Zatrucie jest to szereg objawów chorobowych, które występują po dostaniu się do organizmu szkodliwych dla niego substancji. W związku z szybkim postępem w chemii przemysłowej, farmacji i z szerokim dostępem do tych substancji z zatruciami mamy do czynienia coraz częściej. Ważną grupę zatruć stanowią także zatrucia narkotykami, których skład zmienia się bardzo szybko. Zatrucia mogą być spowodowane przypadkowym działaniem, takie jak omyłkowe wypicie substancji szkodliwej, która znajdowała się w nieopisanym pojemniku. Często ofiarami takich przypadkowych zatruć są dzieci, które nie zdając sobie sprawy mogą wypić przyciągające wzrok swoją barwą, czy kolorową butelką detergenty, czy inne środki chemiczne stosowane w domu. Dużą grupą zatruć nieświadomych jest przedawkowanie medykamentów, lub połączenie ich z innymi substancjami, z którymi wchodzą w reakcję. Także nie zachowanie odpowiedniej ostrożności w przypadku stosowania środków gazowych, czy rozpylanych (opryski, środki stosowane w czasie deratyzacji czy dezynsekcji) może mieć poważne konsekwencje. Zatrucia mogą być także powodowane celowo np. w przypadkach samobójstw, zabójstw, spożywania alkoholu lub podawania narkotyków.

Substancje szkodliwe dla organizmu mogą się do niego dostać kilkoma drogami. Najczęściej jest to układ pokarmowy, w przypadku zjedzenia lub wypicia trucizny, układ oddechowy podczas zatrucia związkami lotnymi, układ krwionośny, kiedy np. narkotyki są bezpośrednio wstrzykiwane do organizmu oraz skóra, przez którą dostają się np. żrące ciecze.

Postępowanie w przypadkach zatruć może mieć charakter objawowy lub przyczynowy, czyli podtrzymanie funkcji życiowych i zwalczenie objawów zatrucia lub usunięcie trucizny z organizmu lub jej unieszkodliwienie. W każdym przypadku najważniejsze jest, by postępowanie lecznicze rozpocząć jak najszybciej po wprowadzeniu trucizny do organizmu. Ogólne zasady pomocy w przypadkach zatruć polegają na zabezpieczeniu poszkodowanego, środków, które mogły być przyczyną zatrucia (opakowania po lekach, detergentach itp.), także wymiociny i całego miejsca wypadku, pamiętając jednocześnie o swoim własnym bezpieczeństwie. Samo postępowanie względem poszkodowanego uzależnione jest głównie od drogi wchłaniania trucizny. W przypadku trucizny, która dostała się do organizmu przez przewód pokarmowy zalecane jest płukanie żołądka. Jest to metoda o tyle skuteczna, o ile płukanie nie nastąpi zbyt późno. Czas, w jakim przynosi ono rezultaty to co najwyżej kilka godzin, ale nie więcej niż 4-5 w większości przypadków, kiedy substancje nie mają przedłużonego okresu wchłaniania, jak niektóre leki nasercowe. Stosuje się też węgiel aktywny. Zaleca się także podanie środków przeczyszczających, w celu usunięcie trucizny z jelit, a także podawanie dużych ilości wody, także pozajelitowo, w celu rozcieńczenia trucizny. Szczególnym przypadkiem jest zatrucie poprzez wypicie substancji żrącej. Wtedy nie wywołuje się wymiotów i nie płucze żołądka, by nie doprowadzić do perforacji uszkodzonych ścian przewodu pokarmowego. W przypadku zatruć substancjami lotnymi najważniejsze jest by wyprowadzić osobę poszkodowaną na świeże powietrze. Substancje takie dostają się do krwioobiegu za pośrednictwem pęcherzyków płucnych z pominięciem wątroby, dlatego są one szczególnie niebezpieczne. W przypadku substancji żrących, które dostały się na powierzchnie skóry należy je odpowiednio zobojętnić i usunąć tak, by nie przedłużać ich bezpośredniego kontaktu ze skórą.

