Pasożytami generalnie nazywa się organizmy żywe, które zasiedlają inne, powodując przy tym szkody w organizmie żywiciela. Jeśli pasożyty nie są w stanie przetrwać poza ciałem gospodarza, nazywa się je pasożytami obligatoryjnymi. Jeśli zaś są w stanie żyć inaczej, są to pasożyty fakultatywne.

Ludzi atakują najczęściej pasożyty zwierzęce, które są przyczyną licznych chorób (tzw. parazytoz). Pasożyty takie możemy podzielić na pierwotniaki i robaki (płaskie oraz obłe).

CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH PASOŻYTÓW

TASIEMCE (Cestoda)

Jednymi z najbardziej znanych pasożytów są tasiemce. To one są przyczyną choroby zwanej tasiemczycą. Ich ciało jest wydłużone i przypomina taśmę (stąd nazwa). Na jednym z końców taśmy znajduje się główka z narządami czepnymi w postaci haczyków lub ssawek. Tuż za nią znajduje się krótki odcinek zwany szyjką (miejsce, w którym powstają nowe człony). Reszta ciała składa się z podobnych do siebie segmentów. W miarę dojrzewania wnętrze segmentów zaczynają wypełniać jaja, a wszystkie narządy wewnętrzne zanikają. Na końcu ciała dojrzałe segmenty ulegają oderwaniu i wydostają się na zewnątrz wraz z kałem żywiciela. Następnie, aby doszło do rozwoju jaj, muszą się one dostać do ciała żywiciela pośredniego (zazwyczaj jest to bydło lub trzoda chlewna). Larwy, po wyjściu z jaj, wędrują po całym organizmie, aż w końcu zatrzymują się w jakimś narządzie i tam dojrzewają.

Do zarażenia się ludzi dochodzi na skutek zjedzenia surowego mięsa z wągrami (larwy).

Oto najczęściej występujące i najbardziej znane gatunki tasiemców:

  • Tasiemiec nieuzbrojony - może dochodzić do 10 m długości; jego żywicielem pośrednim jest bydło, a człowiek zaraża się przez jedzenie mięsa wołowego z larwami
  • Tasiemiec uzbrojony - jego ciało może mieć długość do 4 m; żywicielem pośrednim jest świnia, a do zakażenia dochodzi na skutek zjedzenia mięsa wieprzowego z larwami; jaja mogą być przenoszone na ludzi wraz żywnością, wodą lub na brudnych rękach
  • Tasiemiec karłowaty - jest niewielki, dochodzi do 6 cm długości; żywicielami pośrednimi są zwierzęta, w tym głównie gryzonie i ptaki; człowiek może zarazić się na skutek zjedzenia jaj wraz z żywnością;
  • Bruzdogłowiec szeroki - to również tasiemiec duży - do 10 m długości; żywicielem pośrednim jest skorupiak - oczlik lub ryba; człowieka zaraża się na skutek zjedzenia kawioru lub ryby z tasiemcem.
  • Tasiemiec eliptyczny - jest pasożytem atakującym psy i koty, ale też niekiedy ludzi; żywicielami pośrednimi są pchły (ludzka i psia)

Zarażony człowiek może nie zdawać sobie sprawy z tego, że jest chory - gdyż mogą nie występować żadne objawy. Jest to związane z tym, że rozmiar dolegliwości zależy od liczby pasożytów w ciele. Wg naukowców najbardziej narażone na przykre konsekwencje związane z obecnością pasożytów są ludzie z obniżoną odpornością.

W przypadku tasiemców mogą występować bardzo różne objawy, m. in. bóle głowy, bezsenność i ogólna nerwowość, jak też znużenie i osłabienie. U jednych objawia się brakiem apetytu i związanym z tym spadkiem wagi, a u drugich - nadmiernym apetytem. Jednak w obu przypadkach może dochodzić do ogólnych problemów z układem trawiennym - biegunka, nudności, wymioty, bóle brzucha. Wszystko to w konsekwencji może doprowadzić do poważnych anemii i wycieńczenia organizmu.

Ogólnie zaleca się niespożywanie surowego lub niedosmażonego mięsa. Jednak jeśli już zależy nam na takich potrawach, mięso uprzednio lepiej poddać badaniu weterynaryjnemu. W każdym przypadku należy dbać o właściwą higienę osobistą oraz podczas przyrządzania potraw.

Wśród robaków obłych najpowszechniejsze są owsiki, glisty i włosogłówki.

OWSIKI

Owsiki są niestety plagą naszych czasów. Łatwo się rozprzestrzeniają i zarażają dużą liczbę ludzi, są szczególnie popularne wśród dzieci. Owsiki mają około 1 cm długości. Pasożytują w jelicie grubym. W nocy zaś samice wydostają się na zewnątrz organizmu gospodarza i składają jaja na skórze koło odbytu.

