Wiadomości ogólne

Republika Słowenii leży na Półwyspie Bałkańskim w Alpach Julijskich. Graniczy z Włochami, Austrią, Węgrami i Chorwacją. Słowenia zajmuje powierzchnię 20,253 tys. km2. Stolicą jest Lublana. Językiem urzędowym jest słoweński. Jednostka monetarna to tolar dzielący się na 100 stotin. Głową państwa jest prezydent wybierany co 5 lat. Władzą ustawodawczą jest dwuizbowy parlament - izba niższa to Zgromadzenie Narodowe liczące 90 członków, izba wyższa - Rada Narodowa licząca 40 członków. Kadencja parlamentu trwa 4 lata. Władza wykonawcza jest w rękach premiera. Podział administracyjny na 148 gmin, w tym 11 gmin miejskich.

Rys historyczny 1951

W starożytności obszar współczesnej Słowenii zamieszkiwały plemiona celtycko-ilicyjskie. Plemiona Słowiańskie zasiedlały ten teren od VI wieku poczynając od doliny Drawy i Sawy. W XVII wieku część obecnej Słowenii znalazła się w państwie Samona, później w Bawarii i w państwie Franków. W połowie IX wieku znalazła się w granicach późniejszych Niemiec. W XIII i XIV wieku znaczna część ziem słoweńskich znalazła się pod panowaniem habsburskim (do początków XX wieku). W XIX wieku nastąpił wzrost świadomości narodowej Słoweńców. Idea zjednoczenia Słowian na południu zrealizowana została 1 grudnia 1918 roku, kiedy to proklamowano Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców. W państwie tym dominowali Serbowie. Pod koniec lat 20-tych XX wieku nastąpiła zmiana nazwy na Królestwo Jugosławii. W czasie II wojny światowej obszar Słowenii podzielony był pomiędzy Niemcy i Włochy. Działał ruch oporu. Po zakończeniu wojny Słowenia weszła w skład Jugosławii, była jedną z sześciu związkowych republik. Słoweńcy opowiedzieli się za stworzeniem samodzielnego państwa w referendum, które odbyło się 23 października 1990 roku. Niepodległość została proklamowana w czerwcu 1991 roku. Niepodległym krajem jest Słowenia formalnie od 8 października 1991 roku. 23 grudnia tego samego roku przyjęto konstytucję. Pierwszym prezydentem został w grudniu tegoż roku Milan Kučan. 1 maja 2004 roku Słowenia wstąpiła do Unii Europejskiej.

Warunki naturalne

Na Słowenii przeważają tereny wyżynne i górskie. Tutejsze góry wysokie to Alpy Wschodnie dzielące się na Alpy Julijskie z Triglavem (2863 m. n.p.m.) - najwyższym szczytem tego kraju i Karawanki z Grintovecem (2558 m. n.p.m.). Oba pasma mają układ równoleżnikowy. Pierwsze zbudowane jest z wapieni, łupków i dolomitów, drugie z łupków, granitów i wapieni. Na południe od Alp są Góry Dynarskie, zbudowane z wapieni i dolomitów. W górach tych jest najlepiej w Europie rozwinięty kras. Tu znajduje się znana jaskinia - Postojna, o korytarzach długości 27 km i głębokości 115 metrów. To w tym rejonie zostały przeprowadzone pierwsze dokładne badania rzeźby krasowej i z języka słoweńskiego pochodzi większość terminów dotyczących tej rzeźby. Tereny nizinne zajmują niewielkie obszary na wschodzie - Nizina Pannońska oraz wąski pas wzdłuż wybrzeża adriatyckiego - tzw. Primorie.

Klimat Słowenii charakteryzuje duże zróżnicowanie. Tereny nadmorskie mają klimat łagodny śródziemnomorski, lata są suche i ciepłe, zimy deszczowe. Średnia temperatura roczna wynosi 13,8oC, opady - 850 mm. Wraz z przemieszczaniem się w głąb kraju klimat zmienia się na kontynentalny umiarkowany - średnia roczna temperatura 9,2oC, opady 900mm. W wysokich partiach gór opady roczne dochodzą do 3000 mm.

Sieć rzeczna jest dobrze rozwinięta. Główne rzeki - Sawa, Mura i Drawa - należą do zlewiska Morza Czarnego. Na Drawie i Sawie zlokalizowano zbiorniki retencyjne. Typ zasilania śnieżno-deszczowy, a co się z tym wiąże mają zmienne stany wód. Socza jest największą rzeką należącą do zlewiska Adriatyku. W obszarach krasowych występują tzw. ponornice - rzeki krasowe płynące odcinkami pod ziemią - Ljubljanica, Reka i Pivka to najbardziej znane z nich. Często rzeki te wypełniają polja i tworzą jeziora okresowe. W górach występują jeziora morenowe - Bohinjsko, Bled i cyrkowe - 7 jezior w masywie Triglavu.

Gleby Słowenii są zróżnicowane - na południu i zachodzie wytworzyła się na podłożu węglanowym terra rosa; na wschodzie na lessach powstały czarnoziemy. W dolinach rzecznych dominują gleby aluwialne, w górach wysokich gleby szkieletowe. Gleby bielicowe w pozostałej części kraju.

