WICIOWCE- to pierwotniaki haploidalne(1n) rozmnażające się głównie przez podział podłużny. Poruszają się za pomocą wici. Komórka otoczona jest błoną- pellikulą. W komórce znajdują się wodniczki tętniące odpowie dziane za proces osmoregulacji. Wśród wiciowców wyróżnia się wiciowce roślinne: euglena zielona i wiciowce zwierzęce: świdrowiec gambijski czy rzęsistek pochwowy. Świdrowiec wywołuje śpiączkę afrykańską. Przenoszony jest przez much tse-tse.

SPOROWCE- należą do nich haploidalne pasożyty, które przechodzą zazwyczaj złożony cykl rozwojowy. Do najbardziej znanych zaliczany jest zarodziec malarii, czyi Plasmodium. Żywicielem pośrednim jest człowiek, zarażony przez komara widliszka. We krwi człowieka sporozoity rozmnażają się bezpłciowo. Wraz z krwią wędrują do wątroby. W niej sporozoity przekształcają się w schizonty. Na drodze podziału mitotycznego- schizogonii- dzielą się na merozoity. Właśnie one wnikają do wnętrza krwinek czerwonych, gdzie następuje dalszy rozwój. W tym czasie atak choroby powtarza się co kilka dni. Po kilku podziałach część merozoitów przekształca się w gametocyty. Gamety te muszą dostać się do ciała żywiciela ostatecznego, czyli komara widliszka. W jego ciele dochodzi do zapłodnienia. Zygota przekształca się w oocystę, w której zachodzi mejoza postgamiczna oraz wielokrotna mitoza. W ten sposób powstaje wiele sporozoitów, którymi zakażany jest człowiek

ZARODZIOWCE- są to jedno- lub wielojądrowe organizmy poruszające się za pomocą nibynóżek. Należą do nich ameby, otwornicepromienice. Organizm ludzki może zaatakować ameba czerwonki, powoduje choroby jelita grubego, głównie owrzodzenia. Najczęściej chorują mieszkańcy tropików.

ORZĘSKI- są najwyżej uorganizowanymi spośród pierwotniaków. Wśród przedstawicieli tej grupy są: pantofelek, trąbik, małżynek, wirczyk. W komórce znajdują się dwa jądra: makronukleus i mikronukleus. Orzęski rozmnażają się płciowo przez koniugacje lub bezpłciowo przez podział poprzeczny. Koniugacja jest to wymiana materiału genetycznego między dwoma organizmami. Najpierw tworzy się mostek cytoplazmatyczny, następnie mikronkleus przechodzi podział mejotyczny. Trzy z czterech powstałych jąder zanikają. Jedno, które pozostało dzieli się mitotycznie na dwa mikronukleusy. Jeden pozostaje w komórce, drugi zapładnia sąsiednią komórkę. Powstaje jądro diploidane, które dzieli się mitotycznie. Jedno z jąder pozostaje bez zmian i nazywa się mikronukleus, w drugim następuje zwielokrotnienie DNA i powstaje makronukleus. Stary makronukleus zanika.

Orzęski poruszają się głównie za pomocą wici i rzęsek. Są cudzożywne.

Odbieranie bodźców ze środowiska zewnętrznego zachodzi dzięki polaryzacji błony komórkowej. Ruchy, które są odpowiedzią na bodźce nazywamy taksjami.