ASTRONOMIA:

Ziemia jest trzecią planetą od Słońca w Układzie Słonecznym i należy do jednych z mniejszych planet tego układu. Jej wymiary są następujące:

  1. obwód równika - 40 076 km,
  2. promień średni - 6 371 km,
  3. powierzchnia Ziemi - 510 000 000 km2.

Przez kulę ziemską przebiegają dwa rodzaje linii. Pierwsze to południki. Biegną one z północy na południe przecinając oba bieguny. Drugim rodzajem linii są równoleżniki. Ich przebieg związany jest z kierunkiem wschód-zachód. Równoleżniki zataczają wokół Ziemi okręgi. Najważniejszym równoleżnikiem jest równik. Jest to najdłuższy równoleżnik. Każdy następny skraca się wraz ze zbliżaniem się do biegunów. Innymi charakterystycznymi równoleżnikami są zwrotniki. Za pomocą równoleżników określamy szerokość geograficzną, natomiast za pomocą południków - długość geograficzną.

Równik przechodzi przez następujące państwa:

  • Somalia,
  • Kenia,
  • Uganda,
  • Demokratyczna Republika Konga,
  • Kongo,
  • Ekwador,
  • Kolumbia,
  • Brazylia,
  • Indonezja.

Zwrotniki przechodzą natomiast przez następujące państwa:

a. zwrotnik Raka:

  • Meksyk,
  • Sahara Zachodnia,
  • Mauretania,
  • Mali,
  • Algieria,
  • Libia,
  • Egipt,
  • Arabia Saudyjska,
  • Zjednoczone Emiraty Arabskie,
  • Oman,
  • Indie,
  • Bangladesz,
  • Birma,
  • Chiny.

b. zwrotnik Koziorożca:

KARTOGRAFIA:

Kartografia jest to dziedzina nauko zajmująca się gromadzeniem wszelkiego rodzaju informacji na temat otaczającej nas przestrzeni geograficznej, przetwarzaniem tej informacji oraz odpowiednią jej prezentacja i wizualizacją. Poza sporządzaniem różnego rodzaju map (topograficznych, przeglądowych, turystycznych, hydrologicznych, geologicznych itd.) kartografia zajmuje się również metodami ukazania rzeźby terenu i jego specyfiki w postaci technik odwzorowywania.

Topografia to natomiast dział nauki, który zajmuje się wykonywaniem pomiarów odległości między wyznaczonymi punktami, ich wzajemnego położenia i wysokości danych obiektów, czyli dostarcza materiału dla kartografii. Tylko na podstawie tych danych możliwe jest wykreślenie jakichkolwiek map.

Mapa jest to płaski obraz jakiegoś wybranego odcinka powierzchni Ziemi, który został rzutowany na płaszczyznę. Ponieważ jest to tylko obraz graficzny, należy pamiętać, iż zawiera cechuje go znaczne uogólnienie. Treść mapy jest przedstawiona za pomocą pewnych umownych znaków. Na mapie zatraca się pewne cechy terenu, gdyż pewne jej treści muszą zostać uogólnione by mapa była czytelna. Taki zabieg nazywa się generalizacja mapy.

Ziemia ma kształt zbliżony do kuli, co wymusiło znalezienie odpowiedniego sposobu rzutowania jej fragmentów na płaszczyznę. W celu zachowania pewnych relacji i łatwego odnalezienia interesującego nas fragmentu rzutowano siatkę geograficzną, czyli układ równoleżników i południków. Siatka geograficzna, odwzorowana na płaszczyźnie jest nazwana mianem siatki kartograficznej. Sposób, w jaki siatka ta jest przedstawiana na tej płaszczyźnie nazwany został odwzorowaniem kartograficznym. Jednak każde odwzorowanie obarczone jest pewnymi niedokładnościami. Według rodzaju odkształceń dzieli się odwzorowania na:

  • wiernokątne,
  • wiernoodległościowe,
  • wiernopowierzchiowe,
  • dowolne.

Rodzaje map:

a. ze względu na treść:

    • ogólnogeograficzne - przedstawiają różne elementy występujące w środowisku oraz ich charakterystykę. Wśród nich wyróżnia się mapy fizyczne i polityczno-administracyjne,
    • tematyczne - przedstawiają cechy charakterystyczne określonych elementów środowiska. Do takich map należą między innymi mapy geologiczne (skały budujące dany obszar i ich zasięg, upad warstw), użytkowania terenu (z wyszczególnionymi obszarami użytkowanymi w dane sposób), klimatyczne (przedstawiające zróżnicowanie warunków klimatycznych, np. opadów, temperatury), itp.

b. ze względu na skalę:

    • topograficzne - skala od 1:5 000 do 1:200 000,
    • przeglądowo-topograficzne - skala od 1:200 000 do 1:1 000 000,
    • przeglądowe - skale mniejsze od skali 1:1 000 000, mapy przedstawiające duże obszary, jak np. kontynenty.

