CZĘŚCI MOWY

Odmienne:

1. Rzeczownik - oznacza przedmioty, osoby, rośliny, zwierzęta, zjawiska przyrody, pojęcia, czynności i cechy. Odmienia się przez przypadki (tzw. deklinacja), liczby (liczba pojedyncza i mnoga) i rodzaje (męski, żeński, nijaki).

Przypadki:

Mianownik (M) - Kto? Co?

Dopełniacz (D) - Kogo? Czego?

Celownik (C) - Komu? Czemu?

Biernik (B) - Kogo? Co?

Narzędnik (N) - Kim? Czym?

Miejscownik (Msc) - O kim? O czym?

Wołacz (W) - O!

W danych przypadkach niektóre rzeczowniki mogą mieć różne postaci tego samego tematu. Nazywa się je wtedy tematami obocznymi. Oboczności polegają na wymianie spółgłosek lub samogłosek, np.:

M: wąż, ale D: węża

M: droga, ale C: drodze

M: anioł, ale Msc: o aniele

M: las, ale Msc: o lesie

2. Czasownik - oznacza czynności lub stany. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie? Odmienia się przez osoby, liczby, czasy (przeszły, teraźniejszy i przyszły), tryby (orzekający, przypuszczający i rozkazujący) i strony (czynna, bierna i zwrotna). W liczbie pojedynczej występuje w trzech rodzajach: męskim, żeńskim i nijakim, a w liczbie mnogiej w dwóch: męskoosobowym i niemęskoosobowym.

3. Przymiotnik - oznacza właściwości osób, zwierząt, przedmiotów i pojęć; określa rzeczownik. Odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? Odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje.

Stopniowanie (stopień równy, wyższy i najwyższy):

proste (regularne): I. ładny

II. ładniejszy

III. najładniejszy

opisowe: I. słony

II. bardziej słony

III. najbardziej słony

nieregularne: I. zły

II. gorszy

III. najgorszy

"Nie" z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym opiszemy oddzielnie!

Nieodmienne:

1. Przysłówek - oznacza różne okoliczności wykonania danej czynności: miejsce, czas, sposób, stopień. Określa czasownik. Odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy? Najczęściej tworzy się go od przymiotnika, dlatego też stopniuje się go tak samo jak przymiotnik.

2. Przyimek - nie jest samodzielną częścią mowy. Występuje głównie z rzeczownikiem i razem tworzą całość znaczeniową (wyrażenie przyimkowe) - np. na podstawie, na wycieczkę, pod względem.

Przyimki dzielimy na proste (bez, do, z, za, o, w, dla, przed, pod, między, ku, po, przy, na, mimo, u, nad itd.) i złożone (ponad, pomiędzy, oprócz, spoza, obok, wbrew, zza, poprzez, pośród, pomimo itd.). Przyimki złożone z przyimków z prostych zawsze piszemy razem.

CZĘŚCI ZDANIA

W zdaniu wyróżniamy grupę podmiotu (podmiot i wyrazy, które go określają) i grupę orzeczenia (orzeczenie i wyrazy, które go określają).

Trzej najlepsi przyjaciele | bawili się w rycerzy w ruinach średniowiecznego zamku.

grupa podmiotu grupa orzeczenia

Podmiot z orzeczeniem tworzą w zdaniu związek główny. Pozostałe części mowy tworzą związki poboczne.

Podmiot - nadrzędna część zdania. Jest wykonawcą czynności. Odpowiada na pytania; kto? co? Wyróżniamy następujące rodzaje podmiotów:

- gramatyczny - wyrażony w mianowniku, np. Malarz namalował piękny obraz.

- logiczny - wyrażony w dopełniaczu, np. Nie ma sukcesów bez ciężkiej pracy.

- domyślny - np. Pojechaliśmy do Krakowa. [my]; Pójdę do sklepu po zakupy. [ja]

- szeregowy - np. Tomek, ŁukaszJakub grają w piłkę nożną.

Orzeczenie - określa czynności lub stany osób albo rzeczy. Wyróżniamy dwa typy orzeczeń:

- czasownikowe - wyrażone osobową formą czasownika, np. Jutro pojedziemy do lasu na grzyby. Deszcz Deszcz Deszcz symbolizuje błogosławieństwo, boską opiekę, łaskę, miłosierdzie, płodność, życie, zniszczenie, mądrość, prawdę, oczyszczenie.
Starożytność Biblia, Stary Testament ...
Czytaj dalej Słownik symboli literackich
padał przez cały dzień.

- imienne - złożone z łącznika (osobowa forma czasowników: być, stać się, zostać) i orzecznika (innej części mowy), np. Jarek będzie pierwszy. Ta książka jest interesująca. Ania została aktorką. Ten dom jest z drewna.

Określenia:

Przydawka - określa rzeczownik. Odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? ile? czego? Z czego?

Dopełnienie - określa czasownik. Odpowiada na pytania: kogo? co? czego? komu? czemu? kim? czym? itd. - odpowiada na pytania przypadków oprócz mianownika. Dopełnienie może być bliższe lub dalsze.

Okolicznik - określa czasownik. Wyróżniamy okoliczniki: miejsca, czasu, celu, przyczyny, sposobu, przyzwolenia, warunku.

Równoważnik zdania - wypowiedzenie, które nie zawiera osobowej formy czasownika, np. Gdzie Agnieszka? O której godzinie przylot samolotu? Nie deptać trawników! Pisać to zadanie!