Oświecenie jest pierwszą epoką w nowożytności, która jest w pełni świadomą swego istnienia. Określano ją jako: "wieku rozumu" (w Anglii), "wieku filozofów" (we Francji) lub wiek "oświecony". Szczególną wagę przywiązywano do potęgi rozumu, które jest światłem rozjaśniającym drogę poznania prawdy. Zarówno pod kątem społecznym, jak i politycznym krytykowano istniejąca rzeczywistość i wyrażano ogromną wolę wyzwolenia człowieka z feudalizmu, krępującego jego myśli, hamującego rozwój nauki i oświaty. Oświeceni szukali nowego porządku nawiązując się do nauk eksperymentalnych, m. in. fizyki Newtona, rozmawiali o istocie natury i społeczeństwa.

We Francji koniec XVIII wieku był bardzo burzliwy. Społeczeństwo podzielone było na nierówne stany. Władzę trzymali w ręku król, szlachta i Kościół, a wszystkie koszty utrzymania kraju ponosili mieszczaniechłopi.

W 1789 roku król Ludwik XVI postanowił obarczyć podatkami również szlachtę, ale powołany w tym celu parlament nie wyraził na to zgody. Stany Generalne przekształciły się w Zgromadzenie Narodowe i chciały odebrać władzę królowi. W ten sposób wybuchła rewolucja, która objęła cały teren Francji.

W 1793 roku uśmiercono króla i Francja została ogłoszona republiką. Jednak rządzący jakobini mordowali i gnębili ludność, która była im przeciwna. Dopiero w 1795 roku powołano nowe rządy, które uspokoiły sytuację, a w 1799 roku obalono rewolucję i władzę objął Napoleon Bonaparte.

Rewolucja francuska pozostawiła duży ślad w Europie. Dużą popularność zyskały jej hasła wolności i republikańskich rządów. W końcu państwa europejskie sprzeciwiły się temu, bojąc się rewolucji w swoich krajach i zaatakowały Francję, ale niestety wojska napoleońskie w 1804 roku pokonały przeciwników, a Napoleon został cesarzem Francji. Rodzina Bonapartego dominowała w całej Europie, zasiadała na tronie w Hiszpanii, Holandii, Neapolu i Westfalii (północne Niemcy). Jedynie Wielka Brytania i Rosja nie zostały przez Napoleona podbite, ponieważ Wielka Brytania miała bardzo silną flotę, zaś Rosja była ciężkim terenem do walk (zimny klimat, ogromny obszar). W 1814 roku nastąpił koniec rządów Napoleona Bonapartego, który skapitulował i został zesłany na Elbę.

Myśl filozoficzna oświecenia szerzyła kult rozumu, racjonalistyczny pogląd na świat. Ostro krytykowała religię, potępiała też tzw. fanatyzm religijny, nietolerancję oraz zbyt duże uprzywilejowanie duchowieństwa i szlachty. Wyraźnie negowała feudalny porządek społeczny i przywileje, propagowała hasła wolności i równości wszystkich ludzi wobec prawa. Przedstawicielami oświecenia we Francji byli Wolter, Monteskjusz, J. Rousseau, D. Rousseau, J. Alembert, Diderot i Alembert, którzy to zainicjowali powstanie "Wielkiej Encyklopedii Francuskiej", jako najwybitniejsi z przedstawicieli tej epoki.

W XVIII wieku mocno rozwinęła się nauka, a przede wszystkim takie jej dziedziny, jak matematyka, fizyka, astronomia, chemia, nauki przyrodnicze. W matematyce zastosowano po raz pierwszy ułamki, rachunek różniczkowy i całkowy, a także logarytmy, i stworzono tablice logarytmiczne i na szeroką skalę stosowano geometrię analityczną. W fizyce wtedy wykryto prawo ruchu planet, zjawisko próżni, zajmowano się ciężarem powietrza, prędkością światła, wprowadzono prawo ciążenia powszechnego a także wtedy rozwinęła się mechanika.