Dostępne są oprócz tego liczne środki, które działają na trucizny powodując ich zobojętnienie lub całkowite unieczynnienie, a są to odtrutki, czyli antidota. Oprócz specjalistycznych związków chemicznych stosowanych jako odtrutki, stosuje się także środki dostępne w każdym domu. Tak w przypadkach zatruć kwasami lub zasadami stosuje się odtłuszczone mleko, które neutralizuje trucizny w pewnym stopniu. Podobnie działa białko jaja, a oprócz działania na kwasy i zasady, powoduje też neutralizację metali ciężkich i fenoli. Mąkę ziemniaczaną rozpuszczoną w wodzie (tworzącą zawiesinę) podaje się w przypadkach zatruć związkami jodu. Taka zawiesina powoduje wymioty oraz działa także zabezpieczająco na błony śluzowe. W przypadkach zatruć alkaloidami stosuje się mocną herbatę, ponieważ zawarta w niej tanina z nimi reaguje, następnie należy szybko opróżnić żołądek, ponieważ połączenie taniny z alkaloidami szybko ulega w żołądku hydrolizie.

Poniżej omówienie zatruć najczęściej spotykanych i sposobu postępowania leczniczego.

Grupa zatruć, spowodowana wprowadzeniem trucizny drogą przewodu pokarmowego:

1. Wypicie stężonego kwasu

Zatrucie kwasami jest groźne przede wszystkim z powodu właściwości żrących i zakwaszenia ustroju. Oprócz tego niektóre kwasy wywierają specyficzny dla siebie wpływ na przemiany ustrojowe. Różna jest także toksyczność kwasów. W zależności od stężenia oraz ilości kwasu, który dostał się do organizmu objawy zatrucia występują z różnym nasileniem. Najniebezpieczniejsze są mocne kwasy mineralne np. azotowy, solny, siarkowy. Zwykle dochodzi do oparzeń błon śluzowych, zmian martwiczych w miejscach zetknięcia się tkanki z kwasem, a czasem może dojść do perforacji przewodu pokarmowego. Zaraz po wypiciu występują bóle w obrębie jamy ustnej, gardła, przełyku, żołądku oraz wymioty, często z krwią. Kwasy powodują także powstanie charakterystycznych dla siebie zmiany miejscowe. Po oparzeniu kwasem azotowym zmiany skórne są koloru żółtawego, kwasem siarkowym, zmiany są ciemne, zwęglone, natomiast kwas solny uwidacznia się w postaci jasnych, białawych zmian na skórze. Niekiedy zatruciu towarzyszy wstrząs. Leczenie opiera się głównie na zobojętnieniu kwasu oraz łagodzeniu bólu; nie powoduje się wymiotów. Podaje się doustnie środki zobojętniające tj. tlenek magnezu, wodorotlenek glinu, mleko, białka jaj. Do neutralizacji przyjmuje się, że należy rozcieńczyć kwas stukrotnie. Nie należy podawać związków zobojętniających, które w reakcji z kwasem powodują powstanie dwutlenku węgla np. sody oczyszczonej.

2. Zatrucie ługami

Podobnie jak w przypadku kwasów działanie uzależnione jest od spożytej ilości oraz stężenia jonów wodorotlenowych zasady. Mechanizm obronny organizmu jest także podobny jak na działanie kwasów, ale działanie ługów jest znacznie groźniejsze, ponieważ powodują one powstawanie rozległych zmian martwiczych, które nie ograniczają się tylko do miejsca kontaktu z roztworem. Alkaloza, która rozwija się w wyniku zatrucia może doprowadzić do tak poważnych zmian w ustroju, że rezultatem może być śmierć, na skutek sparaliżowania układu nerwowego lub krążenia. Zaraz po dostaniu się ługu w jamie ustnej widoczne są oparzenia o jasnej barwie, występuje ślinotok i krwioplucie. Pojawia się biegunka z domieszką krwi, pragnienie, ale występują jednocześnie trudności z połykaniem z powodu obrzęku tkanek. W ciężkich przypadkach po zatruciu może wystąpić zapaść. Leczenie polega na zobojętnianiu zasady; podaje się najczęściej roztwór octu (łyżka octu na szklankę wody), sok z cytryny, mleko, ale nie wywołuje się wymiotów. Wstrząs usuwa się podając hydrokortyzon lub noradrenalinę dożylnie, można także przetaczać krew. Ważne w leczeniu jest także podawanie środków przeciwbólowych.

