1. Budowa oraz rola korzenia.

Najczęściej korzeń jest wegetatywnym organem podziemnym rośliny. Jego najważniejszymi zadaniami są: umocowanie w ziemi rośliny, pobieranie soli mineralnych i wody, gromadzenie zapasowych substancji, wegetatywne rozmnażanie a także symbioza z grzybami lub bakteriami. Rozróżnia się dwa rodzaje korzeniowych systemów: wiązkowy (np. u traw) oraz palowy (np. u róży). Korzenie, niepowstające z zawiązka korzeniowego nazywane są przybyszowymi. Ich rozwój powiązany jest z innymi organami rośliny (w tym np. z łodygami, liśćmi). Tworzą się najczęściej na pędach podziemnych. W powstawaniu bocznych korzeni rolę istotną odgrywa miękiszowa tkanka, częściowo przybierająca charakter twórczej tkanki, czyli okolnica inaczej perycykl. W morfologicznej budowie palowego korzenia możliwe jest wyróżnienie kilku stref, a każda z nich posiada czynności sobie przypisane. Rozróżnia się zatem strefę bocznych korzeni, włośnikową strefę (dzięki niej roślina może pobierać z gleby wodę), strefę wydłużania (tutaj - jak nazwa sama wskazuje - ma miejsce różnicowanie się oraz wzrost komórek), korzeniowy stożek wzrostu zbudowany z inicjalnych komórek (twórcza tkanka produkująca komórki) a także czapeczkę. Korzeń ulegać może różnym modyfikacjom, spełniając wtedy szereg funkcji:

  • spichrzowe korzenie - gromadzą zapasowe substancje (na przykład u marchwi)
  • asymilacyjne korzenie - są w postaci taśm posiadających chlorofil (u niektórych gatunków storczyków)
  • powietrzne korzenie - u nich wykształca się welamen (skórka wielowarstwowa korzenia składająca się z komórek martwych, które wypełnia powietrze), dzięki czemu te korzenie są zdolne wchłaniać wodę tak jak gąbka (z opadów na przykład)
  • korzenie ssawki - przez te korzenie roślina z własnego żywiciela pobiera wodę (np. jemioła) albo wodę oraz organiczne substancje (np. kanianka); korzenie tego rodzaju obecne są u pasożytniczych albo półpasożytniczych roślin
  • podporowe korzenie - pełnią funkcje ochronne przed zatopieniem, obecne u roślin, które rosną nad brzegami wody
  • czepne korzenie - umożliwiają przymocowani roślin do pni wysokich drzew lub gałęzi (u pnączy na przykład)
  • korzenie oddechowe - dzięki nim rośliny mają zrekompensowany niedobór tlenu poprzez wyrastające w górę pionowo boczne odgałęzienia podziemnych korzeni.

Korzeń zapewnić musi utrzymanie roślinom mającym duże rozmiary, czyli musi na grubość przyrastać. Proces ten zachodzi stopniowo oraz obejmuje określone ściśle jego strefy. Jednak najczęściej to odbywa się w strefie bocznych korzeni, dlatego mówi się o niej, iż charakteryzuje ją wtórna budowa. Włośnikowa strefa jest natomiast strefą, którą charakteryzuje pierwotna budowa korzenia.

2. Budowa oraz rola łodygi.

Łodyga jest wegetatywną częścią pędu, a liście na niej są osadzone. Utrzymuje roślinę w pionowej pozycji, oraz odpowiednio liście, owoce, kwiaty. Jest łącznikiem między liśćmi a korzeniami. Wytwarza pokarmowe substancje, transportuje je a także magazynuje, przewodzi również wodę. Rozróżnia się dwa następujące rodzaje łodyg:

  1. zielne łodygi - nietrwałe, obumierają z końcem wegetacyjnego sezonu, występują u jednorocznych roślin (rumianek, słonecznik), dwuletnich (marchew) oraz wieloletnich - bylin (bulwy, cebule)
  2. zdrewniałe łodygi - trwałe, są typowe dla form drzewiastych wieloletnich (wiśnia), krzewinek (wrzos) oraz krzewów (porzeczka)

Łodyga, tak jak korzeń, podlega przyrostowi masy na grubość. Jednak istnieje określona grupa nasiennych roślin - jednoliścienne rośliny - u nich to zjawisko nie występuje (za wyjątkiem palm) np. turzyce, liliowate, trawy. Przyrost rośliny możliwy jest jedynie w przypadku obecności śródwiązkowego kambium ( z tego wypływa wniosek, iż turzyce, trawy oraz liliowate nie zawierają go). O przewodzącej wiązce posiadającej kambium mówi się, iż jest otwarta, a wiązka, która pozbawiona jest kambium - zamknięta (do przyrostu masy na grubość). Łodygi jednoliściennej oraz dwuliściennej rośliny są podobne, zawierają: miękisz, skórkę, sitową część wiązki oraz naczyniową część wiązki. Podobieństwa w tym momencie się kończą, ponieważ łodyga dwuliściennej rośliny posiada dodatkowo miazgę - wcześniej wspomniane kambium.