Na mapach małoskalowych, czyli takich, które przedstawiają relatywnie duży obszar, głównie używa się poza liniami rzek i granic oraz sygnaturami (miasta, jeziora) głównie barw. Skala barw to od niebieskiego (oznaczają zbiorniki wodne o dużej głębokości) przez jego coraz jaśniejsze odcienie do białego (depresja), od ciemnozielonego (głębokie doliny i niziny) po jasny brąz (najwyższe partie gór). Jest to tzw. mapa hipsometryczna. Na mapach wielkoskalowych zaznacza się formy terenu za pomocą poziomic, czyli linii wykreślonych dla połączenia punktów o tej samej wysokości. Wysokość może być podawana jako wysokość bezwzględna, czyli mierzona od poziomu morza, lub wysokość względna, czyli od podstawy formy, np. góry.

Każda mapa posiada skalę, która jest pomocna przy określaniu odległości między dwoma dowolnymi punktami na mapie. Skale dzieli się na trzy rodzaje:

  1. skala liczbowa np. 1:500 000, czyli 1cm na mapie = 500 000 cm w terenie
  2. skala mianowana np. 1 cm - 500 000 cm , czyli 1 cm = 5 km
  3. podziałka liniowa

GEOLOGIA:

Geologia jest nauką zajmującą się budową geologiczną i skałami wchodzącymi w skład litosfery. Wśród skał wyróżniamy:

  • magmowe - wylewne (andezyt, bazalt) i głębinowe (dioryt, gabro, granit, sjenit)
  • osadowe - okruchowe (piaskowiec, zlepieniec, less, żwir), organiczne (wapień, węgiel, kreda) i chemiczne (gips, sól kamienna i anhydryt)
  • metamorficzne - marmur, kwarc, gnejs.

GEOMORFOLOGIA:

Geomorfologia to nauka badająca ukształtowanie terenu i różne formy terenu. Najwyraźniejszymi formami odznaczającymi się w krajobrazie są góry. Wyróżniamy trzy rodzaje gór:

  1. góry fałdowe - powstałe w wyniku nacisku na masy skalne, które ulegają sfałdowaniu,
  2. góry zrębowe - powstają na skutek ruchów litosfery dążących do zachowania izostazji, gdy zapadają się pewne masy skalne wzdłuż uskoku,
  3. góry wulkaniczne - tworzą się poprzez wypływy magmy na powierzchnię Ziemi podczas erupcji wulkanicznych.

Do mniejszych form, mikroform, należą między innymi jaskinie krasowe. Jaskinie występują przede wszystkim w masywach górskich, takich jak Masyw Śnieżnika oraz na obszarach, które są zbudowane ze skał zawierających węglany (Góry Świętokrzyskie, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska).

GEOGRAFIA REGIONALNA ŚWIATA:

Ta dziedzina geografii zajmuje się regionalizacja obszarów na kuli ziemskiej i ich charakterystyką. Do jej zainteresowań należą między innymi powierzchnie zajmowane przez morza i oceany:

  • Ocean Spokojny - 178,7 mln km,
  • Ocean Atlantycki - 106, 4 mln km,
  • Ocean Indyjski - 76,2 mln km,

oraz przez kontynenty:

  • Azja - 44,3 mln km.
  • Afryka - 30,3 mln km,
  • Ameryka Północna - 24,2 mln km,
  • Ameryka Południowa - 17,8 mln km,
  • Antarktyda - 13,1 mln km,
  • Europa - 10,5 mln km,
  • Australia i Oceania - 8,5 mln km.

Interesującą sprawa jest również charakterystyczny rozkład pewnych zbiorowisk i formacji roślinnych. Do strefowego układu formacji roślinnych należą:

    • las równikowy,
    • sawanna,
    • tundra,
    • tajga.

Natomiast główną formacją astrefową jest roślinność łąk i hal wysokogórskich.

OCHRONA KRAJOBRAZU i RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ:

Geografia zajmuje się również zachowaniem wartości kulturowych, biologicznych oraz krajobrazowych danego obszaru. Tu przeplata się ona z ochroną środowiska. Dzięki współpracy istniała możliwość założenia wielu parków narodowych:

  1. w Polsce:
    • Wigierski Park Narodowy,
    • Pieniński Park Narodowy,
    • Babiogórski Park Narodowy,
    • Kampinowski Park Narodowy,
    • Słowiński Park Narodowy,
    • Woliński Park Narodowy,
    • Drawieński Park Narodowy,
    • Karkonowski Park Narodowy,
    • Ojcowski Park Narodowy,
    • Bieszczadzki Park Narodowy,
    • Tatrzański Park Narodowy,
    • Poleski Park Narodowy,
    • Magurski Park Narodowy,
    • Świętokrzyski Park Narodowy,
    • Gorczański Park Narodowy,
    • Wielkopolski Park Narodowy,
    • Bory Tucholskie,
    • Białowieski Park Narodowy,
    • Stołowogórski Park Narodowy,
    • Biebrzański Park Narodowy,
    • Mazurski Park Narodowy,
    • Narwiański Park Narodowy,
  1. na świecie:
    • Park Narodowy Yellowstone - w Stanach Zjednoczonych,
    • Park Narodowy Denali - na Alasce (USA),
    • Park Narodowy Manu - w Boliwii,
    • Park Narodowy Namib-Naukluft - Namibia,
    • Park Narodowy Gunung Leuser - w Indonezji,
    • Park Narodowy Północnej Grenlandii - na Grenlandii,
    • Park Narodowy Fiordów - w Szwecji,