Wstępne pojęcia:

Sporofit - u roślin mianem tym określamy to pokolenie, które rozmnaża się na sposób bezpłciowy, ponad to jest ono diploidalne. W trakcie rozwoju ewolucyjnego roślin zauważalna jest tendencja do dominacji sporofitu względem gametofitu, czego kulminację mamy w przypadku roślin naczyniowych (najbardziej skrajna postać u nasiennych). W pokoleniu sporofitu dochodzi jedynie do mejozy, dzięki której powstają zarodniki (spory). Gametofit jak się można zorientować jest haploidalnym pokoleniem roślin rozmnażającym się płciowo. W jego obrębie dochodzi do mitozy

Gromada: Mszaki

Rośliny z tej gromady prowadzą ziemno-wodny tryb życia a w ich cyklu przemian pokoleń jeszcze dominuje gametofit. Liczy ona sobie mniej więcej 25,000 tysięcy gatunków o silnym zróżnicowaniu morfologicznym. Występują one zarówno na półkuli północnej, jak i południowej przeważnie tam gdzie panują odpowiednie warunki pod względem wilgotności (musi być mokro). Są ważnym elementem licznych zbiorowisk roślinnych nie raz stanowiąc ich bazę. Mimo wysokich wymagań pod względem wilgotności są to rośliny typowo lądowe, który tylko poszczególni przedstawiciele przebywają w wodzie. Ich pierwsi przedstawiciele znani są już z okresu karbońskiego. Cechami wspólnymi dla całej gromady są:

1. Zbieżny pokrój sporofitu - niewysoki telom tj. oś pozbawiona rozgałęzień, na którego szczycie znajduje się zarodnia;

2. Ten sam rodzaj przemiany pokoleń - dominuję gametofit, który jest zdolny do samodzielnego życia, ze względu na posiadanie zielonych elementów. Sporofit niejako pasożytuje na gametoficie (pobiera niezbędne mu substancje odżywcze) i nie jest w stanie bez niego przeżyć;

3. Ten sam rodzaj gamet: nieruchliwe osadzone w rodniach o kształcie butelki komórki jajowe oraz ruchliwe plemniki o dwóch nitkach, które produkowane są w plemniach osłoniętych ścianką;

Do zapłodnienia dochodzi przy udziale wody (np. kropli deszczu), dzięki czemu plemnik może dostać się do komórki jajowej. W rodni rozwija się zygota (2n), która z czasem wraz ze swym wzrostem wydostaję się na zewnątrz. To stadium rozwoju określa się mianem sporogonu, który zbudowany jest z trzonka oraz stopki, która wrasta w gametofit. Na jego szczycie znajduje się puszka, w której z czasem powstaną zarodniki. Zanim jednak do tego dojdzie w obszarze tkanki archesporialnej musi zajść mejoza w wyniku, której powstaną właśnie haploidalne zarodniki. Puszka w odpowiednich warunkach otwiera się a wiatr roznosi znajdujące się w niej zarodniki, z części których wyrosną nowe mszaki a dokładniej młode gametofity. Te z biegiem czasu rosną osiągając maksymalnie kilkanaście centymetrów. Dorosłe gametofity mają kształt plechowaty bądź też występują pod postacią ulistnionej łodyżki, która to do podłoża przytwierdzona jest za pomocą chwytników.

Pod względem anatomiczny gametofit mszaków jest dość prostą strukturą. Składa się on z tkanki mechanicznej, asymilacyjnej oraz przewodzącej. Oprócz rozmnażania generatywnego ma on także zdolność do rozmnażania się wegetatywnego za pomocą tzw. rozmnóżek.

W gromadzie tej wyróżnia się trzy klasy. Są to glewiki, wątrobowce oraz mchy.

Gromada: Paprotniki

Rośliny zaliczane do tej gromady można podzielić na dwie grupy po kątem posiadanych przez nie zarodników: jednozarodnikowe oraz różnozarodnikowe. Do paprotników zaliczamy mniej więcej 10 tysięcy gatunków roślin, które dziś stanowią zaledwie wspomnienie swych wybitnych i rozlicznych przodków z przeszłości. Do grupy tej systematycy zaliczają takie rośliny jak psylofity, skrzypy, widłaki oraz oczywiście paprocie. Prowadzą one oczywiście lądowy tryb życia i są do tego już lepiej przystosowane niż mszaki.