Szata roślinna o układzie piętrowych, co jest charakterystyczne dla terenów górskich. Niższe partie gór porastają lasy dębowo-grabowe, wraz ze wzrostem wysokości przechodzące w buczynę, a dalej w reglu górnym w lasy iglaste z sosną i jodłą. Powyżej rośnie kosodrzewina, formacje trawiaste. Nadmorskie tereny porośnięte są przez gatunki śródziemnomorskie. Wschód kraju - formacje trawiaste stepowe.

Najważniejszymi przedstawicielami świata zwierząt są: sarna, jeleń, wilk, zając, dzik, jastrząb, dzięcioł z ssaków, żmija zygzakowata z gadów i liczne gatunki jaszczurek z płazów. W górach spotkać można niedźwiedzie i kozice. Na terenach krasowych - endemiczny gatunek, tzw. "ryba ludzka". Jest to płaz o jasnej skórze, która do złudzenia przypomina skórę ludzką.

Ludność i gospodarka

Słowenia liczy dwa miliony osób (1999 r.), co daje 97,3 os/km2. W strukturach etniczno-rasowych dominują Słoweńcy (87,8%). Poza tym mieszkają tu: Chorwaci - 2,8%, Serbowie - 2,4 %, w pozostałych 7% mieszczą się głównie Węgrzy, Czarnogórcy, Macedończycy, Włosi i Albańczycy. Dominującą religią jest katolicyzm - 71%, 3% stanowią prawosławni, 2% muzułmanie i 1% protestanci. 23% to wyznawcy innych religii i ateiści. Przyrost naturalny jest minimalnie "na plusie" - wynosi 0,1 o/oo. Przeciętna długość życia wynosi 74,5 lat - mężczyźni żyją 70,8 lata, kobiety - 78,3 lata.

49% społeczeństwa słoweńskiego mieszka w miastach. Do największych z nich należą: Lublana - 276 tys. mieszkańców. Maribor - 103 tys. mieszkańców, Celje - 40 tys. mieszkańców, Kranj - 37 tys. mieszkańców i Koper - 25 tys. mieszkańców.

Gospodarczo Słowenia jest najlepiej rozwinięta spośród byłych jugosławiańskich republik. Po początkowym kryzysie (inflacja 300%), Słowenia szybko dostosowała się do zasad wolnorynkowych. Już w 1994 roku inflacja spadła do 12,6%. Teraz największym problemem jest utrzymująca się na poziomie 14% stopa bezrobocia. Najwięcej - 43% społeczeństwa - zatrudnione jest w usługach, 41% w przemyśle i 12% w rolnictwie. W strukturze PKB przedstawia się to następująco - usługi 60%, przemysł 35% i rolnictwo 5%.

Rolniczo jest wykorzystywane 43% terytorium Słowenii. Główne uprawy to: pszenica, kukurydza, jęczmień, buraki cukrowe, ziemniaki len i chmiel. W Słowenii uprawia się też dużo winorośli przeznaczonych głównie do winiarstwa. Najważniejsze zwierzęta hodowlane to: bydło, trzoda chlewna i drób. Ważną rolę odgrywa leśnictwo dostarczające około miliona m3 drewna. Połowy morskie dostarczają makreli, sardynek i tuńczyków.

Surowce mineralne występują na Słowenii w niedużych ilościach. Eksploatuje się węgiel brunatny, ropę naftową i gaz ziemny, rudy cynku i ołowiu, rudy uranu, rtęć. Najważniejszą gałęzią jest przemysł elektromaszynowy i hutnictwo, głównie żelaza. Energia elektryczna pochodzi ze źródeł konwencjonalnych - 35%, hydroelektrowni - 29% i 36% z elektrowni atomowej.

Słowenia jest krajem atrakcyjnym turystycznie, głównie dzięki swoim walorom przyrodniczym. Słynne na całym świecie są jaskinie krasowe Škocjan (znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturalnego UNESCO) i Postojna. Ważnym regionem turystyczno-wypoczynkowym jest adriatyckie wybrzeże, bogate nie tylko w walory przyrodnicze, ale też w zabytki: Piran z zamkiem gotyckim, XIV-wiecznym klasztorem Franciszkanów, Izola z bazyliką i ratuszem z XVI wieku, Koper z zachowanym średniowiecznym układem urbanistycznym, pałacami XV-wieczną katedrą i XVI-wieczną fortyfikacją. Alpy Julijskie z najwyższym szczytem Słowenii Triglavem również cieszą się popularnością wśród turystów. Jest tu wiele kurortów górskich i stacji narciarskich. W Alpach Julijskich w miejscowości Planica znajduje się skocznia mamucia Welikanka.

Stolica kraju kusi turystów renesansowo-barokowym zamkiem, kościołami w stylu gotyckim i barokowym, ratuszem z XV-XVII wieku i muzeami: Narodowym, Miejskim i Galerią Narodową.

Infrastruktura turystyczna jest dobrze rozwinięta. Jest tu 80 tysięcy miejsc noclegowych. Wśród turystów zagranicznych dominują Niemcy, Włosi, Chorwaci, Holendrzy, Brytyjczycy oraz Węgrzy.