Łodyga podlega również pewnym modyfikacjom a także wówczas spełnia zróżnicowane funkcje:

      • asymilacyjną (np. u kaktusa)
      • gromadzi wodę (np. kaktus)
      • czepną (np. u winorośli wąsy)
      • spichrzową (np. bulwa ziemniaka)
      • służyć może także do wegetatywnego rozmnażania poprzez bulwy, kłącza, rozłogi, rozmnóżki czy pędowe sadzonki.

3. Budowa a także rola liścia.

Liść to wegetatywny organ rośliny, który jest częścią pędu. Funkcje jego są bardzo istotne dla funkcjonowania rośliny:

      • asymilująca (tzn. asymiluje CO2)
      • transpiruje
      • prowadzi gazową wymianę w czasie oddychania
      • fotosyntetyzująca (tzn. syntetyzuje węglowodany)
      • czasami służy dodatkowo do wegetatywnego rozmnażania

Liść najczęściej ma płaski kształt i posiada obszerną asymilacyjną powierzchnię. Ilość liści i ich ułożenie charakterystyczne jest dla odpowiedniego gatunku. Sposób ułożenia na łodygach liści nazywany jest ulistnieniem, mogące być:

      • naprzeciwległe - stosunkowo często występuje (pokrzywa, kasztanowiec)
      • skrętoległe - bardzo często występuje (szczaw, wierzba)
      • okółkowe - rzadko występuje (jałowiec, moczarka kanadyjska)

Różne typy liści pojawiają się w trakcie kolejnych faz rozwoju rośliny. Pierwszymi z nich są liścienie (wytwarzane w zarodku), po czym rozwijają się dolne liście, następnie właściwe liście, przy kwiecie rozwijającym się - przykwiatowe liście. Rozwój tych struktur odbywa się z pąków. Częściami składowymi liścia zasadniczo są: blaszka z unerwieniem oraz ogonek. U jednoliściennych roślin często liście mają równowąski kształt, a nerwację jest równoległa, u dwuliściennych roślin z kolei liście charakteryzują się różnorodnymi kształtami, a nerwacja ich najczęściej bywa dłoniasta lub pierzasta. Liście dzieli się na złożone i pojedyncze, o czym decyduje liczba blaszek). Pojedyncze liście posiadają jedną liściową blaszkę, mogącą być w całości czyli nie podzielona (np. brzoza) albo podzielona przez wcięcia na odcinki (np. dąb). Złożone liście zbudowane są z kilku liściowych blaszek nazywanych listkami (np. kasztanowiec).

Liściowa blaszka zbudowana jest ze skórki, asymilacyjnego miękiszu i przewodzącej oraz wzmacniającej tkanki. Liść jest okryty skórką z góry i z dołu. Przestrzeń pomiędzy górną i dolną skórką wypełniona jest przez już wspomniany asymilacyjny miękisz, który występuje zwykle w dwóch typach:

      • miękisz palisadowy - jest zbudowany z komórek podłużnych, które przylegają do siebie ściśle, obecne liczne chloroplasty;
      • miękisz gąbczasty - składa się z komórek mających nieregularny kształt, zawiera mniejszą ilość chloroplastów

W asymilacyjnym miękiszu występują przewodzące wiązki, które wielokrotnie się rozgałęziają, tworząc delikatną siateczkę, która przenika całość liścia. W ten sposób tworzy się unerwienie liściowej blaszki. Usztywnia ona liściową blaszkę oraz, co istotne, doprowadza wodę wraz z mineralnymi solami w zasadzie do każdej z komórek liścia, odprowadza także z tychże komórek asymilaty. Podobnie jak korzeń, liście lub łodyga ulegać mogą modyfikacjom. Spełniają wtedy następujące zadania:

      • cierni - są sztywne, silnie zdrewniałe (kaktus, akacja);
      • pułapki - obecne u mięsożernych roślin (np. dzbanecznik), liście ich wydzielają sok, który zawiera trawienne enzymy, co prowadzi do tego, iż owad uwięziony ulega strawieniu częściowemu;
      • ochronne - liście łuskowate osłaniające wierzchołkowe oraz boczne pąki w fazie spoczynku;
      • czepne - tzw. wąsy służą za organ, który owija się wokoło podpory (np. groch);
      • spichrzowe - gromadzą zapasowe materiały (np. cebula) albo wodę (np. aloes).