3. Zatrucie etanolem (alkohol etylowy)

Zatrucie ma miejsce tylko w wyniku wypicia nadmiernej ilości alkoholu. Etanol wchłania się bardzo dobrze z przewodu pokarmowego w postaci niezmienionej, a wchłanianie rozpoczyna się już w jamie ustnej; w największych ilościach wchłanianie zachodzi w jelitach (jelito cienkie). We krwi jego obecność można wykryć już w 5 minut po wypiciu. Spożyte wcześniej pokarmy tłuste i mleko opóźniają wchłanianie, natomiast woda przyspiesza. W półtorej godziny po wypiciu stężenie alkoholu we krwi osiąga najwyższy poziom, który z czasem obniża się. W ustroju jest przenoszony przez osocze, a jego zawartość w płynie mózgowo-rdzeniowym i powietrzu pęcherzyków płuc zależne jest od jego stężenia we krwi. W ustroju ulega przemianom, które rozpoczynają się w wątrobie, gdzie jest on utleniany do aldehydu octowego, następnie aldehyd przechodzi w kwas octowy, a ten w wodę i dwutlenek węgla. Alkohol jest metabolizowany w organizmie w ok. 90%, a tylko jego niewielka część wydostaje się z organizmu z powietrzem wydychanym lub z moczem w stanie niezmienionym. Jak się szacuje dorosły mężczyzna jest w stanie spalić 7g alkoholu na godzinę. Stan zatrucia wywoływany jest przez nadmierną ilość alkoholu, z którą organizm nie może sobie poradzić, ale ustalenie takiej dawki jest niemożliwe ze względu na bardzo indywidualne reakcje organizmu i inne czynniki towarzyszące. Zakłada się, że dawka śmiertelna wynosi od 200-400 g alkoholu w stanie czystym, czyli ok. 800 ml wódki (40%) wypitej bardzo szybko.

Objawy zatrucia związane są z działaniem depresyjnym etanolu na układ nerwowy. Tak duże dawki powodują utratę przytomności i śpiączkę, a w takim stanie zanikają podstawowe odruchy, źrenice ulegają rozszerzeniu i bardzo opornie reagują na światło. Spada ciśnienie krwi, tempo oddechów i ilość uderzeń serca na minutę, blednie skóra i spada temperatura ciała. Najczęstszą przyczyną śmierci w takim stanie jest porażenie ośrodka oddechowego w mózgu. Dzieje się to najczęściej przy stężeniu alkoholu rzędu 0,6-0,7 % we krwi. Kiedy pacjentowi uda się przeżyć taki stan, często później występuje obrzęk mózgu, a także ostra niewydolność nerek.

Należy także zaznaczyć, że wypicie alkoholu, w wydawałoby się niewielkiej ilości może spowodować nieadekwatne skutki. Dzieje się tak po spożyciu alkoholu, kiedy wchodzi on w reakcję z różnymi lekarstwami, lub wywołują one nadwrażliwość organizmu na jego działanie. Podobne sumowanie skutków ma miejsce przy spożyciu jednocześnie alkoholu i środków o działaniu depresyjnym, wyciszającym w stosunku do układu nerwowego.

Rozpoznanie zatrucia alkoholowego nie jest specjalnie kłopotliwe, ze względu na ewidentne objawy, czy polegając tylko na swoim powonieniu. Śpiączka może mieć jednak już kilka przyczyn i nie koniecznie wywołana jest nadmierną ilością alkoholu we krwi. Często zdarza się, że utrata przytomności spowodowana jest urazem mechanicznym głowy lub udarem mózgu. W przypadku przedawkowania alkoholu wystąpić może śpiączka cukrzycowa, ponieważ picie alkoholu i nie spożywanie pokarmów prowadzi do hipoglikemii.

Leczenie polega na płukaniu żołądka letnią wodą, ogrzewaniu ciała, a także zapewnianiu dopływu świeżego powietrza. W przypadkach bardzo ciężkich dożylnie podaje się środki pobudzające (np. adrenalina=epinefryna), ale w przypadkach mniej drastycznych mocna kawa jest wystarczająca do pobudzenia układu nerwowego. Podaje się także glukozę, lub po prostu coś słodkiego do jedzenia, co zapobiega hipoglikemii, a jednocześnie podaje się insulinę, która przyspiesza spalania alkoholu w organizmie, podobne silne właściwości ma także fruktoza. W przypadkach ostrych zaburzeń oddechowych stosuje się sztuczną wentylację płuc.

