał koncert pożegnalny w Teatrze Narodowym, z udziałem m. in. K. Gładkowskiej. Wykonał tam: Koncert e-moll i Fantazję na tematy polskie op. 13. Przed wyjazdem zakończył komponowanie dwóch etiud z op. 10: C- dur i a- moll. Jego wyjazdowi Warszawy towarzyszyło wykonanie kantaty "Zrodzony w polskiej krainie" J. Elsnera.

W Kaliszu dołączył do Chopina T. Woyciechowski. W dalszej podróży zatrzymał się we Wrocławiu, gdzie obecny był na przedstawieniach w tamtejszym teatrze. 8. listopada dał koncert w Resursie grając Larghetto i Rondo z Koncertu e-moll. Improwizował również na temat "La muete de Portici" Aubera.

Kiedy w Polsce wybuchło Powstanie Listopadowe Chopin chciał wracać do kraju, by wziąć w nim udział. Od tego planu odwiódł go T. Woyciechowski, który sam przyjechał do Polski.

W grudniu tego roku Chopnowi udało się zawrzeć nowe znajomości muzyczne, z takimi osobami jak: Anton Diabelli, V. Jirovec, Joseph Merk i Josef Slavik. Tegoroczne Święta Bożego Narodzenia spędził samotnie. Uczestniczył w nabożeństwach w katedrze świętego Szczepana. Zapisał wówczas: "ponura roiła mi się harmonia". Kryzys spowodowany wyjazdem i rozłąką z rodziną nasilał się. W liście z 26. grudnia do J. Matuszyńskiego możemy przeczytać: "W salonie udaję spokojnego a wróciwszy do domu piorunuję na fortepianie (...) przeklinam chwilę wyjazdu".

Na przełomie lat 1830- 1831 Chopin skomponował: Mazurki z op. 6 i 7, Nokturny z op. 9 i 15 (nr 2), Etiudy z op. 10 (nr 5 i 6), "Lento con gran espressione" oraz "Piosnkę litewską" i "Wojaka". Z kolei między kwietniem i czerwcem 1831 roku miały powstać pierwsze szkice Scherza h-moll i Ballady g-moll oraz Mazurków op. 17.

W lipcu pracował nad Polonezem op. 22, w Wiedniu skomponował pieśni "Smutna rzeka" o "Narzeczony", w sierpniu powstał Mazurek f- moll op. 7 nr 3. 20. sierpnia wyjechał z Wiednia- udał się do Paryża. Następnie był kolejno w Salzburgu i Monachium. Kiedy dowiedział się o podbiciu Warszawy przez Rosjan- 8. grudnia- w tzw. dzienniku stuttgardzkim zapisał: "Wróg w domu (...) O Boże, jesteś ty! Jesteś i nie mścisz się! Czy jeszcze ci nie dość zbrodni moskiewskich alboś sam Moskal! (...) a ja tu bezczynny a ja tu z gołymi rękami".

Prawdopodobnie właśnie tam zrodził się pomysł napisania Etiudy c-moll z op. 10 "Rewolucyjnej" oraz Preludium d-moll z op. 28 .

W roku 1831 otrzymał listy polecające od F. Paëra. W Paryżu poznał Delfinę Potocką, G. Rossinego, Luigi Cherubiniego, Pierre Baillota, Henri Herza, Ferenca Liszta, Ferdinanda Hillera oraz F. Kalkbrennera. Ten ostatni zaproponował Chopinowi lekcje gry fortepianowej, przed czym ostrzegał go Elsner. Sam Chopin wkrótce wypowiadał się o Kalkbrennerze jako rzemieślniku, który potrafił ćwiczyć biegłość techniczną gry w czasie podróży, na sporządzonej przez siebie makiecie klawiatury- co dla Chopina było nie do przyjęcia, gdyż nie dawało możliwości pracy nad dźwiękiem i wyrazem kompozycji.

7. grudnia w "Allgemeine Musikalische Zeitung" ukazała się sławna recenzja Roberta Schumanna z Wariacji op. 2: "Panowie, kapelusze z głów, oto geniusz".

Pierwszy koncert Chopina w Paryżu odbył się 26. lutego 1832 roku, w sali Pleyela. Wówczas Chopin zaprezentował własny Koncert f- moll oraz uczestniczył w wykonaniu Poloneza Kalkbrennera na sześć fortepianów.

Podczas pobytu w Paryżu prowadził działalność pedagogiczną oraz grywał na koncertach dobroczynnych- m. in. na organizowanym przez księcia de la Moscova, gdzie grał z orkiestrą pierwszą część Koncertu f- moll.

