Jowisz jest największą planetą Układu Słonecznego, piątą w kolejności od Słońca. Jego średnica równikowa wynosi 142,8 tys. km i jest ponad 11 razy większa od średnicy ziemskiej. Jowisz zbudowany jest głównie z wodoru. W skład jego atmosfery wchodzi wodór (82%), hel (17%) i inne gazy (1%) w postaci metanu, amoniaku i pary wodnej. Poniżej warstwy atmosfery występuje ciekły wodór, który jeszcze niżej zachowuje się jak metal np. jest doskonałym przewodnikiem prądu. Jest to skutkiem gwałtownego wzrostu ciśnienia (0,82 tys. atm/km) oraz temperatury (0,350C/km) wraz z głębokością. We wnętrzu planety temperatura może sięgać 20-30 tys.0C a na zewnątrz warstwy atmosferycznej -150 0C. Ciśnienie wnętrza planety może wynosić natomiast 60 mln. atm. a atmosfery 940 tys. atm. Takie parametry ciśnienia i temperatury są prawdopodobnie przyczyną powstawania metalicznego wodoru.

Jowisz i jego księżyce

Encyklopedia multimedialna PWN "Wszechświat"

Okres obiegu Jowisza wokół Słońca wynosi 11 lat i 315 dni ziemskich. Okres obrotu wokół własnej osi zajmuje mu natomiast średnio 9,93 h. (bieguny- 9,93h, równik -9,85h). Szybki ruch wirowy planety powoduje układanie się jej atmosfery w pasy równoleżnikowe. Innym następstwem tego ruchu są bardzo silne wiatry w atmosferze Jowisza widoczne nawet z Ziemi. Jednym z takich huraganów na Jowiszu jest Wielka Czerwona Plama, który trwa już ponad 300 lat i jest 3 razy większa od kuli ziemskiej.

Według naukowców Jowisz ma wystarczający potencjał, aby zostać gwiazdą. Bilans energetyczny planety wykazuje prawie 2-krotną nadwyżkę energii emitowanej nad energią otrzymywaną od Słońca. Jeśli masa tej planety byłaby 10 razy większa od obecnej, to energia jądrowa mogłaby się zapalić i w naszym układzie planetarnym powstałaby druga gwiazda. Spowodowałoby to zachwianie równowagi w całym układzie a na Ziemi mogłoby zniknąć życie.

Jowisz emituje bardzo silne promieniowanie radiowe- służy zatem jako naturalny nadajnik radiowy. Wysyłane przez niego sygnały nie wykazują jednak jakiegoś logicznego sensu a większość z nich ma postać szumów. Przyczyną tych szumów radiowych są przemieszczające się elektrony silnego, jowiszowego pola magnetycznego odczuwalnego nawet w odległości równej 50- krotnej długości jego średnicy (7,14 mln km). Jest to najsilniejsze pole elekromagnetyczne emitowane przez planetę w Układzie Słonecznym.

Wokół Jowisza krąży 30 satelitów, z których 4 posiadają znaczne rozmiary (Callisto, Io Europa i Ganimedes) a pozostałe są drobnymi ciałami np. Himalia, Leda, Elara. Istnieje teoria, że małe satelity Jowisza to dawne planetoidy przechwycone przez jego pole magnetyczne. Ganimedes jest największym księżycem naszego układu planetarnego a jego powierzchnię pokrywa cienka warstwa lodu, która posiada liczne ślady po uderzeniach meteorytów. Io jest zbudowany ze związków siarki i posiada liczne wulkany na swojej powierzchni. Co pewien czas następuje erupcja któregoś z nich podczas której wyrzucana jest ciekła siarka. Najjaśniejszym księżycem Jowisza jest Europa, posiadająca 100 kilometrową warstwę lodu idealnie odbijającą promienie świetlne. Obserwacje księżyców Jowisza, zwłaszcza tych największych, można prowadzić z Ziemi już przy użyciu małego teleskopu lub większej lornetki. Jako pierwszy księżycami Jowisza zainteresował się w 1610 roku Galileusz. Odkrycie księżyców krążących wokół Jowisza miało być potwierdzeniem układu heliocentrycznego Kopernika i miało służyć jako model Układu Słonecznego. W 1664 roku po raz pierwszy została zauważona Wielka Czerwona Plama na Jowiszu przez Roberta Hooka. Badanie prędkości światła w 1675 roku oparte było również na zaćmieniach księżyców Jowisza. Pierwszą sondą, która została wysłana na Jowisz był Pioneer. Bardzo cenne i interesujące zdjęcia zostały również wykonane przez sondy Voyager. Ostatnią sondą wysłaną w kierunku tej planety było Galileo. Dostarczyła ona informacji dotyczących częściowego przekroju planety. Oprócz tego Jowisz jest pod stałą obserwacją dzięki teleskopowi kosmicznemu Hubble, przesyłającemu stale na Ziemię najnowsze zdjęcia powierzchni Jowisza.

Literatura

1. Edward J. Pokorny "Rodzina Słońca" (1975)

2. Stanisław R. Brzostkiewicz "W kręgu astronomii" (1988)

3. "Encyklopedia Powszechna PWN" (1974)

4. James Trefil "1001 Spotkań z nauką" (1997)

5. "Astronomia i wszechświat" wyd. Muza (1999)