1. WICIOWCE- są to organizmy jednokomórkowe, haploidalne, poruszające się za pomocą jednej lub kilku wici. Wiciowce roślinne, eugleniny posiadają stigme, fotoreceptor, ciałka zieleni. Dzięki ciałkom zieleni, w których jest chlorofil eugleny mogą przeprowadzać fotosyntezę. Za osmoregulację tych organizmów odpowiedzialne są tętniczki tętniące. Wśród wiciowców występują pasożyty wywołujące groźne choroby u ludzi. Świdrowiec przenoszony przez muchy tse- tse powoduje śpiączkę afrykańską, rzęsistek pochwowy wywołuje rzęsistkowicę przenoszoną droga płciowa.

2. SPOROWCE- do tej grupy należą pasożyty, między innymi zarodziec malarii, Plasmodium. Ma on cykl złożony. Żywicielem pośrednim jest człowiek. Żywicielem ostatecznym jest komar widliszek. Ukłucie komara powoduje, że do krwi ludzkiej dostają się sporozoity. Osiadają one w wątrobie, gdzie następuje ich podział mitotyczny. Tworzą się merozoity. To one wnikają do wnętrz krwinek czerwonych i je uszkadzają. U człowieka objawia się to wysoką gorączką przez kilka dni co jakiś czas. Cześć z merozoitów przekształca się w gametocyty. Po dostaniu się do organizmu komara gametocyty łączą się w zygotę, z której rozwija się oocysta. Oocysta następnie przechodzi mejozę postgamiczną i wielokrotnie dzieli się mitotycznie. Powstaje wiele sporozoitów, które mogą zakażać człowieka. Tak cykl rozwojowy zamyka się.

3. ZARODZIOWCE- należą do nich ameby, promieniceotwornice. Ameby są pasożytami. Ameba czerwonki wywołuje zespół chorobowy, czerwonkę pełzakowata. Powoduje ona owrzodzenia i krwawienia z jelita grubego. Otwornice posiadają wapienny pęcherzyk, są wielojądrowe, czyli są komórczakiem. Poruszają się pełzając za pomocą nibynóżek.

4. ORZĘSKI- są to organizmy najlepiej uorganizowane wśród pierwotniaków. Poruszają się za pomocą wici, które ułożone są w pasma na powierzchni pellikuli. Dodatkowo posiadają również nibynóżki. Posiadają dwa jądra; duże- makronukleus i małe- mikronukleus. Dzięki polaryzacji błony mogą odbierać i odpowiadać na bodźce zewnętrzne. W ten sposób wykonują ruchy- taksje.

Przedstawicielami orzęsków są: pantofelek, trąbik, małżynek, wirczyk.

Protista odżywiają się samożywnie lub cudzożywnie. Pokarm mogą pobierać na zasadzie fagocytozy, pinocytozy lub wchłaniania bezpośredniego do cytoplazmy. Mogą również być pasożytami.

Poruszają się za pomocą wici i rzęsek lub nibynóżek pełzając.

Rozmnażają się drogą bezpłciową(podział poprzeczny, podział podłużny, fragmentacja, pączkowanie) lub płciową wykształcając gamety albo za pomocą koniugacji. Koniugacja polega na wymianie materiału genetycznego pomiędzy orzęskami. Nie tworzą się nowe komórki.