Z punktu widzenia psychologii, inteligencja jest to swoisty zespól zdolności umysłowych, które umożliwiają jednostce sprawne korzystanie z nabytej wiedzy oraz efektywne zachowanie się wobec nowych zadań i warunków życia. W psychologii pojęcie inteligencji służy głównie do określania poziomu ogólnej sprawności intelektualnej ludzi.

Począwszy od końca XIX wieku podejmowane były liczne próby określenia istoty inteligencji oraz konstruowania narzędzi do jej badania (W. Stern, A. Binet i in.). Do niedawna dominowały dwie konkurencyjne teorie inteligencji:

  • teoria hierarchiczna - zakłada istnienie hierarchicznej struktury zdolności, które warunkują inteligentne zachowanie się człowieka. W myśl tej teorii specyficzne zdolności poznawcze mają ogólny wymiar, nazwany czynnikiem ogólnym g (general), w swoim rdzeniu, i że inne składniki są właściwe tylko dla konkretnych zadań.
  • teoria czynników równorzędnych - zakłada, że inteligencja składa się z szeregu niezależnych "zdolności podstawowych" z których każda odpowiedzialna jest za wykonanie odmiennego typu zadania.

Po zdefiniowaniu inteligencji zrodziło się pytanie, w jaki sposób można ją zmierzyć. Pierwszy test na inteligencję został stworzony w 1905 roku przez dwóch Francuzów - A. Bineta i T. Simona i był zestawem wielu różnorakich zadań. Niewiele później, niemiecki psycholog Stera wymyślił pojęcie ilorazu inteligencji -Intelligence Quotient, czyli IQ. Iloraz inteligencji miał być obiektywną miarą inteligencji człowieka. Liczony był on w bardzo skomplikowany sposób - jako stosunek wieku umysłowego badanego, który ustalono na podstawie wyników testów psychologicznych, do jego wieku życia. Pojawiły się jednak wątpliwości, w jaki sposób w miarę precyzyjnie określić ów wiek umysłowy. Obecnie iloraz inteligencji określa się na podstawie rozwiązywanych testów. Ponieważ niektóre osoby radzą sobie znacznie lepiej z testami liczbowymi, inne z testami słownymi, jeszcze inni ludzie widzą wszystkie szczegóły różniące dwa obrazki, zrodziły się wątpliwości czy rzeczywiście testy określające IQ są miarodajną metodą określającą poziom inteligencji człowieka.

Skala Cattella mierząca poziom IQ w punktach, wygląda następująco:

  • poniżej 75 - "opóźniony w rozwoju"
  • 75 - 90 - "tępy"
  • 90 - 110 - "normalny"
  • 110 - 130 - "inteligentny"
  • powyżej 130 - "uzdolniony"

Wraz z rozwojem badań genetyki zachowania nad funkcjonowaniem poznawczym wyróżniono dwa rodzaje inteligencji: inteligencja płynna (mechaniczna) oraz inteligencja skrystalizowana (pragmatyczna). Rozróżnienie to zostało wyłonione w badaniach nad starzeniem się, gdy wykazano, że zdolności skrystalizowane wzrastają z wiekiem, podczas gdy zdolności płynne maleją.

Inteligencja płynna jest definiowana jako podstawowe zdolności przetwarzania informacji, które pozostają pod wpływem czynników biologicznych, genetycznych lub zdrowotnych. Mierzona jest za pomocą testów dotyczących szybkości i precyzji, orientacji przestrzennej, pamięci wzrokowej lub motorycznej.

Inteligencja skrystalizowana definiowana jest jako zdolności oparte na wiedzy kulturowej i uważana jest za pozostającą pod wpływem środowiska. Mierzona jest za pomocą m.in. testów rozumienia informacji lub języka.

Liczne badania wykazują, że zarówno płynne, jak i skrystalizowane zdolności są odziedziczane oraz, że pozostają one pod wpływem różnych czynników środowiskowych.