4. Zatrucie alkoholem metylowym

Alkohol metylowy lub inaczej spirytus drzewny, czy metanol jest związkiem o właściwościach fizycznych bardzo podobnych do etanolu; wygląda i pachnie bardzo podobnie, ale jego smak jest piekący. Zatrucia metanolem powodowane są przez jego wypicie. Metanol jest składnikiem niektórych płynów do chłodnic, ale najczęściej zatrucia zdarzają się w zakładach przemysłowych, gdzie stosowany jest jako rozpuszczalnik, czy surowiec do produkcji. Zatrucie może wystąpić także poprzez wdychanie par alkoholu. Jest to związek nieporównywalnie bardziej groźny od etanolu, ponieważ nie jest on całkowicie metabolizowany w organizmie, a także długo w nim pozostaje. Ulega on także przemianom do bardzo toksycznych związków, a pierwszym z nich jest formaldehyd, który w późniejszych etapach zostaje zamieniony na kwas mrówkowy. Metabolizm alkoholu metylowego jest około dziesięciokrotnie wolniejszy od alkoholu etylowego. Niebezpieczeństwo spożywania metanolu i jego toksyczność wiąże się z jego kumulowaniem w tkankach i wiązaniem się z enzymami zawierającymi żelazo, co prowadzi do hamowania oddychania komórkowego. Szczególnie groźny jest alkohol metylowy dla narządu wzroku, powodując zmiany zwyrodnieniowe w nerwie wzrokowym. Dawka śmiertelna jest, tak jak w przypadku alkoholu etylowego bardzo różna i zależy od indywidualnych predyspozycji organizmu. Przyjmuje się, że wynosi ona ok. 100-250 ml, ale znane są także zgony po wypiciu 20 ml. Ponadto niewielkie dawki metanolu mogą być bardzo groźne dla wzroku.

Objawy zatrucia uzależnione są od dawki, jaka została przyjęta i stanu organizmu. Zwykle objawy pojawiają się w drugiej dobie po spożyciu, a jedynie w wyjątkowych sytuacjach w kilka godzin; związane jest to ze znacznie trudniejszym wchłanianiem alkoholu. Pierwszymi objawami są bóle brzucha, nudności, wymioty. Wcześniej mogą wystąpić zaburzenia widzenia, lub bóle mięśniowe. Zaburzenia widzenia mogą być nieznaczne, od widzenia nieostrego po całkowitą ślepotę z utratą poczucia światła włącznie. Silne bóle brzucha bardzo często prowadzą do nieprawidłowej diagnozy, a prawdopodobnie spowodowane są zapaleniem trzustki. Podobnie jak w przypadku alkoholu etylowego widoczne jest depresyjne oddziaływanie metanolu na układ nerwowy. Występują zaburzenia psychiczne, świadomości, pobudzenie ruchowe, drgawki, a w ostateczności także śpiączka. Obniżona jest także ciepłota ciała, a źrenice są rozszerzone i niereagujące na światło. Obecna jest silna kwasica, którą łatwo wykryć w badaniach krwi, co objawia się obecnością mrówczanów i samego metanolu. We krwi obserwuje się także wzrost stężenia mocznika, lipidów i cukru. Najważniejsze w leczeniu jest podawanie substancji alkalizujących (wodorowęglany podawane dożylnie). Podaje się także etanol, zmniejszający metabolizm metanolu. W ciężkich przypadkach dobre rezultaty przynosi hemodializa. Ważne jest także, by chronić oczy przed jasnym światłem. Po zatruciu często występuje obrzęk mózgu, w takich przypadkach stosuje się kroplówki z glukozy. Płukanie żołądka wodą z dodatkiem węgla przynosi pożądane rezultaty tylko do kilku godzin po spożyciu. Profilaktyka takich zatruć polega przede wszystkim na bezwzględnym unikaniu picia alkoholu, niewiadomego pochodzenia.

