Niszczenie skał

1. Zewnętrzne czynniki kształtujące rzeźbę terenu

- siła grawitacji

- działalność wody

- działalność lodu

- działalność wiatru.
 
 

2. Wewnętrzne czynniki kształtujące rzeźbę terenu

- ruchy płyt litosfery

- trzęsienia ziemi

- wybuchy wulkanów

- ruchy górotwórcze


 

3. Siły wewnętrzne powodują znaczne zróżnicowanie wysokości powierzchni planety.

Siły zewnętrzne powodują obniżanie się łańcuchów górskich.

4. Wietrzenie

a) wietrzenie fizyczne (mechaniczne) - powoduje kruszenie się skał, na obszarach, gdzie występują duże wahania temperatury

Wietrzenie mrozowe - zamarzająca woda w szczelinach zwiększ swoją objętość rozsadzając szczelinę.

Łuszczenie się powierzchni skalnych - skały, w dzień, pod wpływem wysokiej temperatury zwiększają swoją objętość, w nocy, gdy następuje ochłodzenie, skały się kruszą. Powoduje to zmniejszenie spoistości skał i kruszenie się ich na drobne ziarnka.

Wietrzenie powodowane jest również rozrastającymi się korzeniami drzew.

Zwietrzelina - powstające ze skał bloki skalne, następnie mniejsze fragmenty i małe drobiny.

b) wietrzenie chemiczne - prowadzi do zmiany składu chemicznego skał; powoduje zmianę rzeźby terenu, np. wapień podczas kontaktu z wodą ulega rozpuszczeniu tworząc jaskinie i inne formy.

5. Ruchy masowe - pod wpływem grawitacji zwietrzelina przemieszcza się w dół stoku

a) odpadanie

b) osuwanie

spowodowane wstrząsami tektonicznymi lub przenikaniem wody w zwietrzelinę skalną osuwanie się fragment zbocza w dół.

c) spełzywanie

bardzo wolne osuwanie. Całe stoki przemieszczają się w dół, proces ten jest niespostrzegalny dla obserwatora.

Żleby - podłużne rynny na zboczu tworzone poprzez staczające się okruchy skalne

Stożek piargowy - nagromadzony u wylotu rynny materiał skalny

Praca rzeki

Erozja - proces polegający na drążeniu i żłobieniu skorupy ziemskiej przez wodę, wiatr i lód.

Dolina - skutek erozyjnej działalności rzeki

Koryto - obręb dna doliny rzecznej (tu płynie woda)

Terasa - płaskie dno doliny, po którym kiedyś płynęła rzeka znacznie wyżej niż obecnie

Erozja wgłębna - pogłębianie doliny przez rzekę. Profil doliny-V (górny odcinek rzeki)

Erozja boczna - powoduje przesuwanie się koryta rzecznego w wyniku podcinania brzegów przez nurt (środkowy odcinek rzeki)

Meander - zakola rzeczne

Akumulacja - gromadzenie się materiału (muł, piasek) (dolny bieg rzeki)

Ławice - zmniejszenie się prędkości prądu rzeki na skutek dużej ilości materiału akumulowanego przy ujściach rzek

Delta - rozwidlenie się rzeki przy ujściu na kilka odnóg (Nil, Dunaj, Wołga, Pad, Wisła)

Ujście lejkowate - tworzy rzeka o dużych pływach, co uniemożliwia powstanie delty przy ujściu

W jaskiniach krasowych

Formy krasowe - powstałe na skutek rozpuszczania się wapienia rzeźby terenu

1. Formy krasu powierzchniowego

a) żłoby krasowe - podłużne formy wklęsłe

b) lejki krasowe

c) polja - połączone lejki krasowe

d) mogoty (ostańce krasowe- wzniesienie utworzone przez fragment skały, nie uległej erozji)

2. Formy krasu podziemnego

a) pionowe kominy

b) poziome korytarze

c) jaskinie krasowe - połączenie kominów i korytarzy

d) stalaktyty - zwisające ze stropu jaskini

e) stalagmity - rosnące ku górze

f) stalagnaty - zrośnięty stalagmit ze stalaktytem

g) ponor - podziemne korytarze którymi płynie woda

h) wywierzysko - miejsce wypływu podziemnej rzeki na wierzch

i) doliny krasowe - zapadnięte stropy korytarzy jaskiń