Owsica (choroba wywołana owsikami) objawia się najczęściej swędzeniem w okolicy odbytu. Prowadzi to zazwyczaj do kłopotów ze snem i nerwowości. Ponadto może występować ogólne osłabienie organizmu, nudności i bóle brzucha. Gdy owsiki przedostaną się do pochwy, mogą wywołać stany zapalne.

Do zarażenia się dochodzi na skutek niezachowania należytej higieny - nie mycie rąk, spożywanie niemytych owoców czy warzyw oraz poprzez wspólne używanie bielizny, pościeli lub ręczników z osobą zarażoną. Niekiedy do zarażenia dochodzi na skutek przenoszenia się jaj owsików wraz z kurzem i ich osiadania na żywności. Dlatego istotą profilaktyki jest właściwa higiena osobista.

Do leków stosowanych podczas owsicy należy Pyrantel. W leczeniu powinni brać wszyscy domownicy. Wówczas należy zwrócić szczególną uwagę na zachowanie higienicznych warunków w ubikacji i sypialni.

GLISTA LUDZKA

Jest to pasożyt, który powoduje występowanie choroby zwanej glistnicą. Jego ciało osiąga maksymalnie 40 cm długości. Po wydaleniu jaj na zewnątrz, przez półtora miesiąca rozwijają się w nich larwy. Do zarażenia człowieka dochodzi, gdy zje on żywność z jajami. Z jaj w jelicie człowieka wykluwają się larwy, które po przegryzieniu ściany jelita, płyną wraz z krwią do płuc. Podczas kaszlu dostają się do gardła i znowu do jelit. Tym razem rosną tam aż do osiągnięcia dojrzałości płciowej, czyli ok. 2 miesięcy. Następnie składa ona jaja. Taka glista żyje w jelicie przez rok. Jeśli nie dojdzie do ponownego zarażenia, glistnica cofnięciu. Jednak jeśli wystąpią powikłania w postaci zapalenia wyrostka lub zatkania jelit, choroba może rozwijać się dalej i konieczne jest kompleksowe leczenie farmakologiczne. Do zaczopowania jelit może dojść, gdyż w jednym organizmie żywiciela może żyć na raz nawet kilkaset osobników tego pasożyta.

Już podczas przemieszczania się larw przez płuca mogą pojawiać się różne dolegliwości w postaci zapalenia oskrzeli lub płuc oraz nacieku płuc typu Lofflera. Gdy larwy znajdują się w jelicie, stają się przyczyną wymiotów, bólu brzucha oraz osłabienia. Dodatkowo mogą występować problemy ze snem, ból głowy i nerwowość.

U niektórych chorych zarażenie glistą powoduje reakcje alergiczne takie, jak swędzenie, wysypki oraz duszności przypominające astmę.

Aby zmniejszyć ryzyko zarażenia glistą, należy unikać picia nieprzegotowanej wody oraz dbać o należytą higienę osobistą. Podobnie jak w przypadku owsicy, pacjentom chorym na glistnicę lekarz przepisuje Pyrantel.

WŁOSOGŁÓWKA

Jest pasożytem, który kształtem przypomina nitkę. Jej długość dochodzi najwyżej do 5 cm. Jest ona przyczyną choroby zwanej włosogłówczycą. Podobnie jak jaja glisty, bezpośrednio po wydaleniu nie są zdolne do zarażania. Dopiero po rozwoju w wilgotnej glebie w ich środku rozwijają się larwy.

Do zarażania dochodzi na skutek zjedzenia żywności zawierającej jaja z larwami. Do rozprzestrzeniania się jaj przyczyniają się muchy. W kolejnym etapie zarażania - czyli w dostaniu się jaj do ust człowieka pośredniczą sami ludzie - nie myjąc rąk.

U jednej czwartej zarażonych nie występują żadne objawy. Natomiast przy dużym skupieniu pasożytów u jednego chorego pojawiają się takie objawy, jak: biegunka, bóle brzucha, które doprowadzają do chudnięcia i w konsekwencji do anemii. Czasami mogą występować reakcje alergiczne, a także kłopoty ze snem i ogólne osłabienie organizmu.

Aby nie doszło do zarażenia, należy dbać o higienę podczas posiłków oraz chronić wodę pitną przed ludzkimi fekaliami. Podobnie jak w przypadku dwóch pasożytów, również tutaj w leczeniu stosuje się Pyrantel.

