Epoka romantyzmu to między innymi okres literatury tyrtejskiej, takiej której głównym zadaniem było nawoływanie społeczeństwa do powstania i zorganizowania walki zbrojnej przeciwko zaborcy. W swych wierszach poeci romantyzmu starali się na wiele różnych sposobów wzbudzać w czytelniku uczucia, które doprowadziłyby do realizacji tego planu. W wyniku tego powstał pewien model poezji oraz wizerunku poety, który określić możemy właśnie jako przewodnika, wyzwoliciela narodu, który poprowadzi rodaków ku wolności. W poszczególnych utworach romantyków możemy odnaleźć wiele deklaracji utrzymanych właśnie w takim tonie, bez wątpienia w ich szeregach na pierwszym miejscu plasuje się Adam Mickiewicz, który stworzył całkowicie nowy obraz bohatera romantycznego - poety walczącego o Polskę poświęcając wszystko, co ma najcenniejszego.

Z tak pojętą postawą poety oraz statusem poezji wiązać się musiała specyficzna jej rola i zadania. Tak wielkie dzieło, za które uchodziła twórczość romantycznego twórcy musiało też mieć wielkie przesłanie. Były to przeważnie prawdy ogólnoludzkie, mówiące o świecie i ludziach. Etyce, walce dobra i zła. W Polsce jednak duży wpływ na to miała sytuacja porozbiorowa Polski. Przed poetami stanęło zadania poderwania społeczeństwa do walki o niepodległość. Temu więc głównie podporządkowano wszystkie elementy twórczości. Poezja musiała ukazywać bohaterów walczących o dobro ojczyzny, pobudzać uczucia narodowe. Taka też była tematyka utworów, które - tak jak w "Konradzie Wallenrodzie" - pomagać miały w dodawaniu otuchy do walki:

"O, wieści gminna! ty arko przymierza

Między dawnymi i młodszymi laty,

W tobie lud składa lud swego rycerza,

Swych myśli przędzę i swych uczuć kwiaty.

Arko! tyś żadnym niezłamana ciosem,

Póki cię własny lud nie znieważy,

O pieśni gminna, ty stoisz na straży

Narodowego pamiątek kościoła,

Z archanielskimi skrzydłami i głosem,

Ty czasem i dzierżysz miecz archanioła."

Słowa te ukazują jak dużą wartość dla narodu ma literatura romantyczna. Nie tylko jest sposobem na szerzenie patriotycznych postaw, ale i ich skarbnicą. Może przez lata utrzymywać w sobie największe wartości kultury przodków, by potomni mogli dowiedzieć się o tym, co czynili ich ojcowie.

Bez wątpienia funkcja patriotyczna poezji romantycznej, była najważniejszym jej przymiotem. Nie była to jednak jedyna jej funkcja i wartość. Innym ważnym elementem jest przekaz uczuć i wyznań poetyckich, jakie czynili wielcy poeci tego okresu. Miała ona służyć im do uzewnętrznienia swej targanej przeciwnościami duszy.

Kiedy czytamy utwory Mickiewicza widzimy jego ogromną tęsknotę za krajem, ojczyzną. W III części "Dziadów" do głosu dochodzi również kwestia wyrzutów sumienia, które gnębiły będącego na emigracji poetę, z powodu nie uczestniczenia w Powstaniu Listopadowym. Dlatego też problematyka i treść utworu nierozerwalnie wiąże się z katuszami narodu polskiego, jakiego musiał doświadczać po upadku zrywu. Odnosi się głównie do kwestii represji, jakich doświadczali Polacy od aparatu carskiego. Nie jest to jedyna kwestia poruszana jest w dramacie. Jest ona jakby sprawa wyjściową do ogólno filozoficznych rozważań bohaterów, które dotyczą na przykład spraw polskich, które Mickiewicz rozpatruje w świetle własnej koncepcji historiozoficznej. Mamy tu poruszone również sprawy natury moralnej, gdyż cała oś fabularna tego dramatu zbudowana jest wokół bohatera będącego w otoczeniu ciemnych mocy, tocząc bój o własne zbawienia, swojej ojczyzny oraz rodaków.

Głównym bohaterem dramatu jest Gustaw, który zmienia się w Konrada. Gustaw był nieszczęśliwym kochankiem, walczącym o swa miłość, teraz przemienia się Konrada, którego waleczność i miłość nie będą już czyniona w imieniu ukochanej kobiety, ale w imieniu ojczyzny, która od tej chwili jest jego jedyna miłością. Swą metamorfozę zapisuje na ścianie: "Umarł Gustaw- narodził się Konrad".

Pierwsza scena dramatu ukazuje celę więzienną, w której w - w czasie nocy wigilijnej - widzimy kilku młodych mężczyzn, rozmawiających o uciskach Polaków przez Carat. Podczas rozmowy odżywają wspomnienia, jawią się obrazy zsyłek na Sybir, kibitek ciągnących w tumanach śniegu i mrozu. Wspominają też budzące grozę przesłuchania oraz manipulowane wyroki. Nad wyraz dramatyczna jest opowieść Jana. Relacjonuje on więźniom nowiny z miasta, gdzie był świadkiem masowej wywózki na Sybir studentów, opowiada o dziesięcioletnim chłopcy, który był tak wyczerpany, że nie miał siły nieść swojego łańcucha. Rozmawiają też o heroicznej postawie Janczewskiego.

Ważnym elementem tej części "Dziadów", na który często zwraca się uwagę, jest kwestia buntu przeciwko Bogu, który w tekście Mickiewicza osiąga apogeum. Tak jak u Jankowskiego w piosence ( "Nie uwierzę, że nam sprzyja, Jezus Maryja"), ale swój szczytowy punkt osiąga w Wielkiej Improwizacji. Ważne jest tu to, że Konrad nie jest tu osobą prywatną, nie mówi o sprawach własnych, ale chce walczyć i mównic w imieniu całego narodu i ojczyzny. Zastanawia się, jak Bóg może być tak niesprawiedliwy i zsyłać takie katusze na niewinną Polskę. Wątek podobny pojawia się w tzw. "widzeniu księdza Piotra", w którym objawiają się losy kraju oraz jego wybawiciela.

Kolejnym powrotem do kwestii ojczyzny i patriotyzmu, jest scena znana pod nazwą "Salonu warszawskiego". Tutaj przedmiotem rozmów młodych ludzi jest sprawa aresztowania Cichowskiego, którego rodzina uznała, że się utopił. W okresie przebywania w celi, torturowano go wielokrotnie. Szok po tych wydarzeniach był tak duży, ze, kiedy w końcu wrócił do domu, był inną osobą, nie można było nawiązać z nim żadnego kontaktu. Zachowywał się jakby żył w innym świecie.

Przywołane powyżej utwory są nie tylko jednymi z najważniejszych w dorobku literackim Mickiewicza, ale odgrywają niepoślednią rolę w całej historii literatury polskiej. To również jest ich zaleta i właściwości patriotyczne. Czyż nie uznaje się za dzieła narodowe książek, które sławią dobre imię narodu i przekazują wartości najważniejsze dla każdego Polaka? Tak właśnie jest z poezją Adama Mickiewicza, która stała się wzorem cnót patriotycznych dla wszystkich pokoleń twórców i czytelników.