ZGROMADZENIA STANOWE W RÓŻNYCH KRAJACH.

Ustrój, w którym mamy do czynienia z monarchią stanową możemy nazwać także demokracją pośrednią, ponieważ król dzieli się posiadaną przez siebie władzą ze stanami, które również mają udział w rządach. Wybrani przedstawiciele społeczeństwa zasiadali w zgromadzeniach stanowych, które nosiły różne nazwy w różnych krajach. Warto wyjaśnić w tym miejscu także pojęcie stan: jest to grupa ludzi, która podlega wspólnie osobnym prawom i rządom, a ponieważ dotyczy ich zasada partykularyzmu prawnego, to każdy ze stanów podlega innemu prawu.

Konieczność zwołania Zgromadzenia Narodowego narodziła się w związku z rozbiciem feudalnym, ponieważ w społeczeństwie feudalnym król miał władzę centralną, ale nie mógł rządzić bez przychylności czy wsparcia ze strony szlachty czy innych stanów.

ANGLIA

Pierwszym krokiem do ustanowienia w Anglii zgromadzenia stanowego było uchwalenie Wielkiej Kart Swobód w 1215 roku, która stanowiła, że nie wprowadzi się nowego podatku, jeżeli nie uzyska on aprobaty baronów. Poza tym szlachta uzyskała prawo do występowania zbrojnie przeciwko swemu władcy, gdy miała ku temu ważne powody. Z kolei w 1258 roku weszły w życie tak zwane Prowizje Oksfordzkie. Zgodnie z nimi powołano do życia specjalną radę, której zadaniem było kontrolowanie najwyższych urzędników królewskich. Potem w okresie wojny domowej, Szymon de Montfort zawarł umowę z miastami, że w zamian za pomoc udzieloną baronom uzyskają prawo do zasiadania w radzie. Wybory do Izby Gmin odbywały się w hrabstwach, ograniczeniem dla wyborców była ich kondycja materialna, ponieważ obowiązywał cenzus majątkowy, a w przypadku biernego prawa wyborczego konieczna była przynależność do odpowiedniego stanu.

FRANCJA

We Francji doszło w innych okolicznościach do powołania stanów generalnych. Zaczęło się od tego, że francuski król Filip Piękny chciał zdobyć pieniądze na prowadzenie działań wojennych. Filip postanowił, by szukać oszczędności w zaprzestaniu wysyłania daniny do papieża. Król potrzebował jednak zgody wszystkich stanów, które zbierając się potwierdziłyby jego decyzję. W tych właśnie okolicznościach doszło do zorganizowania pierwszych w historii stanów generalnych w 1302 roku, które składały się z trzech izb.

NIEMCY

W nowożytnej historii Niemiec nie mieliśmy do czynienia ze zgromadzeniem stanowym, w którym każdy stan z każdej części Niemiec, byłby proporcjonalnie reprezentowany. Zamiast tego, w okresie Rzeszy Niemieckiej, w latach 1871 - 1945, działał Reichstag, czyli parlament. A wcześniej, bo od XIII wieku zbierały się zgromadzenia stanowe poszczególnych landów, czyli Landtagi.

KOMPETENCJE ZGROMADZEŃ STANOWYCH:

  • Decydowały w sprawie nakładania podatków i polityce zagranicznej, szczególnie w sprawie wypowiadania wojny
  • Uchwalały ustawy - kompetencje władzy ustawodawczej
  • W razie, gdy umierał ostatni król z danej dynastii, ich zadaniem było zorganizowanie wyborów nowego władcy
  • Posiadały uprawnienia o charakterze sądowniczym

Najwyżsi urzędnicy byli odpowiedzialni za sprawowany przez siebie urząd. Posłowie byli objęci specjalnymi prawami, przysługiwał im immunitet, gwarantujący między innymi nietykalność osobistą.

O zwołaniu obrad parlamentu decydował monarcha. Dlatego zdarzało się, że przez jakiś czas parlamenty nie funkcjonowały, bo na przykład nie leżało to w interesie króla.