WĘGOREK JELITOWY

Jest to pasożyt, który jest przyczyną występowania choroby zwanej węgorczycą. Atakuje zarówno ludzi, jak i zwierzęta domowe oraz żaby. Jest on szczególnie niebezpieczny, gdyż łatwo dochodzi do zarażenia. Bowiem węgorek (jako larwa) przedostaje się do ciała żywiciela poprzez skórę. Następnie naczyniami krwionośnymi przemieszcza się do głównych organów: serca, płuc, gardła. Potem poprzez żołądek trafia do jelit.

Podczas wnikania larw do ciała człowieka, chory odczuwa już zaczerwienie i ból (w miejscu ataku larwy). Podczas wędrówki przez kolejne organy, może dochodzić do zapaleń: tchawicy, płuc itd. Gdy pasożyt dociera do jelit, występują następujące objawy: biegunka, ból brzucha, problemy ze snem, co jest przyczyną wyniszczania organizmu. Niekiedy może nawet dojść do zagnieżdżenia się larw w sercu czy mózgu, co jest bardzo niebezpieczne.

Właściwa diagnoza jest możliwa po przebadaniu kału na obecność larw. Można także zbadać ślinę, mocz - gdyż tam także można znaleźć larwy.

Aby nie doszło do zarażenia węgorkiem należy przede wszystkim dbać o higienę. Przy pracach w ogrodzie należy używać gumowych rękawic. Ponadto lepiej unikać bezpośredniego kontaktu z chorymi zwierzętami (lub podejrzewanymi o chorobę).

Lekiem stosowanym podczas węgorzycy jest Mintezol.

ANISAKIS MARINA

Po raz pierwszy został wykryty u ludzi w połowie lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku. Pasożyt ten należy do nicieni i jest przyczyną choroby zwanej anizakidozą. Pasożytuje w rybach morskich, zwłaszcza śledziach, makrelach i łososiach. Żywicielami pośrednimi najczęściej bywają skorupiaki żywiące się planktonem.

Do zarażenia się ludzi dochodzi na skutek zjedzenia surowych lub niedosmażonych ryb morskich.

W czasie tej choroby występują objawy przypominające niestrawność lub zatrucie. Niekiedy jednak może dochodzić do zapalenia wyrostka robaczkowego. Ponato mogą być przyczyną nadżerek oraz licznych obrzęków błony śluzowej jelita.

Najczęściej występuje gorączka, wymioty i bóle brzucha. Objawy te zauważa się na ogół po tygodniu od zarażenia. Anizakidozę możemy podzielić na obrzękową, wrzodziejącą oraz krwotoczną. Chorobę tą wykryto u mieszkańców USA, Japonii, Korei, Norwegii, Niemiec i Chile - czyli krajów, w których jedzenie ryb jest częstsze niż gdzie indziej.

Aby pozbyć się tych pasożytów, ryby można mrozić (co najmniej dobę w temp. -20 stopni Celsjusza), marynować (przez miesiąc), wędzić (w temp. 60 stopni Celsjusza) lub zasolić (przez ok. 10 dni).

Do postawienia odpowiedniej diagnozy konieczne jest badanie zwane gastroskopią, a także test serologiczny. Badania kału nic nie dadzą.

Do leczenia stosuje się Tiabenzadol.

LAMBLIA INTESTINALIS

Inaczej zwana giardią lub wiciowcem jelitowym. Pasożyt ten należy do pierwotniaków i powoduje chorobę zwaną lambliozą. Prawie połowa ludności na świecie jest już zakażona.

Do zakażania dochodzi na skutek zjedzenia cyst (z pokarmem lub podczas stosunków analnych). Cysty pozostają w jelicie lub kanalikach żółciowych. Ich obecność powoduje niszczenie błony śluzowej jelit. Objawem tego są biegunki i problemy z wchłanianiem się tłuszczów oraz witamin A i B12 oraz laktozy i kwasu foliowego. Niekiedy występują także kłopoty z trzustką i drogami żółciowymi (np. w postaci żółtaczki). Niektóre osoby nie zauważają żadnych dolegliwości związanych z obecnością. Wg części naukowców jest to spowodowane wzmożoną pracą układu odpornościowego. U takich pacjentów może dojść do naturalnego i całkowitego usunięcia pasożyta z organizmu

Do zarażenia dochodzi najczęściej u małych dzieci lub osób ze słabym systemem immunologicznym. U dzieci pasożyt ten może w znacznym stopniu przyczyniać się do anemii.

Do diagnozy konieczne jest wykonanie badania kału na obecność cyst lub krwi na przeciwciała.

Aby nie doszło do zarażenia, ważna jest codzienna higiena osobista oraz podczas przygotowywania posiłków. Należy również uważać na gryzonie i owady, które mogą rozprzestrzeniać cysty.

Do leczenia stosuje się Metronidazol lub Tindazol.

Wszelkie choroby wywoływane pasożytami i powikłania z tym związane dotykają z reguły osoby ze słabym systemem odpornościowym.