Dokumentacja ludzkich cierpień, spowodowanych przez ospę, cholerę, tyfus, dyzenterię, malarię itd. nadaje chorobom zakaźnym specjalnego znaczenia. Pomimo bezapelacyjnych sukcesów w opanowywaniu tych chorób, na które składa się coraz lepszy poziom higieny, szczepień i terapii antybiotykowej, infekcje wciąż pozostają powszechnym i znaczącym problemem współczesnej medycyny. Najpowszechniejsza choroba na świecie, przeziębienie, jest chorobą zakaźną, podobnie jak budzący grozę AIDS. Niektóre z chronicznych chorób neurologicznych, niegdyś uważanych za syndromy degeneracyjne, również okazały się być zakaźne. Niektóre postacie raka mogą być wywołane przez wirus, a więc na drodze infekcji. Nie ma właściwie wątpliwości, że przyszłość wskaże nam infekcje jako czołowy problem medyczny.

W studiach nad chorobami i opiece nad pacjentem lekarze używają pewnych terminów, które nie są proste do zdefiniowania. Definicja samej infekcji, jako wzrostu mikroorganizmu w ciele zwierzęcia i wszelkich wynikających stąd konsekwencji dotyczy w zasadzie wszystkich chorób infekcyjnych ludzi. Wiele powierzchni ciała ludzkiego, które mają kontakt z zewnętrznym środowiskiem, jak np. skóra i przewód pokarmowy, zachowują normalną florę, jednak mikroorganizmy te zwykle nie dokonują inwazji ani nie wywołują chorób. W pewnych okolicznościach jednak składniki mikroflory mogą zaatakować i spowodować infekcję.

W opisie chorób zakaźnych stosuje się liczne inne terminy. Patologia jest to wszelkie odchylenie od normy indukowane infekcją, zaś patogeneza to ciąg wypadków prowadzących do patologii. Mikroorganizmem patogenicznym jest mikrob, który może być przyczyną patologii. Choroba oznacza stan, gdy występuje patologia, a choroba zakaźna jest to choroba spowodowana przez mikroorganizm. Termin wirulencja określa zdolność mikroba do wywołania choroby o danym nasileniu, zaobserwowaną u konkretnego gospodarza. Przykładowo, pewien mikroorganizm może być awirulentny dla typowego gospodarza, natomiast wysoce wirulentny dla osobnika z immunosupresją. Odporność jest to stopień oporności gospodarza względem konkretnego mikroba. W końcu należy docenić fakt, że występowanie choroby infekcyjnej u człowieka jest procesem dynamicznym, który można rozpatrywać jako interakcję gospodarz - pasożyt. Interes pasożyta polega na wydaniu potomstwa w jak największej liczbie, natomiast gospodarz w akcie obrony próbuje kontrolować te wysiłki. Rozpoznanie, czy proces ten przyczynia się do problemu pacjenta jest już zadaniem lekarza, jak też interwencja dla dobra pacjenta.

Chorobę zakaźną charakteryzuje się zwykle poprzez główny system narządów, który jest nią objęty. Klasyfikacja taka jest użyteczna w formie przewodnikowego przybliżenia dla pacjenta. Przykładowo, pacjent nie skarży się przecież na pneumokokowe zapalenie płuc, ale na gorączkę, kaszel i ból w piersiach. Lekarz objaśnia pacjentowi, że choroba zlokalizowana jest w klatce piersiowej (choroba układu oddechowego) a następnie zbiera materiały świadczące o tym, że czynnikiem zapalenia jest bakteria Pneumococcus. Tak więc klasyfikujemy infekcje na infekcje dróg oddechowych (górnych, dolnych, krtani, gardła, płuc itd.), żołądkowo - jelitowe, moczowo - płciowe, systemu nerwowego, skóry i tkanek miękkich, kości i stawów, sercowo - naczyniowe i uogólnione (rozsiane). Przykładem ostatniej jest sepsa mikrokokowa. Pamiętajmy, że określenie lokalizacji jest stwierdzeniem natury praktycznej i nie oznacza, że drobnoustrojów chorobotwórczych nie ma też innych okolicach ciała, że nie mogą się dalej rozprzestrzeniać lub że w początkowym okresie choroby nie występowały w innym miejscu. Na przykład wstępujące infekcje dróg moczowych opanowują najpierw cewkę moczową, potem pęcherz, w końcu moczowody i nerki. Do szczególnie niebezpiecznych należą infekcje narządów kluczowych dla funkcjonowania organizmu, np. infekcje wsierdzia (z udziałem bakterii gronkowca), mózgu i opon mózgowych oraz wątroby (żółtaczka zakaźna).