5. Zatrucie jadem kiełbasianym

Jest to zatrucie pokarmowe wywołane przez toksyny bakterii Clostridium botulinum, przebiegające z porażeniem mięśni gałek ocznych, górnych dróg oddechowych (gardło, krtań, przełyk), a także porażeniem funkcji wydzielniczych ślinianek i trzustki. Laseczka jadu kiełbasianego żyje w środowisku beztlenowym. Sam zarazek jest mało odporny na działanie czynników zewnętrznych, ale jego zarodniki giną dopiero po 3-6 godzinach gotowania. Są także odporne na działanie niskich temperatur, toteż mogą się bardzo długo utrzymywać w pokarmach mrożonych. Zarodniki w naturze spotykane są w glebie, wodzie, na roślinach, w przewodach pokarmowych zdrowych ludzi i zwierząt. W warunkach beztlenowych zarazki te stają się niezmierne groźne poprzez swoisty jad, który wydzielają. Wyróżniono pięć typów laseczki jadu, a najgroźniejsze są pierwsze dwa (A, B). U nas przeważają zakażenia zarazkiem typu B. Zatrucie występuje na skutek zjedzenia zakażonego pokarmu, a doskonałym miejscem bytowania Clostridium są hermetycznie zamykane pokarmy w puszkach (konserwy mięsne, pasztety), czy hermetycznie zamykane mrożonki, które wcześniej zostały nadważone bakterią. Stwarzają one doskonałe beztlenowe środowisko do życia. Ważne jest, że zakażone pokarmy nie różnią się smakiem, zapachem, czy wyglądem od pokarmów niezakażonych, choć czasem w konserwach może powstawać gaz, który powoduje wybrzuszenie wieczka. Bezpośrednią przyczyną zatrucia jest wytwarzany przez bakterię jad, będący silną trucizną protoplazmatyczną. Jego działanie polega na zahamowaniu syntezy acetylocholiny w komórkach, która jest m.in. neurotransmiterem, a także zakłóca polaryzację błon włókien mięśniowych. Z krwią jad dostaje się do wszystkich niemal komórek ciała, atakując i niszcząc poszczególne tkanki. Najbardziej podatna na działanie jadu jest tkanka nerwowa, a atakowane są głównie komórki zwojowe rdzenia przedłużonego, most (część mózgu), a częściowo także zakończenia nerwowe mięśni.

Objawy zależne są od dawki jadu wprowadzonej do organizmu oraz od odporności ustroju na działanie jadu. Zazwyczaj pojawiają się w ok. 2 dni od spożycia toksyny, ale znane są przypadki, kiedy pojawiły się już w pół godziny lub też w dwa tygodnie po spożyciu. Im późniejsze wystąpienie objawów tym lepsze rokowanie dla chorego. Początkowe objawy charakterystyczne są dla ogólnych zaburzeń żołądkowo-jelitowych i mogą występować w mniejszym lub większym nasileniu. Jest to także ogólne osłabienie, bóle głowy, bóle brzucha, wymioty, zaparcia. Objawy ogólne występują najczęściej tylko kilka godzin, a później obserwuje się już objawy charakterystyczne dla zatrucia jadem kiełbasianym. Najbardziej widoczne jest porażenie ruchowe i wydzielnicze nerwów czaszkowych, w tym charakterystyczne jest zaburzenie pracy mięśni gałek ocznych, objawiające się zaburzeniami w akomodacji. W cięższych przypadkach porażony zostaje także nerw mięśnia zwieracza źrenicy, co powoduje ich zesztywnienie i brak reakcji na światło. Bardzo szybko następuje także paraliż mięśni krtani i przełyku, a także zahamowanie czynności wydzielniczych ślinianek, co objawia się zaczerwienieniem błon śluzowych w obrębie jamy ustnej i gardła oraz ich suchością, czemu towarzyszy uporczywe pragnienie. Ponadto występuje obrzęk języka, co utrudnia mowę. Później następuje porażenie mięśniówki jelita, co prowadzi do zaparć. Ogólne osłabienie dotyczy także mięśni szkieletowych tułowia i kończyn. Najczęściej śmierć następuje z powodu porażenia ośrodka oddechowego lub nerwu błędnego, czy w wyniku powikłań. W lżejszych przypadkach objawy zaczynają ustępować około dziesiątego dnia od zatrucia.

Najważniejsze w zastosowanym leczeniu jest prawidłowe rozpoznanie zatrucia, które niekiedy może być mylone z zatruciem alkoholem metylowym, atropiną, lub zapaleniem mózgu. W przypadku szybkiego rozpoznania przeprowadza się płukanie żołądka i podanie środków przeczyszczających, a następnie surowicy przeciwko jadowi kiełbasianemu. W późniejszych etapach niezbędne jest podawanie środków wspomagających krążenie oraz zapewnieniu czystości górnych dróg oddechowych, w związku z silnie zaburzonym przełykaniem, by umożliwić swobodne oddychanie. Zapobieganie zatruciom polega przede wszystkim na dokładnej kontroli spożywanych pokarmów, głównie jeszcze przed dostaniem się ich na półki sklepowe.

