Odporność - jest zdolnością organizmu do przeciwstawienia się wpływowi niekorzystnemu obcych ciał, które przedostają się do wnętrza organizmu. Zadaniem podstawowym obronnych mechanizmów jest uniemożliwienie wniknięcia obcych ciał, gdy one wnikną już z kolei do organizmu - powinny ulec unieczynnieniu albo usunięciu.

Antygeny - są substancjami, które wywołują obronna reakcję po przeniknięciu do organizmu. Podzielić je można na:

  1. upostaciowane antygeny - są komórkami grzybów, bakterii, to także ciałka krwi, pyłki, wirusy;
  2. rozpuszczalne antygeny - koloidalne roztwory albo zawiesiny polisacharydów, białek, toksyn.

Alergeny - to substancje, które po pierwszym wniknięciu do organizmu nie powodują widocznej reakcji. Przy drugim dopiero kontakcie wywołują objawy uczuleń.

Immunologiczna informacja:

  1. indywidualna - typowa dla określonego organizmu;
  2. gatunkowa - identyczna u każdego osobnika określonego gatunku.

ODPORNOŚĆ U ROŚLIN

Można wyróżnić odporność:

  1. wrodzoną - to dziedziczna cecha, lecz w określonym stopniu może się zmieniać pod działaniem środowiska;
  2. nabyta - zostaje wykształcona w trakcie kontaktu z organizmami patogenów.

Odpornościową reakcję roślin podzielić można na:

  1. bierna - reakcja ta przejawia się brakiem możliwości wniknięcia ciała obcego do tkanek należących do gospodarza, gdy jednak wniknie zostaje niszczone. Utrudniającymi wnikanie barierami są ściany komórkowe celulozowe impregnowane różnego rodzaju substancjami (np. ligniną, suberyną, woskami) oraz wysoka zawartość celulozy.
  2. Czynna - to zdolność roślin przeciwstawiania się obcemu czynnikowi, który wnika do tkanek. Odpornościowe reakcje przejawiają się m.in.. wzrostem ilości cytokinin, pobudzeniem mitotycznych podziałów komórki. Kiedy obce ciało pokona obronne bariery może zostać zabite poprzez działanie antybakteryjnych związków - antybakteryjnych fitonacydów. U licznych roślin wydzielane są pewne chemiczne substancje jedynie w przypadku wniknięcia obcego czynnika. Są nimi fitoaleksyny.

ODPORNOŚĆ ZWIERZĄT

Humoralna odporność - obronna odpowiedź organizmu przy udziale przeciwciał wydzielanych do różnych płynów ciała.

Komórkowa odporność - odpowiedź organizmu, która polega na wychwytywaniu oraz niszczeniu aktywnym obcych ciał poprze żerne komórki.

Wyróżniono 2 typy odporności:

  1. Wrodzona (inaczej nieswoista) - genetycznie uwarunkowana, możliwa obrona przed jakimkolwiek typem obcego ciała. Stanowi barierę pierwszą dla obcych ciał. Przeszkodę naturalną stanowią ochronne bariery np. zrogowaciały naskórek, pancerze. Poza nimi organizmy wykształciły fizjologiczne mechanizmy obronne, pozbywające się obcych ciał z wewnętrznej części ciała np. kaszel, kichanie, łzawienia, biegunka, wymioty. Jeśli te bariery nieskuteczne okazały się organizm odpowiada zapalnym stanem (temperatura podwyższona). Skutecznym najbardziej mechanizmem nieswoistej odporności jest fagocytoza czyli pochłanianie ciał obcych poprzez żerne komórki, po czym trawienie ich wewnątrz komórki. Fagocytujące komórki obecne są w śluzowych błon, płynach ciała. Fagocytowanie jest wspomagane przez białkowe substancje o bakteriobójczych właściwościach (lizozym - powoduje uszkodzenie bakterii; interferon - stanowi utrudnienie we wnikaniu do komórki wirusów).
  2. Nabyta odporność (inaczej swoista) - nabywana podczas życia; jest skierowana przeciwko jakiemukolwiek typowi antygenu. Jest uzyskiwana dzięki limfocytom, które krążą w limfie, we krwi oraz innych ustrojowych płynach. Macierzyste komórki limfocytów są zlokalizowane w kostnym szpiku. Część tychże komórek zostaje limfocytami B po tym jak opuszczą szpik. One po fakcie wniknięcia do organizmu antygenu, ulegają przekształceniu w plazmatyczne komórki, które syntezują a także uwalniają przeciwciała do krwi, te zaś unieszkodliwiają antygeny. Pozostała część macierzystych komórek po opuszczeniu kostnego szpiku przekształca się w limfocyty T, które można podzielić na 3 grupy:
    1. pomocnicze limfocyty (Th)- wydzielają limfokiny po tym jak antygeny zostaną rozpoznane; związki te pobudzające do podziału limfocyty B a także do tworzenia plazmatów, powodujących tworzenie żernych komórek;
    2. cytotoksyczne (Tc) - mogą fagocytować komórki;
    3. hamujące (Ts) - powodują zahamowanie reakcji obronnych, kiedy antygen już został unieszkodliwiony.

Immunologiczna pamięć - limfocyty T i B tworzą komórki, które zapamiętują antygen. Kiedy po pewnym czasie nastąpi ponowny kontakt organizmu z określonym antygenem, odpowiedź tego organizmu jest bardziej intensywna (tzw. immunologiczna wtórna odpowiedź) i szybsza w porównaniu z kontaktem pierwszym (tzw. immunologiczna pierwotna odpowiedź). Przeciwciała to białka składające się z określonej grupy glikoprotein, są zaliczane do gammaglobulin. One posiadają zdolność do wiązania antygenu. Nabywana sztucznie odporność sprowadza się do podawania surowicy wraz z przeciwciałami gotowymi np. przeciwbłoniczej surowicy. Jednak jest to swoista, sztuczna, krótkotrwała, bierna odporność. Szczepienia dają swoistą, długotrwałą, sztuczną odporność. Szczepionki dają ochronę jedynie przed drobnoustrojem, wywołującym je.