Był to piękny czas w życiu kompozytora. Antoni Orłowski pisał o nim: " Zdrów i silny, wszystkim Franuzkom głowy zawraca, a w mężczyznach zazdrość wznieca. Jest on teraz w modzie [...] Tęsknota tylko do kraju niekiedy go trawi."

Na przełomie listopada i grudnia miał okazję słuchać Johna Fielda- twórcy nokturnu. Pod koniec tego roku zostały wydane w Lipsku jego dzieła: Mazurki op. 6 i 7 oraz Nokturny op. 9. Już w roku 1833 pojawiła się druzgocąca recenzja jego twórczości, zamieszczona w "Iris im Gebiete der Tonkunst" przez Ludwiga Rellstaba.

W tym samym roku Chopin został członkiem emigracyjnego Towarzystwa Literackiego. Sam skomentował przyznanie go słowami: "Wszedłem w pierwsze towarzystwa, siedzę między ambasadorami, książętami, ministrami".

Pod wpływem usłyszanej 16. maja opery Ludovica Ferdinanda Hérolda i Fromentala Halévyego- Chopin napisał Wariacje op. 12 na temat z ronda tej opery. Już w czerwcu tego roku mógł pochwalić się F. Hillerowi: "W tej chwili Liszt gra moje etiudy (...) Heine przesyła najserdeczniejsze pozdrowienia (...) Serdeczności od Berlioza". Jego etiudy op. 10 noszą dedykację: "A mon ami F. Liszt".

We wrześniu Chopin spotkał Mendelssohna i Schumanna- u ojca Clary Wieck, której grę Chopin podziwiał. Sam zagrał wówczas nokturny i etiudy. Obaj kompozytorzy pełni byli z kolei podziwu dla Polaka, o którym pisali: "Był tu Chopin (...) gra zupełnie tak, jak komponuje, to znaczy na swój jedyny sposób" (Schumann); "Był tu Chopin (...) muzykowaliśmy nie rozstając się."

Przełom lat 1835 i 1836 upływa pod znakiem ciężkiej choroby Chopina.

W roku 1836 spotkał Mickiewicza, Niemcewicza. 9. września poprosił o rękę siedemnastoletnią Marię Wodzińską. Oświadczyny zostały przyjęte- pod warunkiem dbania o zdrowie. Samo narzeczeństwo było tajemnicą. Chopin wpisał jej do pamiętnika swoje dwie pierwsze etiudy z op. 25.

W Lipsku spotykał się z Schumannem. Kompozytor pisał o nim: " Gdyby samowładny, potężny monarcha Północy wiedział, jak niebezpieczny wróg grozi mu w dziełach Chopina, w pełnych prostoty melodiach mazurków, zakazałby pewnie tej muzyki. Dzieła Chopina to ukryte wśród kwiecia armaty".

Około 24. października po raz pierwszy spotkał George Sand. W liście do Hillera napisał: "Cóż za antypatyczna kobieta!" Od tamtej pory George Sand pojawiała się częściej w życiu Chopina, aczkolwiek początkowo nic nie zapowiadało późniejszego romansu.

W roku 1837 Chopin otrzymał dość chłodny list od T. Wodzińskiej, z konwencjonalnym dopiskiem Marii. 10. lipca wyjechał z Camille Pleyelem na dwa tygodnie do Londynu, stamtąd zaś przez Holandię i Niemcy chciał udać się na spotkanie z Marią. 23. lipca wrócił jednak do Paryża. Tam musiał się pożegnać z marzeniem o ślubie z Marią Wodzińską. Na zbiorze listów od Wodzińskich napisał "moja biéda".

W wigilię wybuchu Powstania Listopadowego do pamiętnika nieznanej osoby wpisał trio z później skomponowanej Sonaty b- moll.

Rok 1838 przyniósł stały wzrost popularności Chopina. Chwalą g najwybitniejsi pianiści, kompozytorzy, krytycy... Następuje też pewien ruch w jego życiu prywatnym. Doniosłym- jak się potem okaże- wydarzeniem będzie zacieśnienie jego więzów z George Sand. Ona sama we wrześniu tego roku napisała list do E. Delacroix, w którym wyznała: " Gdyby Bóg zesłał mi za godzinę śmierć, nie skarżyłabym się, bo mijają już trzy miesiące nie zakłóconego niczym upojenia". W październiku oboje wyjechali na Majorkę. 31. października Chopin po raz pierwszy miał okazję poznać jej dzieci: Maurycego i Solange. W listopadzie kompozytor udał się do Barcelony, Palmy. Wówczas powstaje jego Mazurek e- moll z op. 41 "Palmejski". Choroba jednak zmusiła go do wyjazdu po dwóch miesiącach.