Zatrucia spowodowane toksynami, dostającymi się do organizmu przez układ oddechowy:

1. Zatrucie tlenkiem węgla

Tlenek węgla jest gazem bezbarwnym i bezwonnym, który powstaje w wyniku niecałkowitego spalania węgla. Może być on przyczyną ostrych zatruć. Wchodzi także w skład gazu świetlnego i spalin samochodowych. Jest on przyczyną największej liczby zgonów z powodu zatruć. Bardzo często przyczyną zatruć są nieszczelne przewody kominowe i gazowe. Główną przyczyną zatruć jest ponad 200 razy większe powinowactwo tlenku węgla do hemoglobiny, w związku z tym przegrywa on z konkurencyjną cząsteczką, a w rezultacie tworzy się karboksyhemoglobina, a organizm ulega coraz większemu niedotlenieniu.

Objawy zależą od czasu działania tlenku węgla na organizm. W przypadkach lżejszych jest to tylko zaburzenie świadomości, osłabienie, zaczerwienieni twarzy, zawroty głowy, szum w uszach, dezorientacja. Natomiast, kiedy 50-80% hemoglobiny zostanie związane z tlenkiem węgla występują już poważniejsze objawy; utrata przytomności, skóra jest zaróżowiona z odcieniem sinawym, przekrwienie błon śluzowych. W przypadku, kiedy 80% hemoglobiny jest związane bardzo szybko zostają zniesione wszelkie odruchy, a zaraz potem sparaliżowany zostaje ośrodek oddechowy i następuje śmierć. W pomieszczeniach zamkniętych z dużym stężeniem tlenku węgla w powietrzu zgon może nastąpić nawet po kilku oddechach. W przypadkach lżejszych, kiedy udaje się chorego uratować obserwuje się obrzęk płuc i niewydolność nerek, która może mieć charakter przewlekły. W zatruciu można zaobserwować trzy etapy. Pierwszy z nich charakteryzuje się objawami ogólnymi (wymienione wyżej), a dodatkowo podwyższenie ciśnienia krwi, rozszerzonymi źrenicami, kiedy taką osobę wyprowadzi się na świeże powietrze zamroczenie mija, natomiast, gdy przebywa ona dalej w atmosferze tlenku węgla obserwuje się objawy etapu drugiego, czyli upośledzenie świadomości, przyspieszenie oddechu, osłabienie mięśni kończyn. Trzeci etap charakteryzuje się mimowolnymi wymiotami, oddawaniem moczu i kału, zaburzeniami w oddychaniu, nierównym tętnem, spadkiem ciśnienia krwi, a następnie utrata przytomności i drgawkami.

W leczeniu najważniejsze miejsce zajmuje umożliwienie dostępu do świeżego powietrza i zastosowanie hiperwentylacji. Stosuje się także oddychanie czystym tlenem oraz podaje środki przyspieszające ciśnienie krwi. W cięższych przypadkach podaje się także glukozę dożylnie lub stosuje się przetaczanie krwi, co jest najszybszym sposobem usunięcie krwi z hemoglobiną związaną przez tlenek węgla.

2. Zatrucie gazami drażniącymi

Należą do nich m.in. chlor, opary lakierów przemysłowych, żywic, gazy nitrozowe itp.

Zatrucia takie spotykane są najczęściej w zakładach przemysłowych, gdzie wykorzystuje się takie specjalistyczne substancje, ale mogą wystąpić także gdziekolwiek indziej, np. podczas przebywania w pomieszczeniu, gdzie lakierowana jest podłoga. Głównymi objawami są: podrażnienie dróg oddechowych, co powoduje kaszel, zaczerwienienie błon śluzowych, ślinotok, nieżyt nosa, kichanie, bóle głowy. W przypadku chloru mamy do czynienia z przyspieszeniem tętna i zimny pot na skórze, która może przybierać sinawe zabarwienie. Leczenie, jak w przypadku wszystkich zatruć gazowych polega na zapewnieniu dostępu do świeżego powietrza, można stosować także podawanie czystego tlenu i środki pobudzające krążenie.

3. Zatrucie nikotyną

Są to zatrucia niekoniecznie związane z wypaleniem zbyt dużej ilości tytoniu, ponieważ nikotyna wchodzi także w skład wielu środków chemicznych stosowanych np. w ogrodnictwie. Objawami zatrucia są: ślinotok, wymioty, zawroty głowy, omdlenia, biegunka. Niekiedy duże dawki nikotyny powodują drgawki, zaburzenie widzenia i oddychania. Leczenie polega na płukaniu żołądka roztworem taniny, w domowych warunkach na podaniu mocnej herbaty. W przypadkach ostrych zatruć także podawanie środków przeciwdrgawkowych i wspomagających układ krążenia i regulujących pracę serca.