17. Odmienne i nieodmienne części mowyCharakterystyka odmiennych części mowy – pięć odmiennych części mowy :a) rzeczownik - nazywa szeroko pojęte pojęcia - ludzi, zwierzęta, rośliny, przedmioty, zjawiska przyrody, ale również czynności ( czytanie, pisanie, picie) nazywa cechy (dobro, zło). -odmienia się przez przypadki (choć są rzeczowniki nieodmienne (etui, kakao,tabu), - odmienia się przez liczby (choć są rzeczowniki odmienne tylko w liczbie pojedynczej tzw. singularia tantum - również (nie odmienne w liczbie mnogiej tzw. pluralia tantum) : występują w jakimś rodzaju- rzeczowniki mogą pełnić różne funkcje składniowe : podmiotu, dopełnienia, przydawki, okolicznika i orzeczenia.b) przymiotnik- nazywa cechy ludzi, zwierząt, czynności, przedmiotów, - odpowiada na pytania – jaki? Jaka ? jakie? Czy? Czyja ? czyje ? który ? która? Które?-odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje- podlega stopniowaniu : * regularnemu np. lekki – lżejszy - najlższejszy*nieregularnemu np. dobry – lepszy – najlepszy * opisowemu np. śliski, bardziej śliski, najbardziej śliskic) liczebnik-nazywa cechy ilościowe zjawisk, liczbę i kolejność-odmienia się przez przypadki, rodzaje, liczebniki porządkowe, liczby- liczebniki dzielą się na:* główne (np. jeden, dwa, sto)* porządkowe ( np. pierwszy, pięćdziesiąty)* zbiorowe (dwoje, pięcioro)mnożne (podwójny, czterokrotny)* ułamkowe (pół, ćwierć, półtorej*nieokreślone (kilka, pare, kilkaset)d) zaimek- zastępuje imienne części mowy, czyli rzeczowniki (zaimki rzeczowne np. ja, ty, on, ona)przymiotniki (zaimki przymiotne np., mój, twój, jej, nasz, wasz)-mogą zastępować liczebniki (zaimki liczebne np. ile, tyle, ileś)- mogą zastępować przysłówki ( zaimki przysłowne np. gdzie, dokąd, skąd, którędy)f) czasownik – nazywa czynności, procesy, stany.- odpowiada na pytania : co robi? Co się z nim dzieje? w jakim jest stanie? - pełni funkcję orzeczenia- zazwyczaj odmienia się przez osoby, czasy, liczby, rodzaje, stronę, aspekt Nieodmienne części mowy:-przysłówek- przyimek- spójnik- partykuła- wykrzyknika) przysłówek-nazywa cechy cech („bardzo piękny”) , czynności stanów („śpi głęboko”)-pełni funkcje okoliczników, -nie odmienia się, choć przysłówki pochodne od przymiotników ulegają stopniowaniu (młodo, młodziej, najmłodziej)b) przyimek – wyraz nieodmienny, który sygnalizuje relacje czasowe („do siódmej” , „ przed północą”), przestrzenne („nad oknem”, „za Wisłą” ) i przyczynowe („z powodu”, „ ze względu”).- Przyimki tworzą całość z rzeczownikami lub innymi częściami mowy.c) spójnik- wyraz nieodmienny, ma funkcję łączenia części zdań („dniem i nocą” , „ Asia i Krysia”) lub zdań.-przykłady spójników ( „i” ; „oraz” ; „więc” ; „zatem” ; „ponieważ” ; „toteż” ; „lecz” ; „jednak”)d) wykrzykniki- wyrazy poza związkami w zdaniu, będące sygnałem emocji (np. „hej”, „oh” „ah”)e) partykuły„niech no liczy noże” = „niech” „no” „li” „czy” „no” „że”- funkcją partykuł jest wzmacnianie wypowiedzi, lub modulacja sensów