W grudniu 1838 roku zamieszkał w Valdemosie. Stamtąd wysłał Fontanie preludia, Balladę F- dur, Polonezy op. 40 i Scherzo cis- moll. Pod koniec stycznia wyjeżdżał już ciężko chory. Nadzieję związaną z powrotem do zdrowia wiązał z pobytem w Marsylii- gdzie przybył pod koniec lutego, a wyjechał stamtąd 22. maja.

Z Marsylii wyjechał do Nohant. Tam powstały: Nokturn G- dur z op. 37 oraz pozostałe Mazurki z op. 41. Pracował też nad wykończeniem Ballady F-dur, Scherza cis-moll i Sonaty b-moll.

W sierpniu zajął się dogłębnym zapoznawaniem z paryską edycją "Das Wohltemperierte Klavier" Johanna Sebastiana Bacha. Na przełomie sierpnia i września ukazały się jego Preludia op. 28. Schumann napisał o nich: " najśmielszy, najdumniejszy duch poetycki naszej doby".

Po powrocie do Paryża Chopin i George Sand utrzymywali istnienie swojego związku w tajemnicy.

Rok 1840 Chopin spędził w Paryżu- razem z George Sand i jej przyjaciółmi. George Sand w tym czasie uczęszczała na wykłady prowadzone przez Mickiewicza w College de France.

W 1841 roku George Sand zaczęła publikować dziennik z pobytu na Majorce. H. Heine pisał wtedy: "Przy Liszcie odpadają wszyscy pianiści z wyjątkiem jednego: Chopina, Rafaela fortepianu". 26. kwietnia tego roku w sali Pleyela odbył się recital Chopina, podczas którego kompozytor grał własne etiudy, preludia, nokturny, mazurki i Balladę F-dur. Zakończył się on wielkim sukcesem. W recenzji autorstwa Liszta- mimo powściągliwości- widoczny był też podziw. 18. czerwca wyjechał z George Sand do Nohant. Tam przebywali do 4. listopada. Tam też napisał dzieła numerowane jako 43- 49. Wszystkie zostały wydane na przełomie września i października, wraz z polonezami op. 40.

5. listopada powrócił do Paryża. Po powrocie zamieszkali z George Sand w osobnych mieszkaniach. Jego uczniami byli wówczas Vera Kologrivoff-Rubio oraz najzdolniejszy, 11-letni Károly Filtsch. Karol zachwycał samego Chopina i bywało, że układał on interpretacje własnych utworów wzorując się na chłopcu.

Rok 1842 przynosi kolejne pochlebne recenzje. Léon Escudier w "La France Musicale" napisał: "Spójrzcie: publiczność wpada w ekstazę i zachwyt; Chopin osiągnął swój szczyt".

20. kwietnia zmarł J. Matuszyński. Dla Chopina było to bolesne doświadczenie. George Sand zapisała, że śmierć przyjaciela "przeżył niemal jak własną".

Lato 1842 roku Chopin również spędził w Nohant. Gośćmi jego i George Sand byli E. Delacroix i Stefan Witwicki. Chopin wpadł wówczas na pomysł stworzenia domowego teatru, w który sam czynnie się zaangażował. Tamtego lata powstały opusy 51- 54. Podczas następnych wakacji (między nimi wiele sukcesów odniósł uczeń Chopina- Karol, przed którym otworzyły się stolice Europy) powstały: Nokturn Es-dur z op. 55 i Mazurki op. 56.

3. marca 1845 roku w "La France Musicale" pojawiła się informacja o ciężkiej chorobie Chopina. 3.maja zmarł jego ojciec- co kompozytor odczuł niezwykle głęboko.

W 1845 roku Chopin spędził kolejne wakacje w Nohant. Tego lata skomponował Sonatę h- moll i zaczął kształcić piętnastoletnią Solange.

Kolejnego lata w Nohant pojawiła się P. Viardot-Garcia, która wykonała w obecności Chopina hiszpańskie pieśni, a on słuchał ich z wielką fascynacją. Ponadto nadal uczył Solange i grał z nią na 4 ręce. W tym okresie pojawiły się pierwsze poważniejsze nieporozumienia między Chopinem, G. Sand i Maurycym.

Kolejne lata przepełnione są tęsknotą za rodzinnym krajem, czemu Chopin daje wyraz w swoich listach do rodziców.

