Husytyzm to ruch religijno-polityczny, który narodził się w XV w. w Czechach. Husyci byli zwolennikami Jana Husa. Po jego śmierci rozpoczęli antyfeudalny ruch ludowy, doprowadzając do walk wewnętrznych.

Husytyzm - narodziny ruchu

Początek XV w. w Czechach to okres intensywnych przeobrażeń gospodarczych oraz antagonizmów między poszczególnymi warstwami społecznymi i narodowościami. Rządy Wacława Luksemburskiego doprowadziły do nasilenia nastrojów rewolucyjnych, mających oparcie w religii.

Jednym z reformatorów był Jan Hus - rektor uniwersytetu praskiego. Był, podobnie, jak inni myśliciele, pod ogromnym wpływem ideologii Wiklefa. Występował przeciwko świeckiej władzy papieża, potępiał odpusty, krytykował duchowieństwo. Pismo Święte traktował jako jedyną wykładnię wiary. Walczył o prawa języka czeskiego w Kościele. Został uznany za heretyka i obłożony klątwą, zatwierdzoną przez papieża. 6 lipca 1415 r. spalono go na stosie.

W 1417 r. duchowni zwolennicy Husa ogłosili tzw. "cztery artykuły praskie". Domagali się prawa swobodnego głoszenia słowa Bożego, komunii pod dwiema postaciami, sekularyzacji dóbr kościelnych oraz karania grzechów śmiertelnych przez władzę świecką.

W 1419 r. husyci obalili radę miejską w Pradze. Po śmierci Wacława IV nie zgodzili się na koronację Zygmunta Luksemburczyka na króla Czech. Walka trwała wiele lat, od 1427 r. husyci prowadzili wyprawy na Węgry, Morawy, Śląsk i Saksonię. Na czele armii husyckiej stał Jan Żiżka z Trocnova.

Husyci zaproponowali koronę czeską Władysławowi Jagielle, a później jego bratu - Witoldowi. Pertraktacje zakończyły się fiaskiem.

Odłamy husytów

W tym czasie dokonały się wewnętrzne podziały w ruchu husyckim. Najbardziej umiarkowani byli kalikstyni (ultrakwiści). Ich żądania nie wykraczały poza "cztery artykuły praskie". Radykalni husyci - taboryci - domagali się m.in. zniesienia wszelkich obrzędów religijnych, odrzucali własność, byli zwolennikami szeroko pojętej równości.

Po śmierci Jana Żiżki wyodrębniło się stronnictwo tzw. "sierotek" - jego najbliższych zwolenników.

Dowództwo przejął taboryta - Prokop Wielki. Pogłębiające się animozje pomiędzy kalikstynami a taborytami doprowadziły do walk wewnętrznych. W bitwie pod Lipanami (1434) taboryci zostali pokonani, a sam Prokop Wielki zginął.

Husyci - zakończenie walk

W 1436 r. zakończono pertraktacje między katolikami a husytami. Tzw. "kompakty" gwarantowały liturgię w jęz. czeskim, komunię pod obu postaciami i akceptowały dokonaną sekularyzację dóbr kościelnych. Ceną była akceptacja praw Zygmunta Luksemburskiego do korony.

Starania Zygmunta Luksemburskiego o dziedziczenie przez Albrechta Habsburga jego dóbr wywołały sprzeciw Czechów. Ofiarowali oni koronę jednemu z synów Jagiełły, co nie przyniosło skutku wobec oporu czeskich katolików. Królem został Albrecht. W tym czasie w Czechach trwały walki pomiędzy stronnictwami husyckimi.

Zakończyły się one w 1452 r., kiedy Jerzy z Podjebradu zniszczył ośrodek taborytów. W 1458 r. został wybrany królem. Wobec usilnych starań papieskich, o koronę czeską wystąpił Maciej Korwin, zajmując Śląsk, Łużyce i Morawy. Po śmierci Jerzego z Podjebradu królem wybrano Władysława Jagiellończyka. Do kompromisu doszło w 1478 r.

Maciej Korwin zatrzymywał zdobyte ziemie, uznając prawa Władysława Jagiellończyka do korony czeskiej i dając mu możliwość wykupu tych ziem. Sytuacja w kraju powoli normalizowała się.