W dziedzinie chemii odkryto tlen, przeprowadzono analizę chemiczną powietrza, określono funkcję i rolę tlenu w spalaniu i oddychaniu, rozłożono wodę na pierwiastki i przeprowadzono syntezę tych pierwiastków. W naukach przyrodniczych sklasyfikowano rośliny i zwierzęta, ułożono teorię o kształtowaniu się ziemi. Nastąpiło wiele odkryć w medycynie. Rozwój nauk ścisłych doprowadził do zbudowania termometrów w skali Farenheita, Celsiusza i bracia Montgolfier zbudowali balon, a Franklin skonstruował piorunochron. W epoce oświecenia nastąpił postęp w zakresie oświaty, prasy, publicystyki politycznej i literatury.

Oświecenie polskie to czasy panowania Sasów 1697-1733, kiedy władcą jest August II Mocny oraz lata 1733-1763, panowanie Augusta III. Następuje upadek ekonomiczny, kulturalny i polityczny. W 1720 roku państwa sąsiadujące, Rosja i Prusy, zawarły między sobą traktat, który zmuszał je do akceptowania w Polsce istniejącego stanu rzeczy.

- początek ruchu umysłowego obejmują lata czterdzieste XVIII wieku i obejmuje reformy szkół oraz wychowania (zmiany wprowadzone przez ks. Stanisława Konarskiego) - cel: wychowanie światłych obywateli wywodzących się z rodzin magnackich. Konarski dokonał wielu zmian w szkolnictwie pijarskim, a w 1740 otworzył Collegium Nobilium. W 1747 roku bracia Józef i Andrzej Załuscy zbudowali w Warszawie jedną z pierwszych bibliotek publicznych. Zawierała ona 180 tys. Woluminów i to przyczyniło się do rozwoju czytelni oraz powstania wielu wydawnictw.

Prawdziwa walka polityczna rozpoczęła się końcem 1768 roku, kiedy to szlachta zawiązała konfederację barską sprzeciwiając się tym samym królowi Stanisławowi Poniatowskiemu, ponieważ powstała ona pod okiem carycy Katarzyny II. Główne jej hasła dotyczyły obrony katolicyzmu i wolności szlacheckiej. W 1772 nastąpił I rozbiór Polski i dlatego lata 1788-92 mijały pod znakiem obrad Sejmu Wielkiego, który w większości tworzyli wychowankowie pijarów. Sejm ten uchwalił 3 maja 1791 Konstytucję Majową. W roku następnym magnaci Rzewuski, Potocki i Branicki zawiązali kolejną już konfederację w Targowicy i wydając tym samym zgodę dla Katarzyny II na zbrojną interwencję armii Rosji w Polsce, tylko po to, aby ratować swobody szlacheckie. Wtedy też wybuchła wojna - wojska rosyjskie zajęły tereny Rzeczpospolitej, a targowiczanie terroryzowali twórców konstytucji. 24 lipca również bezradny król przyłączył się do Targowicy. To pozwoliło w 1793 państwom ościennym na dokonanie II rozbioru Polski. Dopiero w 1794 wybuchło powstanie kościuszkowskie w obronie wolności. Jednak walki powstańcze nie powiodły się i w 1795, po upadku powstania, miał miejsce III rozbiór Polski, który definitywnie, na długi czas zakończył rozwój kultury polskiej i niepodległość kraju. W literaturze dominowały trzy kierunki: klasycyzm, nawiązujący do literatury antycznej, sięgał do motywów mitologicznych, promował tragedię i epos, używał zrozumiałego dla wszystkich języka; sentymentalizm, który opisywał emocje, ludzkie uczucia, aby lepiej wpłynąć na odbiorcę; oraz rokoko, czyli styl odrzucający dydaktyzm, tworząc tylko dla przyjemności. najwięcej śladów w sztuce pozostawił klasycyzm, który dominował w twórczości Canaletta i Bacciarellego.