Latem 1846 roku konflikt z George Sand pogłębił się. Były to ich ostatnie wspólne wakacje. Powstały wówczas Nokturny op. 62 i Mazurki op. 63, Chopin pracował też praca nad Sonatą g-moll op. 65.

Począwszy od 25. maja w "Courrier Français" zaczęła się ukazywać powieść George Sand pt. "Lucretia Floriani". Bardzo szybko negatywną postać tego utworu zaczęto kojarzyć z Chopinem. Sama autorka w liście z 21. lipca tego roku pisała do M. de Rozieres: ""Pewnego dnia wzięłam na odwagę, by wygarnąć prawdę w oczy i zagrozić, że w końcu mogę mieć tego dosyć".

W roku 1846 powstało prawdopodobnie "Veni Creator" Chopin, wykonane na ślubie jego uczennicy- Z. Rosengardt, sam utwór jednak zaginął.

W tym czasie pogarsza się stan zdrowia kompozytora. W liście z maja roku 1847 George Sand do W. Grzymały pisała: "wiem, że wiele osób oskarża mnie, jedni, że wyniszczyłam go swoją gwałtowną zmysłowością, inni, że... wybrykami". Ze względu na rozwój choroby Chopin w maju wyjechał do Albrechtów, do Ville dAvray na rekonwalescencję. W lipcu zaangażował się w spór jego matki z Solange- stając w opozycji wobec matki. W tym czasie wyraźnie wzrosła liczb listów wymienionych z Solange.

Na przełomie czerwca i lipca powstały jego 3 Walce op. 64. Wydane zostały w Paryżu w ostatnim kwartale roku, obok Mazurków op. 63 i Sonaty op. 65.

16. lutego 1848 odbył się ostatni koncert Chopina w Paryżu. Wykonał wówczas: etiudy, preludia, mazurki, walce, Berceuse i Barkarolę. Akompaniował również przy wykonaniu swojej Sonaty wiolonczelową g-moll i współtworzył wykonanie Tria g-moll Mozarta. Koncert podsumowała entuzjastyczna recenzja w "Gazette Musicale".

22. lutego w Paryżu wybuchła rewolucja lutowa. 4. marca po raz ostatni Chopin spotkał George Sand- przypadkiem u Ch. Marliani. Przez cały ten czas kompozytor żywo interesował się sytuacją Polski.

Między 20. kwietnia a 23. września tego roku przebywał w Anglii. Koncertował w salonach tamtejszej arystokracji, grał w obecności królowej Wiktorii i Artura Wellingtona. W Londynie ukazało się też jego op. 64. 4. października dał koncert w Edynburgu. Miesiąc późnej w liście do Grzymały pisał: "Tymczasem moja sztuka gdzie się podziała? A moje serce gdziem zmarnował? Ledwie że jeszcze pamiętam, jak w kraju śpiewają. Świat mi ten jakoś mija".

3. listopada powrócił do Londynu. 16. po raz ostatni zagrał publicznie- by wspomóc zbieranie środków materialnych dla weteranów powstania listopadowego. 23. wyjechał z Londynu i udał się do Paryża.

Na przełomie lat 1848 i 1849 powstały jego ostatnie utwory: Walc a-moll i Mazurek g-moll.

Po powrocie stan zdrowia Chopina stale się pogarsza. Odwiedzali go wówczas: E. Delacroix, D. Potocka, Maria Kalergis. 14. kwietnia 1849 roku Delacroix zapisał: "Znalazłem go bardzo osłabionego, prawie bez tchu". W tym czasie Chopin zdecydowanie wycofał się z życia towarzyskiego, osłabło jego uczestnictwo w życiu kulturalnym. Jego ostatnim utworem jest niedokończony Mazurek f- moll op. 68 nr 4, wydany pośmiertnie.

W tych ostatnich chwilach życia byli przy Chopinie: Cyprian Kamil Norwid, który relacje ze swoich spotkań z kompozytorem zamieścił w "Czarnych kwiatach", "Fortepianie Chopina", przyjechała do niego siostra Ludwika z mężem i córką. 9. września przeprowadził się jeszcze na Place Vendôme 12. W październiku Chopin kazał wszystkie niewydane i niedokończone utwory spalić.

17. października o godzinie drugiej nad ranem Chopin zmarł. Następnego dnia w nekrologu w "Dzienniku Polskim" C. K. Orwid zapisał: "Rodem Warszawianin, sercem Polak, a talentem świata obywatel, Fryderyk Chopin, zeszedł z tego świata". Uroczystości żałobne odbyły się 30. października w kościele św. Magdaleny, gdzie wykonano "Requiem" Mozarta oraz na cmentarzu Pere-Lachaise.