Uznaję się je za organizmy, u których w pełni wykształciły się organy. Posiadają one łodygę, liście a także korzenie. W ich cyklu życiowym dochodzi do przemiany pokoleń związanej ze zmianą fazy jądrowej, jednak w tym wypadku pokoleniem dominującym jest nie gametofit a sporofit.

Paprotniki preferują raczej środowiska zacienione oraz wilgotne a najlepsze warunki do rozwoju i wzrostu panują dla nich w ciepłych strefach klimatycznych o wysokim wskaźniku wilgotności. Cechami wspólnymi dla wszystkich paprotników są:

1. Niewielki pokrój ciała, formy drzewiaste w dzisiejszych czasach należą raczej do rzadkości, nie występuje u nich także przyrost wtórny;

2. Występowanie liści o specyficznym pokroju: dużych, z postrzępioną blaszką za pomocą których rośliny te oddychają i wytwarzają sobie pokarm. Młode zawiązki liści pozwijane są w kształcie pastorału;

3. Występowanie na łodygach a także osiach liści oraz częściach podziemnych tzw. łusek;

4. Lokalizacją zarodni, które znajdują się zawsze na liściach. Mogą występować na ich końcach, bądź na brzegach oraz dolnej stronie blaszki liściowej;

5. Posiadanie specyficznych mechanizmów odpowiedzialnych za otwieranie zarodni; Wraz z ewolucją w obrębie tej gromady dochodziło do zmniejszania się grubości ściany zarodni;

6. Zauważalna tendencja do skupiskowego rozmieszczenia zarodni na obszarze liścia a nawet do ich zrastania się (synangia);

Jak już wspomniano także i u paprotników dochodzi do przemiany pokoleń z tym, że tu dominuje już sporofit. Jest on tworem samodzielnym, w którego pokroju można wyróżnić takie organy jak łodyga, liście oraz korzeń. Epidermę pokrywa gruba kutikula, a na jej obszarze występują aparaty szparkowe. System przewodzący mamy tu typu koncentrycznego - budują go łyko oraz drewno, którego elementami są cewki (naczynia pojawiają się dopiero u roślin nasiennych). W charakterystyczny sposób zbudowane zarodnie występują na liściach, które noszą nazwę sporofili (liści zarodnionośnych). Te, które są ich pozbawione to trofofile.

Wśród paprotników przeważają formy jednako zarodnikowe, chociaż są także i różnozarodnikowe. Z niezróżnicowanych zarodników wyrastają jednopienne, młodociane gametofity, które określa się mianem przedrośli. Gametofit zazwyczaj ma plechowaty wygląd, jest tworem niezwykle mały mimo to samożywnym. U niektórych gatunków gametofit jest tzw. mikotroficzny, czyli bezbarwny. Narządy rozrodcze znajdujące się w obrębie gametofitu, tj. gametangia produkują komórki rozrodcze, bądź to uwicione plemniki, bądź unieruchomione w rodniach komórki jajowe. W wyniku zapłodnienia powstaje zygota, która z biegiem czasu przekształca się w sporofit. Przez pewien czas żyje on kosztem gametofitu, aż do momentu uzyskania samodzielności.

Dziś paprotniki nie odgrywają już tak dużej roli jak ich przodkowie z czasów karbońskich. Parę gatunków wykorzystywanych jest w ziołolecznictwie, pozostałe są, co najwyżej roślinami ozdobnymi.

Podsumowując powyższe informację, co do mszaków i paprotników. Wiadomo, iż:

1) Sporofit paprotników jest tworem zróżnicowanym na łodygę, liście oraz korzeń;

2) Gametofit u tych grup roślin różni się pod względem długości trwania;

3) Zauważana jest różnica w wielkości gametofitu oraz sporofitu. U mszaków rozmiarami przeważa sporofit, zaś u paprotników gametofit

5) Wspólnym dla obu gromad jest zależność ich procesu rozmnażania od obecności wody.